Sarga 61

38 shlokas

1. 1

   तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य शत्रुघ्नस्य महात्मनः

   क्रोधमाहारयत्तीव्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्

   tacchrutvā bhāṣitaṃ tasya śatrughnasya mahātmanaḥ

   krodhamāhārayattīvraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt

2. 2

   पाणौ पाणिं विनिष्पिष्य दन्तान्कटकटाय्य च

   लवणो रघुशार्दूलमाह्वयामास चासकृत्

   pāṇau pāṇiṃ viniṣpiṣya dantānkaṭakaṭāyya ca

   lavaṇo raghuśārdūlamāhvayāmāsa cāsakṛt

3. 3

   तं ब्रुवाणं तथा वाक्यं लवणं घोरविक्रमम्

   शत्रुघ्नो देवशत्रुघ्न इदं वचनमब्रवीत्

   taṃ bruvāṇaṃ tathā vākyaṃ lavaṇaṃ ghoravikramam

   śatrughno devaśatrughna idaṃ vacanamabravīt

4. 4

   शत्रुघ्नो न तदा जातो यदान्ये निर्जितास्त्वया

   तदद्य बाणाभिहतो व्रज तं यमसादनम्

   śatrughno na tadā jāto yadānye nirjitāstvayā

   tadadya bāṇābhihato vraja taṃ yamasādanam

5. 5

   ऋषयोऽप्यद्य पापात्मन्मया त्वां निहतं रणे

   पश्यन्तु विप्रा विद्वांसस्त्रिदशा इव रावणम्

   ṛṣayo'pyadya pāpātmanmayā tvāṃ nihataṃ raṇe

   paśyantu viprā vidvāṃsastridaśā iva rāvaṇam

6. 6

   त्वयि मद्बाणनिर्दग्धे पतितेऽद्य निशाचर

   पुरं जनपदं चापि क्षेममेतद्भविष्यति

   tvayi madbāṇanirdagdhe patite'dya niśācara

   puraṃ janapadaṃ cāpi kṣemametadbhaviṣyati

7. 7

   अद्य मद्बाहुनिष्क्रान्तः शरो वज्रनिभाननः

   प्रवेक्ष्यते ते हृदयं पद्ममंशुरिवार्कजः

   adya madbāhuniṣkrāntaḥ śaro vajranibhānanaḥ

   pravekṣyate te hṛdayaṃ padmamaṃśurivārkajaḥ

8. 8

   एवमुक्तो महावृक्षं लवणः क्रोधमूर्छितः

   शत्रुघ्नोरसि चिक्षेप तं शूरः शतधाच्छिनत्

   evamukto mahāvṛkṣaṃ lavaṇaḥ krodhamūrchitaḥ

   śatrughnorasi cikṣepa taṃ śūraḥ śatadhācchinat

9. 9

   तद्दृष्ट्वा विफलं कर्म राक्षसः पुनरेव तु

   पादपान्सुबहून्गृह्य शत्रुघ्ने व्यसृजद्बली

   taddṛṣṭvā viphalaṃ karma rākṣasaḥ punareva tu

   pādapānsubahūngṛhya śatrughne vyasṛjadbalī

10. 10

    शत्रुघ्नश्चापि तेजस्वी वृक्षानापततो बहून्

    त्रिभिश्चतुर्भिरेकैकं चिच्छेद नतपर्वभिः

    śatrughnaścāpi tejasvī vṛkṣānāpatato bahūn

    tribhiścaturbhirekaikaṃ ciccheda nataparvabhiḥ

11. 11

    ततो बाणमयं वर्षं व्यसृजद्राक्षसोरसि

    शत्रुघ्नो वीर्यसम्पन्नो विव्यथे न च राक्षसः

    tato bāṇamayaṃ varṣaṃ vyasṛjadrākṣasorasi

    śatrughno vīryasampanno vivyathe na ca rākṣasaḥ

12. 12

    ततः प्रहस्य लवणो वृक्षमुत्पाट्य लीलया

    शिरस्यभ्यहनच्छूरं स्रस्ताङ्गः स मुमोह वै

    tataḥ prahasya lavaṇo vṛkṣamutpāṭya līlayā

    śirasyabhyahanacchūraṃ srastāṅgaḥ sa mumoha vai

13. 13

    तस्मिन्निपतिते वीरे हाहाकारो महानभूत्

    ऋषीणां देवसंघानां गन्धर्वाप्सरसामपि

    tasminnipatite vīre hāhākāro mahānabhūt

    ṛṣīṇāṃ devasaṃghānāṃ gandharvāpsarasāmapi

14. 14

    तमवज्ञाय तु हतं शत्रुघ्नं भुवि पातितम्

    रक्षो लब्धान्तरमपि न विवेश स्वमालयम्

    tamavajñāya tu hataṃ śatrughnaṃ bhuvi pātitam

    rakṣo labdhāntaramapi na viveśa svamālayam

15. 15

    नापि शूलं प्रजग्राह तं दृष्ट्वा भुवि पातितम्

    ततो हत इति ज्ञात्वा तान्भक्षान्समुदावहत्

    nāpi śūlaṃ prajagrāha taṃ dṛṣṭvā bhuvi pātitam

    tato hata iti jñātvā tānbhakṣānsamudāvahat

16. 16

    मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तु पुनस्तस्थौ धृतायुधः

    शत्रुघ्नो राक्षसद्वारि ऋषिभिः सम्प्रपूजितः

    muhūrtāllabdhasaṃjñastu punastasthau dhṛtāyudhaḥ

    śatrughno rākṣasadvāri ṛṣibhiḥ samprapūjitaḥ

17. 17

    ततो दिव्यममोघं तं जग्राह शरमुत्तमम्

    ज्वलन्तं तेजसा घोरं पूरयन्तं दिशो दश

    tato divyamamoghaṃ taṃ jagrāha śaramuttamam

    jvalantaṃ tejasā ghoraṃ pūrayantaṃ diśo daśa

18. 18

    वज्राननं वज्रवेगं मेरुमन्दरगौरवम्

    नतं पर्वसु सर्वेषु संयुगेष्वपराजितम्

    vajrānanaṃ vajravegaṃ merumandaragauravam

    nataṃ parvasu sarveṣu saṃyugeṣvaparājitam

19. 19

    असृक्चन्दनदिग्धाङ्गं चारुपत्रं पतत्रिणम्

    दानवेन्द्राचलेन्द्राणामसुराणां च दारुणम्

    asṛkcandanadigdhāṅgaṃ cārupatraṃ patatriṇam

    dānavendrācalendrāṇāmasurāṇāṃ ca dāruṇam

20. 20

    तं दीप्तमिव कालाग्निं युगान्ते समुपस्थिते

    दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि परित्रासमुपागमन्

    taṃ dīptamiva kālāgniṃ yugānte samupasthite

    dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni paritrāsamupāgaman

21. 21

    सदेवासुरगन्धर्वं समुनिं साप्सरोगणम्

    जगद्धि सर्वमस्वस्थं पितामहमुपस्थितम्

    sadevāsuragandharvaṃ samuniṃ sāpsarogaṇam

    jagaddhi sarvamasvasthaṃ pitāmahamupasthitam

22. 22

    ऊचुश्च देवदेवेशं वरदं प्रपितामहम्

    कच्चिल्लोकक्षयो देव प्राप्तो वा युगसंक्षयः

    ūcuśca devadeveśaṃ varadaṃ prapitāmaham

    kaccillokakṣayo deva prāpto vā yugasaṃkṣayaḥ

23. 23

    नेदृशं दृष्टपूर्वं न श्रुतं वा प्रपितामह

    देवानां भयसंमोहो लोकानां संक्षयः प्रभो

    nedṛśaṃ dṛṣṭapūrvaṃ na śrutaṃ vā prapitāmaha

    devānāṃ bhayasaṃmoho lokānāṃ saṃkṣayaḥ prabho

24. 24

    तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः

    भयकारणमाचष्टे देवानामभयंकरः

    teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā brahmā lokapitāmahaḥ

    bhayakāraṇamācaṣṭe devānāmabhayaṃkaraḥ

25. 25

    वधाय लवणस्याजौ शरः शत्रुघ्नधारितः

    तेजसा यस्य सर्वे स्म संमूढाः सुरसत्तमाः

    vadhāya lavaṇasyājau śaraḥ śatrughnadhāritaḥ

    tejasā yasya sarve sma saṃmūḍhāḥ surasattamāḥ

26. 26

    एषो हि पूर्वं देवस्य लोककर्तुः सनातनः

    शरस्तेजोमयो वत्सा येन वै भयमागतम्

    eṣo hi pūrvaṃ devasya lokakartuḥ sanātanaḥ

    śarastejomayo vatsā yena vai bhayamāgatam

27. 27

    एष वै कैटभस्यार्थे मधुनश्च महाशरः

    सृष्टो महात्मना तेन वधार्थं दैत्ययोस्तयोः

    eṣa vai kaiṭabhasyārthe madhunaśca mahāśaraḥ

    sṛṣṭo mahātmanā tena vadhārthaṃ daityayostayoḥ

28. 28

    एवमेतं प्रजानीध्वं विष्णोस्तेजोमयं शरम्

    एषा चैव तनुः पूर्वा विष्णोस्तस्य महात्मनः

    evametaṃ prajānīdhvaṃ viṣṇostejomayaṃ śaram

    eṣā caiva tanuḥ pūrvā viṣṇostasya mahātmanaḥ

29. 29

    इतो गच्छत पश्यध्वं वध्यमानं महात्मना

    रामानुजेन वीरेण लवणं राक्षसोत्तमम्

    ito gacchata paśyadhvaṃ vadhyamānaṃ mahātmanā

    rāmānujena vīreṇa lavaṇaṃ rākṣasottamam

30. 30

    तस्य ते देवदेवस्य निशम्य मधुरां गिरम्

    आजग्मुर्यत्र युध्येते शत्रुघ्नलवणावुभौ

    tasya te devadevasya niśamya madhurāṃ giram

    ājagmuryatra yudhyete śatrughnalavaṇāvubhau