Sarga 28

46 shlokas

1. 1

   सुमालिनं हतं दृष्ट्वा वसुना भस्मसात्कृतम्

   विद्रुतं चापि स्वं सैन्यं लक्षयित्वार्दितं शरैः

   sumālinaṃ hataṃ dṛṣṭvā vasunā bhasmasātkṛtam

   vidrutaṃ cāpi svaṃ sainyaṃ lakṣayitvārditaṃ śaraiḥ

2. 2

   ततः स बलवान्क्रुद्धो रावणस्य सुतो युधि

   निवर्त्य राक्षसान्सर्वान्मेघनादो व्यतिष्ठत

   tataḥ sa balavānkruddho rāvaṇasya suto yudhi

   nivartya rākṣasānsarvānmeghanādo vyatiṣṭhata

3. 3

   स रथेनाग्निवर्णेन कामगेन महारथः

   अभिदुद्राव सेनां तां वनान्यग्निरिव ज्वलन्

   sa rathenāgnivarṇena kāmagena mahārathaḥ

   abhidudrāva senāṃ tāṃ vanānyagniriva jvalan

4. 4

   ततः प्रविशतस्तस्य विविधायुधधारिणः

   विदुद्रुवुर्दिशः सर्वा देवास्तस्य च दर्शनात्

   tataḥ praviśatastasya vividhāyudhadhāriṇaḥ

   vidudruvurdiśaḥ sarvā devāstasya ca darśanāt

5. 5

   न तत्रावस्थितः कश्चिद्रणे तस्य युयुत्सतः

   सर्वानाविध्य वित्रस्तान्दृष्ट्वा शक्रोऽभ्यभाषत

   na tatrāvasthitaḥ kaścidraṇe tasya yuyutsataḥ

   sarvānāvidhya vitrastāndṛṣṭvā śakro'bhyabhāṣata

6. 6

   न भेतव्यं न गन्तव्यं निवर्तध्वं रणं प्रति

   एष गच्छति मे पुत्रो युद्धार्थमपराजितः

   na bhetavyaṃ na gantavyaṃ nivartadhvaṃ raṇaṃ prati

   eṣa gacchati me putro yuddhārthamaparājitaḥ

7. 7

   ततः शक्रसुतो देवो जयन्त इति विश्रुतः

   रथेनाद्भुतकल्पेन संग्राममभिवर्तत

   tataḥ śakrasuto devo jayanta iti viśrutaḥ

   rathenādbhutakalpena saṃgrāmamabhivartata

8. 8

   ततस्ते त्रिदशाः सर्वे परिवार्य शचीसुतम्

   रावणस्य सुतं युद्धे समासाद्य व्यवस्थिताः

   tataste tridaśāḥ sarve parivārya śacīsutam

   rāvaṇasya sutaṃ yuddhe samāsādya vyavasthitāḥ

9. 9

   तेषां युद्धं महदभूत्सदृशं देवरक्षसाम्

   कृते महेन्द्रपुत्रस्य राक्षसेन्द्रसुतस्य च

   teṣāṃ yuddhaṃ mahadabhūtsadṛśaṃ devarakṣasām

   kṛte mahendraputrasya rākṣasendrasutasya ca

10. 10

    ततो मातलिपुत्रे तु गोमुखे राक्षसात्मजः

    सारथौ पातयामास शरान्काञ्चनभूषणान्

    tato mātaliputre tu gomukhe rākṣasātmajaḥ

    sārathau pātayāmāsa śarānkāñcanabhūṣaṇān

11. 11

    शचीसुतस्त्वपि तथा जयन्तस्तस्य सारथिम्

    तं चैव रावणिं क्रुद्धः प्रत्यविध्यद्रणाजिरे

    śacīsutastvapi tathā jayantastasya sārathim

    taṃ caiva rāvaṇiṃ kruddhaḥ pratyavidhyadraṇājire

12. 12

    ततः क्रुद्धो महातेजा रक्षो विस्फारितेक्षणः

    रावणिः शक्रपुत्रं तं शरवर्षैरवाकिरत्

    tataḥ kruddho mahātejā rakṣo visphāritekṣaṇaḥ

    rāvaṇiḥ śakraputraṃ taṃ śaravarṣairavākirat

13. 13

    ततः प्रगृह्य शस्त्राणि सारवन्ति महान्ति च

    शतघ्नीस्तोमरान्प्रासान्गदाखड्गपरश्वधान्

    सुमहान्त्यद्रिशृङ्गाणि पातयामास रावणिः

    tataḥ pragṛhya śastrāṇi sāravanti mahānti ca

    śataghnīstomarānprāsāngadākhaḍgaparaśvadhān

    sumahāntyadriśṛṅgāṇi pātayāmāsa rāvaṇiḥ

14. 14

    ततः प्रव्यथिता लोकाः संजज्ञे च तमो महत्

    तस्य रावणपुत्रस्य तदा शत्रूनभिघ्नतः

    tataḥ pravyathitā lokāḥ saṃjajñe ca tamo mahat

    tasya rāvaṇaputrasya tadā śatrūnabhighnataḥ

15. 15

    ततस्तद्दैवतबलं समन्तात्तं शचीसुतम्

    बहुप्रकारमस्वस्थं तत्र तत्र स्म धावति

    tatastaddaivatabalaṃ samantāttaṃ śacīsutam

    bahuprakāramasvasthaṃ tatra tatra sma dhāvati

