Sarga 9

37 shlokas

1. 1

   कस्यचित्त्वथ कालस्य सुमाली नाम राक्षसः

   रसातलान्मर्त्यलोकं सर्वं वै विचचार ह

   kasyacittvatha kālasya sumālī nāma rākṣasaḥ

   rasātalānmartyalokaṃ sarvaṃ vai vicacāra ha

2. 2

   नीलजीमूतसंकाशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः

   कन्यां दुहितरं गृह्य विना पद्ममिव श्रियम्

   अथापश्यत्स गच्छन्तं पुष्पकेण धनेश्वरम्

   nīlajīmūtasaṃkāśastaptakāñcanakuṇḍalaḥ

   kanyāṃ duhitaraṃ gṛhya vinā padmamiva śriyam

   athāpaśyatsa gacchantaṃ puṣpakeṇa dhaneśvaram

3. 3

   तं दृष्ट्वामरसंकाशं गच्छन्तं पावकोपमम्

   अथाब्रवीत्सुतां रक्षः कैकसीं नाम नामतः

   taṃ dṛṣṭvāmarasaṃkāśaṃ gacchantaṃ pāvakopamam

   athābravītsutāṃ rakṣaḥ kaikasīṃ nāma nāmataḥ

4. 4

   पुत्रि प्रदानकालोऽयं यौवनं तेऽतिवर्तते

   त्वत्कृते च वयं सर्वे यन्त्रिता धर्मबुद्धयः

   putri pradānakālo'yaṃ yauvanaṃ te'tivartate

   tvatkṛte ca vayaṃ sarve yantritā dharmabuddhayaḥ

5. 5

   त्वं हि सर्वगुणोपेता श्रीः सपद्मेव पुत्रिके

   प्रत्याख्यानाच्च भीतैस्त्वं न वरैः प्रतिगृह्यसे

   tvaṃ hi sarvaguṇopetā śrīḥ sapadmeva putrike

   pratyākhyānācca bhītaistvaṃ na varaiḥ pratigṛhyase

6. 6

   कन्यापितृत्वं दुःखं हि सर्वेषां मानकाङ्क्षिणाम्

   न ज्ञायते च कः कन्यां वरयेदिति पुत्रिके

   kanyāpitṛtvaṃ duḥkhaṃ hi sarveṣāṃ mānakāṅkṣiṇām

   na jñāyate ca kaḥ kanyāṃ varayediti putrike

7. 7

   मातुः कुलं पितृकुलं यत्र चैव प्रदीयते

   कुलत्रयं सदा कन्या संशये स्थाप्य तिष्ठति

   mātuḥ kulaṃ pitṛkulaṃ yatra caiva pradīyate

   kulatrayaṃ sadā kanyā saṃśaye sthāpya tiṣṭhati

8. 8

   सा त्वं मुनिवरश्रेष्ठं प्रजापतिकुलोद्भवम्

   गच्छ विश्रवसं पुत्रि पौलस्त्यं वरय स्वयम्

   sā tvaṃ munivaraśreṣṭhaṃ prajāpatikulodbhavam

   gaccha viśravasaṃ putri paulastyaṃ varaya svayam

9. 9

   ईदृशास्ते भविष्यन्ति पुत्राः पुत्रि न संशयः

   तेजसा भास्करसमा यादृशोऽयं धनेश्वरः

   īdṛśāste bhaviṣyanti putrāḥ putri na saṃśayaḥ

   tejasā bhāskarasamā yādṛśo'yaṃ dhaneśvaraḥ

10. 10

    एतस्मिन्नन्तरे राम पुलस्त्यतनयो द्विजः

    अग्निहोत्रमुपातिष्ठच्चतुर्थ इव पावकः

    etasminnantare rāma pulastyatanayo dvijaḥ

    agnihotramupātiṣṭhaccaturtha iva pāvakaḥ

11. 11

    सा तु तां दारुणां वेलामचिन्त्य पितृगौरवात्

    उपसृत्याग्रतस्तस्य चरणाधोमुखी स्थिता

    sā tu tāṃ dāruṇāṃ velāmacintya pitṛgauravāt

    upasṛtyāgratastasya caraṇādhomukhī sthitā

12. 12

    स तु तां वीक्ष्य सुश्रोणीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम्

    अब्रवीत्परमोदारो दीप्यमान इवौजसा

    sa tu tāṃ vīkṣya suśroṇīṃ pūrṇacandranibhānanām

    abravītparamodāro dīpyamāna ivaujasā

13. 13

    भद्रे कस्यासि दुहिता कुतो वा त्वमिहागता

    किं कार्यं कस्य वा हेतोस्तत्त्वतो ब्रूहि शोभने

    bhadre kasyāsi duhitā kuto vā tvamihāgatā

    kiṃ kāryaṃ kasya vā hetostattvato brūhi śobhane

14. 14

    एवमुक्ता तु सा कन्या कृताञ्जलिरथाब्रवीत्

    आत्मप्रभावेन मुने ज्ञातुमर्हसि मे मतम्

    evamuktā tu sā kanyā kṛtāñjalirathābravīt

    ātmaprabhāvena mune jñātumarhasi me matam

15. 15

    किं तु विद्धि हि मां ब्रह्मञ्शासनात्पितुरागताम्

    कैकसी नाम नाम्नाहं शेषं त्वं ज्ञातुमर्हसि

    kiṃ tu viddhi hi māṃ brahmañśāsanātpiturāgatām

