18 shlokas
- 1
अथ नावं सुविस्तीर्णां नैषादीं राघवानुजः
आरुरोह समायुक्तां पूर्वमारोप्य मैथिलीम्
atha nāvaṃ suvistīrṇāṃ naiṣādīṃ rāghavānujaḥ
āruroha samāyuktāṃ pūrvamāropya maithilīm
- 2
सुमन्त्रं चैव सरथं स्थीयतामिति लक्ष्मणः
उवाच शोकसंतप्तः प्रयाहीति च नाविकम्
sumantraṃ caiva sarathaṃ sthīyatāmiti lakṣmaṇaḥ
uvāca śokasaṃtaptaḥ prayāhīti ca nāvikam
- 3
ततस्तीरमुपागम्य भागीरथ्याः स लक्ष्मणः
उवाच मैथिलीं वाक्यं प्राञ्जलिर्बाष्पगद्गदः
tatastīramupāgamya bhāgīrathyāḥ sa lakṣmaṇaḥ
uvāca maithilīṃ vākyaṃ prāñjalirbāṣpagadgadaḥ
- 4
हृद्गतं मे महच्छल्यं यदस्म्यार्येण धीमता
अस्मिन्निमित्ते वैदेहि लोकस्य वचनीकृतः
hṛdgataṃ me mahacchalyaṃ yadasmyāryeṇa dhīmatā
asminnimitte vaidehi lokasya vacanīkṛtaḥ
- 5
श्रेयो हि मरणं मेऽद्य मृत्योर्वा यत्परं भवेत्
न चास्मिन्नीदृशे कार्ये नियोज्यो लोकनिन्दिते
śreyo hi maraṇaṃ me'dya mṛtyorvā yatparaṃ bhavet
na cāsminnīdṛśe kārye niyojyo lokanindite
- 6
प्रसीद न च मे रोषं कर्तुमर्हसि सुव्रते
इत्यञ्जलिकृतो भूमौ निपपात स लक्ष्मणः
prasīda na ca me roṣaṃ kartumarhasi suvrate
ityañjalikṛto bhūmau nipapāta sa lakṣmaṇaḥ
- 7
रुदन्तं प्राञ्जलिं दृष्ट्वा काङ्क्षन्तं मृत्युमात्मनः
मैथिली भृशसंविग्ना लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत्
rudantaṃ prāñjaliṃ dṛṣṭvā kāṅkṣantaṃ mṛtyumātmanaḥ
maithilī bhṛśasaṃvignā lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt
- 8
किमिदं नावगच्छामि ब्रूहि तत्त्वेन लक्ष्मण
पश्यामि त्वां च न स्वस्थमपि क्षेमं महीपतेः
kimidaṃ nāvagacchāmi brūhi tattvena lakṣmaṇa
paśyāmi tvāṃ ca na svasthamapi kṣemaṃ mahīpateḥ
- 9
शापितोऽसि नरेन्द्रेण यत्त्वं संतापमात्मनः
तद्ब्रूयाः संनिधौ मह्यमहमाज्ञापयामि ते
śāpito'si narendreṇa yattvaṃ saṃtāpamātmanaḥ
tadbrūyāḥ saṃnidhau mahyamahamājñāpayāmi te
- 10
वैदेह्या चोद्यमानस्तु लक्ष्मणो दीनचेतनः
अवाङ्मुखो बाष्पगलो वाक्यमेतदुवाच ह
vaidehyā codyamānastu lakṣmaṇo dīnacetanaḥ
avāṅmukho bāṣpagalo vākyametaduvāca ha
- 11
श्रुत्वा परिषदो मध्ये अपवादं सुदारुणम्
पुरे जनपदे चैव त्वत्कृते जनकात्मजे
śrutvā pariṣado madhye apavādaṃ sudāruṇam
pure janapade caiva tvatkṛte janakātmaje
- 12
न तानि वचनीयानि मया देवि तवाग्रतः
यानि राज्ञा हृदि न्यस्तान्यमर्षः पृष्ठतः कृतः
na tāni vacanīyāni mayā devi tavāgrataḥ
yāni rājñā hṛdi nyastānyamarṣaḥ pṛṣṭhataḥ kṛtaḥ
- 13
सा त्वं त्यक्ता नृपतिना निर्दोषा मम संनिधौ
पौरापवादभीतेन ग्राह्यं देवि न तेऽन्यथा
sā tvaṃ tyaktā nṛpatinā nirdoṣā mama saṃnidhau
paurāpavādabhītena grāhyaṃ devi na te'nyathā
- 14
आश्रमान्तेषु च मया त्यक्तव्या त्वं भविष्यसि
राज्ञः शासनमाज्ञाय तवैवं किल दौर्हृदम्
āśramānteṣu ca mayā tyaktavyā tvaṃ bhaviṣyasi
rājñaḥ śāsanamājñāya tavaivaṃ kila daurhṛdam
- 15
तदेतज्जाह्नवीतीरे ब्रह्मर्षीणां तपोवनम्
पुण्यं च रमणीयं च मा विषादं कृथाः शुभे
tadetajjāhnavītīre brahmarṣīṇāṃ tapovanam
puṇyaṃ ca ramaṇīyaṃ ca mā viṣādaṃ kṛthāḥ śubhe
- 16
राज्ञो दशरथस्यैष पितुर्मे मुनिपुंगवः
सखा परमको विप्रो वाल्मीकिः सुमहायशाः
rājño daśarathasyaiṣa piturme munipuṃgavaḥ
sakhā paramako vipro vālmīkiḥ sumahāyaśāḥ
- 17
पादच्छायामुपागम्य सुखमस्य महात्मनः
उपवासपरैकाग्रा वस त्वं जनकात्मजे
pādacchāyāmupāgamya sukhamasya mahātmanaḥ
upavāsaparaikāgrā vasa tvaṃ janakātmaje
- 18
पतिव्रतात्वमास्थाय रामं कृत्वा सदा हृदि
श्रेयस्ते परमं देवि तथा कृत्वा भविष्यति
pativratātvamāsthāya rāmaṃ kṛtvā sadā hṛdi
śreyaste paramaṃ devi tathā kṛtvā bhaviṣyati