Sarga 81

24 shlokas

1. 1

   तथोक्तवति रामे तु तस्य जन्म तदद्भुतम्

   उवाच लक्ष्मणो भूयो भरतश्च महायशाः

   tathoktavati rāme tu tasya janma tadadbhutam

   uvāca lakṣmaṇo bhūyo bharataśca mahāyaśāḥ

2. 2

   सा प्रिया सोमपुत्रस्य संवत्सरमथोषिता

   अकरोत्किं नरश्रेष्ठ तत्त्वं शंसितुमर्हसि

   sā priyā somaputrasya saṃvatsaramathoṣitā

   akarotkiṃ naraśreṣṭha tattvaṃ śaṃsitumarhasi

3. 3

   तयोस्तद्वाक्यमाधुर्यं निशम्य परिपृच्छतोः

   रामः पुनरुवाचेमां प्रजापतिसुते कथाम्

   tayostadvākyamādhuryaṃ niśamya paripṛcchatoḥ

   rāmaḥ punaruvācemāṃ prajāpatisute kathām

4. 4

   पुरुषत्वं गते शूरे बुधः परमबुद्धिमान्

   संवर्तं परमोदारमाजुहाव महायशाः

   puruṣatvaṃ gate śūre budhaḥ paramabuddhimān

   saṃvartaṃ paramodāramājuhāva mahāyaśāḥ

5. 5

   च्यवनं भृगुपुत्रं च मुनिं चारिष्टनेमिनम्

   प्रमोदनं मोदकरं ततो दुर्वाससं मुनिम्

   cyavanaṃ bhṛguputraṃ ca muniṃ cāriṣṭaneminam

   pramodanaṃ modakaraṃ tato durvāsasaṃ munim

6. 6

   एतान्सर्वान्समानीय वाक्यज्ञस्तत्त्वदर्शिनः

   उवाच सर्वान्सुहृदो धैर्येण सुसमाहितः

   etānsarvānsamānīya vākyajñastattvadarśinaḥ

   uvāca sarvānsuhṛdo dhairyeṇa susamāhitaḥ

7. 7

   अयं राजा महाबाहुः कर्दमस्य इलः सुतः

   जानीतैनं यथाभूतं श्रेयो ह्यस्य विधीयताम्

   ayaṃ rājā mahābāhuḥ kardamasya ilaḥ sutaḥ

   jānītainaṃ yathābhūtaṃ śreyo hyasya vidhīyatām

8. 8

   तेषां संवदतामेव तमाश्रममुपागमत्

   कर्दमः सुमहातेजा द्विजैः सह महात्मभिः

   teṣāṃ saṃvadatāmeva tamāśramamupāgamat

   kardamaḥ sumahātejā dvijaiḥ saha mahātmabhiḥ

9. 9

   पुलस्त्यश्च क्रतुश्चैव वषट्कारस्तथैव च

   ओंकारश्च महातेजास्तमाश्रममुपागमन्

   pulastyaśca kratuścaiva vaṣaṭkārastathaiva ca

   oṃkāraśca mahātejāstamāśramamupāgaman

10. 10

    ते सर्वे हृष्टमनसः परस्परसमागमे

    हितैषिणो बाह्लिपतेः पृथग्वाक्यमथाब्रुवन्

    te sarve hṛṣṭamanasaḥ parasparasamāgame

    hitaiṣiṇo bāhlipateḥ pṛthagvākyamathābruvan

11. 11

    कर्दमस्त्वब्रवीद्वाक्यं सुतार्थं परमं हितम्

    द्विजाः शृणुत मद्वाक्यं यच्छ्रेयः पार्थिवस्य हि

    kardamastvabravīdvākyaṃ sutārthaṃ paramaṃ hitam

    dvijāḥ śṛṇuta madvākyaṃ yacchreyaḥ pārthivasya hi

12. 12

    नान्यं पश्यामि भैषज्यमन्तरेण वृषध्वजम्

    नाश्वमेधात्परो यज्ञः प्रियश्चैव महात्मनः

    nānyaṃ paśyāmi bhaiṣajyamantareṇa vṛṣadhvajam

    nāśvamedhātparo yajñaḥ priyaścaiva mahātmanaḥ

13. 13

    तस्माद्यजामहे सर्वे पार्थिवार्थे दुरासदम्

