Sarga 51

16 shlokas

1. 1

   तत्र तां रजनीमुष्य गोमत्यां रघुनन्दनः

   प्रभाते पुनरुत्थाय लक्ष्मणः प्रययौ तदा

   tatra tāṃ rajanīmuṣya gomatyāṃ raghunandanaḥ

   prabhāte punarutthāya lakṣmaṇaḥ prayayau tadā

2. 2

   ततोऽर्धदिवसे प्राप्ते प्रविवेश महारथः

   अयोध्यां रत्नसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनावृताम्

   tato'rdhadivase prāpte praviveśa mahārathaḥ

   ayodhyāṃ ratnasampūrṇāṃ hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtām

3. 3

   सौमित्रिस्तु परं दैन्यं जगाम सुमहामतिः

   रामपादौ समासाद्य वक्ष्यामि किमहं गतः

   saumitristu paraṃ dainyaṃ jagāma sumahāmatiḥ

   rāmapādau samāsādya vakṣyāmi kimahaṃ gataḥ

4. 4

   तस्यैवं चिन्तयानस्य भवनं शशिसंनिभम्

   रामस्य परमोदारं पुरस्तात्समदृश्यत

   tasyaivaṃ cintayānasya bhavanaṃ śaśisaṃnibham

   rāmasya paramodāraṃ purastātsamadṛśyata

5. 5

   राज्ञस्तु भवनद्वारि सोऽवतीर्य नरोत्तमः

   अवाङ्मुखो दीनमनाः प्रविवेशानिवारितः

   rājñastu bhavanadvāri so'vatīrya narottamaḥ

   avāṅmukho dīnamanāḥ praviveśānivāritaḥ

6. 6

   स दृष्ट्वा राघवं दीनमासीनं परमासने

   नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां ददर्शाग्रजमग्रतः

   sa dṛṣṭvā rāghavaṃ dīnamāsīnaṃ paramāsane

   netrābhyāmaśrupūrṇābhyāṃ dadarśāgrajamagrataḥ

7. 7

   जग्राह चरणौ तस्य लक्ष्मणो दीनचेतनः

   उवाच दीनया वाचा प्राञ्जलिः सुसमाहितः

   jagrāha caraṇau tasya lakṣmaṇo dīnacetanaḥ

   uvāca dīnayā vācā prāñjaliḥ susamāhitaḥ

8. 8

   आर्यस्याज्ञां पुरस्कृत्य विसृज्य जनकात्मजाम्

   गङ्गातीरे यथोद्दिष्टे वाल्मीकेराश्रमे शुभे

   पुनरस्म्यागतो वीर पादमूलमुपासितुम्

   āryasyājñāṃ puraskṛtya visṛjya janakātmajām

   gaṅgātīre yathoddiṣṭe vālmīkerāśrame śubhe

   punarasmyāgato vīra pādamūlamupāsitum

9. 9

   मा शुचः पुरुषव्याघ्र कालस्य गतिरीदृशी

   त्वद्विधा न हि शोचन्ति सत्त्ववन्तो मनस्विनः

   mā śucaḥ puruṣavyāghra kālasya gatirīdṛśī

   tvadvidhā na hi śocanti sattvavanto manasvinaḥ

10. 10

    सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः

    संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम्

    sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ

    saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ ca jīvitam

11. 11

    शक्तस्त्वमात्मनात्मानं विजेतुं मनसैव हि

    लोकान्सर्वांश्च काकुत्स्थ किं पुनर्दुःखमीदृशम्

    śaktastvamātmanātmānaṃ vijetuṃ manasaiva hi

    lokānsarvāṃśca kākutstha kiṃ punarduḥkhamīdṛśam

12. 12

    नेदृशेषु विमुह्यन्ति त्वद्विधाः पुरुषर्षभाः

    यदर्थं मैथिली त्यक्ता अपवादभयान्नृप

    nedṛśeṣu vimuhyanti tvadvidhāḥ puruṣarṣabhāḥ

    yadarthaṃ maithilī tyaktā apavādabhayānnṛpa

13. 13

    स त्वं पुरुषशार्दूल धैर्येण सुसमाहितः

    त्यजेमां दुर्बलां बुद्धिं संतापं मा कुरुष्व ह

    sa tvaṃ puruṣaśārdūla dhairyeṇa susamāhitaḥ

    tyajemāṃ durbalāṃ buddhiṃ saṃtāpaṃ mā kuruṣva ha

14. 14

    एवमुक्तस्तु काकुत्स्थो लक्ष्मणेन महात्मना

    उवाच परया प्रीत्या सौमित्रिं मित्रवत्सलम्

    evamuktastu kākutstho lakṣmaṇena mahātmanā

    uvāca parayā prītyā saumitriṃ mitravatsalam

15. 15

    एवमेतन्नरश्रेष्ठ यथा वदसि लक्ष्मण

    परितोषश्च मे वीर मम कार्यानुशासने

    evametannaraśreṣṭha yathā vadasi lakṣmaṇa

    paritoṣaśca me vīra mama kāryānuśāsane

16. 16

    निर्वृतिश्च कृता सौम्य संतापश्च निराकृतः

    भवद्वाक्यैः सुमधुरैरनुनीतोऽस्मि लक्ष्मण

    nirvṛtiśca kṛtā saumya saṃtāpaśca nirākṛtaḥ

    bhavadvākyaiḥ sumadhurairanunīto'smi lakṣmaṇa