Sarga 32

72 shlokas

1. 1

   नर्मदापुलिने यत्र राक्षसेन्द्रः स रावणः

   पुष्पोपहारं कुरुते तस्माद्देशाददूरतः

   narmadāpuline yatra rākṣasendraḥ sa rāvaṇaḥ

   puṣpopahāraṃ kurute tasmāddeśādadūrataḥ

2. 2

   अर्जुनो जयतां श्रेष्ठो माहिष्मत्याः पतिः प्रभुः

   क्रीडते सह नारीभिर्नर्मदातोयमाश्रितः

   arjuno jayatāṃ śreṣṭho māhiṣmatyāḥ patiḥ prabhuḥ

   krīḍate saha nārībhirnarmadātoyamāśritaḥ

3. 3

   तासां मध्यगतो राजा रराज स ततोऽर्जुनः

   करेणूनां सहस्रस्य मध्यस्थ इव कुञ्जरः

   tāsāṃ madhyagato rājā rarāja sa tato'rjunaḥ

   kareṇūnāṃ sahasrasya madhyastha iva kuñjaraḥ

4. 4

   जिज्ञासुः स तु बाहूनां सहस्रस्योत्तमं बलम्

   रुरोध नर्मदावेगं बाहुभिः स तदार्जुनः

   jijñāsuḥ sa tu bāhūnāṃ sahasrasyottamaṃ balam

   rurodha narmadāvegaṃ bāhubhiḥ sa tadārjunaḥ

5. 5

   कार्तवीर्यभुजासेतुं तज्जलं प्राप्य निर्मलम्

   कूलापहारं कुर्वाणं प्रतिस्रोतः प्रधावति

   kārtavīryabhujāsetuṃ tajjalaṃ prāpya nirmalam

   kūlāpahāraṃ kurvāṇaṃ pratisrotaḥ pradhāvati

6. 6

   समीननक्रमकरः सपुष्पकुशसंस्तरः

   स नर्मदाम्भसो वेगः प्रावृट्काल इवाबभौ

   samīnanakramakaraḥ sapuṣpakuśasaṃstaraḥ

   sa narmadāmbhaso vegaḥ prāvṛṭkāla ivābabhau

7. 7

   स वेगः कार्तवीर्येण संप्रेषित इवाम्भसः

   पुष्पोपहारं तत्सर्वं रावणस्य जहार ह

   sa vegaḥ kārtavīryeṇa saṃpreṣita ivāmbhasaḥ

   puṣpopahāraṃ tatsarvaṃ rāvaṇasya jahāra ha

8. 8

   रावणोऽर्धसमाप्तं तु उत्सृज्य नियमं तदा

   नर्मदां पश्यते कान्तां प्रतिकूलां यथा प्रियाम्

   rāvaṇo'rdhasamāptaṃ tu utsṛjya niyamaṃ tadā

   narmadāṃ paśyate kāntāṃ pratikūlāṃ yathā priyām

9. 9

   पश्चिमेन तु तं दृष्ट्वा सागरोद्गारसंनिभम्

   वर्धन्तमम्भसो वेगं पूर्वामाशां प्रविश्य तु

   paścimena tu taṃ dṛṣṭvā sāgarodgārasaṃnibham

   vardhantamambhaso vegaṃ pūrvāmāśāṃ praviśya tu

10. 10

    ततोऽनुद्भ्रान्तशकुनां स्वाभाव्ये परमे स्थिताम्

    निर्विकाराङ्गनाभासां पश्यते रावणो नदीम्

    tato'nudbhrāntaśakunāṃ svābhāvye parame sthitām

    nirvikārāṅganābhāsāṃ paśyate rāvaṇo nadīm

11. 11

    सव्येतरकराङ्गुल्या सशब्दं च दशाननः

    वेगप्रभवमन्वेष्टुं सोऽदिशच्छुकसारणौ

    savyetarakarāṅgulyā saśabdaṃ ca daśānanaḥ

    vegaprabhavamanveṣṭuṃ so'diśacchukasāraṇau

12. 12

    तौ तु रावणसंदिष्टौ भ्रातरौ शुकसारणौ

    व्योमान्तरचरौ वीरौ प्रस्थितौ पश्चिमोन्मुखौ

    tau tu rāvaṇasaṃdiṣṭau bhrātarau śukasāraṇau

    vyomāntaracarau vīrau prasthitau paścimonmukhau

13. 13

    अर्धयोजनमात्रं तु गत्वा तौ तु निशाचरौ

    पश्येतां पुरुषं तोये क्रीडन्तं सहयोषितम्

    ardhayojanamātraṃ tu gatvā tau tu niśācarau

    paśyetāṃ puruṣaṃ toye krīḍantaṃ sahayoṣitam

14. 14

    बृहत्सालप्रतीकाशं तोयव्याकुलमूर्धजम्

    मदरक्तान्तनयनं मदनाकारवर्चसं

    bṛhatsālapratīkāśaṃ toyavyākulamūrdhajam

    madaraktāntanayanaṃ madanākāravarcasaṃ

15. 15

    नदीं बाहुसहस्रेण रुन्धन्तमरिमर्दनम्

    गिरिं पादसहस्रेण रुन्धन्तमिव मेदिनीम्

    nadīṃ bāhusahasreṇa rundhantamarimardanam

    giriṃ pādasahasreṇa rundhantamiva medinīm

16. 16

    बालानां वरनारीणां सहस्रेणाभिसंवृतम्

    समदानां करेणूनां सहस्रेणेव कुञ्जरम्