16. 16

    नाभ्यजानंस्तदान्योन्यं शत्रून्वा दैवतानि वा

    तत्र तत्र विपर्यस्तं समन्तात्परिधावितम्

    nābhyajānaṃstadānyonyaṃ śatrūnvā daivatāni vā

    tatra tatra viparyastaṃ samantātparidhāvitam

17. 17

    एतस्मिन्नन्तरे शूरः पुलोमा नाम वीर्यवान्

    दैतेयस्तेन संगृह्य शचीपुत्रोऽपवाहितः

    etasminnantare śūraḥ pulomā nāma vīryavān

    daiteyastena saṃgṛhya śacīputro'pavāhitaḥ

18. 18

    गृहीत्वा तं तु नप्तारं प्रविष्टः स महोदधिम्

    मातामहोऽर्यकस्तस्य पौलोमी येन सा शची

    gṛhītvā taṃ tu naptāraṃ praviṣṭaḥ sa mahodadhim

    mātāmaho'ryakastasya paulomī yena sā śacī

19. 19

    प्रणाशं दृश्य तु सुरा जयन्तस्यातिदारुणम्

    व्यथिताश्चाप्रहृष्टाश्च समन्ताद्विप्रदुद्रुवुः

    praṇāśaṃ dṛśya tu surā jayantasyātidāruṇam

    vyathitāścāprahṛṣṭāśca samantādvipradudruvuḥ

20. 20

    रावणिस्त्वथ संहृष्टो बलैः परिवृतः स्वकैः

    अभ्यधावत देवांस्तान्मुमोच च महास्वनम्

    rāvaṇistvatha saṃhṛṣṭo balaiḥ parivṛtaḥ svakaiḥ

    abhyadhāvata devāṃstānmumoca ca mahāsvanam

21. 21

    दृष्ट्वा प्रणाशं पुत्रस्य रावणेश्चापि विक्रमम्

    मातलिं प्राह देवेन्द्रो रथः समुपनीयताम्

    dṛṣṭvā praṇāśaṃ putrasya rāvaṇeścāpi vikramam

    mātaliṃ prāha devendro rathaḥ samupanīyatām

22. 22

    स तु दिव्यो महाभीमः सज्ज एव महारथः

    उपस्थितो मातलिना वाह्यमानो मनोजवः

    sa tu divyo mahābhīmaḥ sajja eva mahārathaḥ

    upasthito mātalinā vāhyamāno manojavaḥ

23. 23

    ततो मेघा रथे तस्मिंस्तडिद्वन्तो महास्वनाः

    अग्रतो वायुचपला गच्छन्तो व्यनदंस्तदा

    tato meghā rathe tasmiṃstaḍidvanto mahāsvanāḥ

    agrato vāyucapalā gacchanto vyanadaṃstadā

24. 24

    नानावाद्यानि वाद्यन्त स्तुतयश्च समाहिताः

    ननृतुश्चाप्सरःसंघाः प्रयाते वासवे रणम्

    nānāvādyāni vādyanta stutayaśca samāhitāḥ

    nanṛtuścāpsaraḥsaṃghāḥ prayāte vāsave raṇam

25. 25

    रुद्रैर्वसुभिरादित्यैः साध्यैश्च समरुद्गणैः

    वृतो नानाप्रहरणैर्निर्ययौ त्रिदशाधिपः

    rudrairvasubhirādityaiḥ sādhyaiśca samarudgaṇaiḥ

    vṛto nānāpraharaṇairniryayau tridaśādhipaḥ

26. 26

    निर्गच्छतस्तु शक्रस्य परुषं पवनो ववौ

    भास्करो निष्प्रभश्चासीन्महोल्काश्च प्रपेदिरे

    nirgacchatastu śakrasya paruṣaṃ pavano vavau

    bhāskaro niṣprabhaścāsīnmaholkāśca prapedire

27. 27

    एतस्मिन्नन्तरे शूरो दशग्रीवः प्रतापवान्

    आरुरोह रथं दिव्यं निर्मितं विश्वकर्मणा

    etasminnantare śūro daśagrīvaḥ pratāpavān

    āruroha rathaṃ divyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā

28. 28

    पन्नगैः सुमहाकायैर्वेष्टितं लोमहर्षणैः

    येषां निश्वासवातेन प्रदीप्तमिव संयुगम्

    pannagaiḥ sumahākāyairveṣṭitaṃ lomaharṣaṇaiḥ

    yeṣāṃ niśvāsavātena pradīptamiva saṃyugam

29. 29

    दैत्यैर्निशाचरैः शूरै रथः संपरिवारितः

    समराभिमुखो दिव्यो महेन्द्रमभिवर्तत

    daityairniśācaraiḥ śūrai rathaḥ saṃparivāritaḥ

    samarābhimukho divyo mahendramabhivartata

30. 30

    पुत्रं तं वारयित्वासौ स्वयमेव व्यवस्थितः

    सोऽपि युद्धाद्विनिष्क्रम्य रावणिः समुपाविशत्

    putraṃ taṃ vārayitvāsau svayameva vyavasthitaḥ

    so'pi yuddhādviniṣkramya rāvaṇiḥ samupāviśat