    kaikasī nāma nāmnāhaṃ śeṣaṃ tvaṃ jñātumarhasi

16. 16

    स तु गत्वा मुनिर्ध्यानं वाक्यमेतदुवाच ह

    विज्ञातं ते मया भद्रे कारणं यन्मनोगतम्

    sa tu gatvā munirdhyānaṃ vākyametaduvāca ha

    vijñātaṃ te mayā bhadre kāraṇaṃ yanmanogatam

17. 17

    दारुणायां तु वेलायां यस्मात्त्वं मामुपस्थिता

    शृणु तस्मात्सुतान्भद्रे यादृशाञ्जनयिष्यसि

    dāruṇāyāṃ tu velāyāṃ yasmāttvaṃ māmupasthitā

    śṛṇu tasmātsutānbhadre yādṛśāñjanayiṣyasi

18. 18

    दारुणान्दारुणाकारान्दारुणाभिजनप्रियान्

    प्रसविष्यसि सुश्रोणि राक्षसान्क्रूरकर्मणः

    dāruṇāndāruṇākārāndāruṇābhijanapriyān

    prasaviṣyasi suśroṇi rākṣasānkrūrakarmaṇaḥ

19. 19

    सा तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रणिपत्याब्रवीद्वचः

    भगवन्नेदृशाः पुत्रास्त्वत्तोऽर्हा ब्रह्मयोनितः

    sā tu tadvacanaṃ śrutvā praṇipatyābravīdvacaḥ

    bhagavannedṛśāḥ putrāstvatto'rhā brahmayonitaḥ

20. 20

    अथाब्रवीन्मुनिस्तत्र पश्चिमो यस्तवात्मजः

    मम वंशानुरूपश्च धर्मात्मा च भविष्यति

    athābravīnmunistatra paścimo yastavātmajaḥ

    mama vaṃśānurūpaśca dharmātmā ca bhaviṣyati

21. 21

    एवमुक्ता तु सा कन्या राम कालेन केनचित्

    जनयामास बीभत्सं रक्षोरूपं सुदारुणम्

    evamuktā tu sā kanyā rāma kālena kenacit

    janayāmāsa bībhatsaṃ rakṣorūpaṃ sudāruṇam

22. 22

    दशशीर्षं महादंष्ट्रं नीलाञ्जनचयोपमम्

    ताम्रौष्ठं विंशतिभुजं महास्यं दीप्तमूर्धजम्

    daśaśīrṣaṃ mahādaṃṣṭraṃ nīlāñjanacayopamam

    tāmrauṣṭhaṃ viṃśatibhujaṃ mahāsyaṃ dīptamūrdhajam

23. 23

    जातमात्रे ततस्तस्मिन्सज्वालकवलाः शिवाः

    क्रव्यादाश्चापसव्यानि मण्डलानि प्रचक्रिरे

    jātamātre tatastasminsajvālakavalāḥ śivāḥ

    kravyādāścāpasavyāni maṇḍalāni pracakrire

24. 24

    ववर्ष रुधिरं देवो मेघाश्च खरनिस्वनाः

    प्रबभौ न च खे सूर्यो महोल्काश्चापतन्भुवि

    vavarṣa rudhiraṃ devo meghāśca kharanisvanāḥ

    prababhau na ca khe sūryo maholkāścāpatanbhuvi

25. 25

    अथ नामाकरोत्तस्य पितामहसमः पिता

    दशशीर्षः प्रसूतोऽयं दशग्रीवो भविष्यति

    atha nāmākarottasya pitāmahasamaḥ pitā

    daśaśīrṣaḥ prasūto'yaṃ daśagrīvo bhaviṣyati

26. 26

    तस्य त्वनन्तरं जातः कुम्भकर्णो महाबलः

    प्रमाणाद्यस्य विपुलं प्रमाणं नेह विद्यते

    tasya tvanantaraṃ jātaḥ kumbhakarṇo mahābalaḥ

    pramāṇādyasya vipulaṃ pramāṇaṃ neha vidyate

27. 27

    ततः शूर्पणखा नाम संजज्ञे विकृतानना

    विभीषणश्च धर्मात्मा कैकस्याः पश्चिमः सुतः

    tataḥ śūrpaṇakhā nāma saṃjajñe vikṛtānanā

    vibhīṣaṇaśca dharmātmā kaikasyāḥ paścimaḥ sutaḥ

28. 28

    ते तु तत्र महारण्ये ववृधुः सुमहौजसः

    तेषां क्रूरो दशग्रीवो लोकोद्वेगकरोऽभवत्

    te tu tatra mahāraṇye vavṛdhuḥ sumahaujasaḥ

    teṣāṃ krūro daśagrīvo lokodvegakaro'bhavat

29. 29

    कुम्भकर्णः प्रमत्तस्तु महर्षीन्धर्मसंश्रितान्

    त्रैलोक्यं त्रासयन्दुष्टो भक्षयन्विचचार ह

    kumbhakarṇaḥ pramattastu maharṣīndharmasaṃśritān

    trailokyaṃ trāsayanduṣṭo bhakṣayanvicacāra ha

30. 30

    विभीषणस्तु धर्मात्मा नित्यं धर्मपथे स्थितः

    स्वाध्यायनियताहार उवास नियतेन्द्रियः

    vibhīṣaṇastu dharmātmā nityaṃ dharmapathe sthitaḥ

    svādhyāyaniyatāhāra uvāsa niyatendriyaḥ