    bālānāṃ varanārīṇāṃ sahasreṇābhisaṃvṛtam

    samadānāṃ kareṇūnāṃ sahasreṇeva kuñjaram

17. 17

    तमद्भुततमं दृष्ट्वा राक्षसौ शुकसारणौ

    संनिवृत्तावुपागम्य रावणं तमथोचतुः

    tamadbhutatamaṃ dṛṣṭvā rākṣasau śukasāraṇau

    saṃnivṛttāvupāgamya rāvaṇaṃ tamathocatuḥ

18. 18

    बृहत्सालप्रतीकाशः कोऽप्यसौ राक्षसेश्वर

    नर्मदां रोधवद्रुद्ध्वा क्रीडापयति योषितः

    bṛhatsālapratīkāśaḥ ko'pyasau rākṣaseśvara

    narmadāṃ rodhavadruddhvā krīḍāpayati yoṣitaḥ

19. 19

    तेन बाहुसहस्रेण संनिरुद्धजला नदी

    सागरोद्गारसंकाशानुद्गारान्सृजते मुहुः

    tena bāhusahasreṇa saṃniruddhajalā nadī

    sāgarodgārasaṃkāśānudgārānsṛjate muhuḥ

20. 20

    इत्येवं भाषमाणौ तौ निशम्य शुकसारणौ

    रावणोऽर्जुन इत्युक्त्वा उत्तस्थौ युद्धलालसः

    ityevaṃ bhāṣamāṇau tau niśamya śukasāraṇau

    rāvaṇo'rjuna ityuktvā uttasthau yuddhalālasaḥ

21. 21

    अर्जुनाभिमुखे तस्मिन्प्रस्थिते राक्षसेश्वरे

    सकृदेव कृतो रावः सरक्तः प्रेषितो घनैः

    arjunābhimukhe tasminprasthite rākṣaseśvare

    sakṛdeva kṛto rāvaḥ saraktaḥ preṣito ghanaiḥ

22. 22

    महोदरमहापार्श्वधूम्राक्षशुकसारणैः

    संवृतो राक्षसेन्द्रस्तु तत्रागाद्यत्र सोऽर्जुनः

    mahodaramahāpārśvadhūmrākṣaśukasāraṇaiḥ

    saṃvṛto rākṣasendrastu tatrāgādyatra so'rjunaḥ

23. 23

    नातिदीर्घेण कालेन स ततो राक्षसो बली

    तं नर्मदाह्रदं भीममाजगामाञ्जनप्रभः

    nātidīrgheṇa kālena sa tato rākṣaso balī

    taṃ narmadāhradaṃ bhīmamājagāmāñjanaprabhaḥ

24. 24

    स तत्र स्त्रीपरिवृतं वाशिताभिरिव द्विपम्

    नरेन्द्रं पश्यते राजा राक्षसानां तदार्जुनम्

    sa tatra strīparivṛtaṃ vāśitābhiriva dvipam

    narendraṃ paśyate rājā rākṣasānāṃ tadārjunam

25. 25

    स रोषाद्रक्तनयनो राक्षसेन्द्रो बलोद्धतः

    इत्येवमर्जुनामात्यानाह गम्भीरया गिरा

    sa roṣādraktanayano rākṣasendro baloddhataḥ

    ityevamarjunāmātyānāha gambhīrayā girā

26. 26

    अमात्याः क्षिप्रमाख्यात हैहयस्य नृपस्य वै

    युद्धार्थं समनुप्राप्तो रावणो नाम नामतः

    amātyāḥ kṣipramākhyāta haihayasya nṛpasya vai

    yuddhārthaṃ samanuprāpto rāvaṇo nāma nāmataḥ

27. 27

    रावणस्य वचः श्रुत्वा मन्त्रिणोऽथार्जुनस्य ते

    उत्तस्थुः सायुधास्तं च रावणं वाक्यमब्रुवन्

    rāvaṇasya vacaḥ śrutvā mantriṇo'thārjunasya te

    uttasthuḥ sāyudhāstaṃ ca rāvaṇaṃ vākyamabruvan

28. 28

    युद्धस्य कालो विज्ञातः साधु भोः साधु रावण

    यः क्षीबं स्त्रीवृतं चैव योद्धुमिच्छसि नो नृपम्

    वाशितामध्यगं मत्तं शार्दूल इव कुञ्जरम्

    yuddhasya kālo vijñātaḥ sādhu bhoḥ sādhu rāvaṇa

    yaḥ kṣībaṃ strīvṛtaṃ caiva yoddhumicchasi no nṛpam

    vāśitāmadhyagaṃ mattaṃ śārdūla iva kuñjaram

29. 29

    क्षमस्वाद्य दशग्रीव उष्यतां रजनी त्वया

    युद्धश्रद्धा तु यद्यस्ति श्वस्तात समरेऽर्जुनम्

    kṣamasvādya daśagrīva uṣyatāṃ rajanī tvayā

    yuddhaśraddhā tu yadyasti śvastāta samare'rjunam

30. 30

    यदि वापि त्वरा तुभ्यं युद्धतृष्णासमावृता

    निहत्यास्मांस्ततो युद्धमर्जुनेनोपयास्यसि

    yadi vāpi tvarā tubhyaṃ yuddhatṛṣṇāsamāvṛtā

    nihatyāsmāṃstato yuddhamarjunenopayāsyasi