    कर्दमेनैवमुक्तास्तु सर्व एव द्विजर्षभाः

    रोचयन्ति स्म तं यज्ञं रुद्रस्याराधनं प्रति

    tasmādyajāmahe sarve pārthivārthe durāsadam

    kardamenaivamuktāstu sarva eva dvijarṣabhāḥ

    rocayanti sma taṃ yajñaṃ rudrasyārādhanaṃ prati

14. 14

    संवर्तस्य तु राजर्षिः शिष्यः परपुरंजयः

    मरुत्त इति विख्यातस्तं यज्ञं समुपाहरत्

    saṃvartasya tu rājarṣiḥ śiṣyaḥ parapuraṃjayaḥ

    marutta iti vikhyātastaṃ yajñaṃ samupāharat

15. 15

    ततो यज्ञो महानासीद्बुधाश्रमसमीपतः

    रुद्रश्च परमं तोषमाजगाम महायशाः

    tato yajño mahānāsīdbudhāśramasamīpataḥ

    rudraśca paramaṃ toṣamājagāma mahāyaśāḥ

16. 16

    अथ यज्ञसमाप्तौ तु प्रीतः परमया मुदा

    उमापतिर्द्विजान्सर्वानुवाचेदमिलां प्रति

    atha yajñasamāptau tu prītaḥ paramayā mudā

    umāpatirdvijānsarvānuvācedamilāṃ prati

17. 17

    प्रीतोऽस्मि हयमेधेन भक्त्या च द्विजसत्तमाः

    अस्य बाह्लिपतेश्चैव किं करोमि प्रियं शुभम्

    prīto'smi hayamedhena bhaktyā ca dvijasattamāḥ

    asya bāhlipateścaiva kiṃ karomi priyaṃ śubham

18. 18

    तथा वदति देवेशे द्विजास्ते सुसमाहिताः

    प्रसादयन्ति देवेशं यथा स्यात्पुरुषस्त्विला

    tathā vadati deveśe dvijāste susamāhitāḥ

    prasādayanti deveśaṃ yathā syātpuruṣastvilā

19. 19

    ततः प्रीतमना रुद्रः पुरुषत्वं ददौ पुनः

    इलायै सुमहातेजा दत्त्वा चान्तरधीयत

    tataḥ prītamanā rudraḥ puruṣatvaṃ dadau punaḥ

    ilāyai sumahātejā dattvā cāntaradhīyata

20. 20

    निवृत्ते हयमेधे तु गते चादर्शनं हरे

    यथागतं द्विजाः सर्वे अगच्छन्दीर्घदर्शिनः

    nivṛtte hayamedhe tu gate cādarśanaṃ hare

    yathāgataṃ dvijāḥ sarve agacchandīrghadarśinaḥ

21. 21

    राजा तु बाह्लिमुत्सृज्य मध्यदेशे ह्यनुत्तमम्

    निवेशयामास पुरं प्रतिष्ठानं यशस्करम्

    rājā tu bāhlimutsṛjya madhyadeśe hyanuttamam

    niveśayāmāsa puraṃ pratiṣṭhānaṃ yaśaskaram

22. 22

    शशबिन्दुस्तु राजासीद्बाह्ल्यां परपुरंजयः

    प्रतिष्ठान इलो राजा प्रजापतिसुतो बली

    śaśabindustu rājāsīdbāhlyāṃ parapuraṃjayaḥ

    pratiṣṭhāna ilo rājā prajāpatisuto balī

23. 23

    स काले प्राप्तवांल्लोकमिलो ब्राह्ममनुत्तमम्

    ऐलः पुरूरवा राजा प्रतिष्ठानमवाप्तवान्

    sa kāle prāptavāṃllokamilo brāhmamanuttamam

    ailaḥ purūravā rājā pratiṣṭhānamavāptavān

24. 24

    ईदृशो ह्यश्वमेधस्य प्रभावः पुरुषर्षभौ

    स्त्रीभूतः पौरुषं लेभे यच्चान्यदपि दुर्लभम्

    īdṛśo hyaśvamedhasya prabhāvaḥ puruṣarṣabhau

    strībhūtaḥ pauruṣaṃ lebhe yaccānyadapi durlabham