18 shlokas
- 1
दृष्ट्वा तु मैथिलीं सीतामाश्रमं संप्रवेशिताम्
संतापमकरोद्घोरं लक्ष्मणो दीनचेतनः
dṛṣṭvā tu maithilīṃ sītāmāśramaṃ saṃpraveśitām
saṃtāpamakarodghoraṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ
- 2
अब्रवीच्च महातेजाः सुमन्त्रं मन्त्रसारथिम्
सीतासंतापजं दुःखं पश्य रामस्य धीमतः
abravīcca mahātejāḥ sumantraṃ mantrasārathim
sītāsaṃtāpajaṃ duḥkhaṃ paśya rāmasya dhīmataḥ
- 3
अतो दुःखतरं किं नु राघवस्य भविष्यति
पत्नीं शुद्धसमाचारां विसृज्य जनकात्मजाम्
ato duḥkhataraṃ kiṃ nu rāghavasya bhaviṣyati
patnīṃ śuddhasamācārāṃ visṛjya janakātmajām
- 4
व्यक्तं दैवादहं मन्ये राघवस्य विनाभवम्
वैदेह्या सारथे सार्धं दैवं हि दुरतिक्रमम्
vyaktaṃ daivādahaṃ manye rāghavasya vinābhavam
vaidehyā sārathe sārdhaṃ daivaṃ hi duratikramam
- 5
यो हि देवान्सगन्धर्वानसुरान्सह राक्षसैः
निहन्याद्राघवः क्रुद्धः स दैवमनुवर्तते
yo hi devānsagandharvānasurānsaha rākṣasaiḥ
nihanyādrāghavaḥ kruddhaḥ sa daivamanuvartate
- 6
पुरा मम पितुर्वाक्यैर्दण्डके विजने वने
उषितो नववर्षाणि पञ्च चैव सुदारुणे
purā mama piturvākyairdaṇḍake vijane vane
uṣito navavarṣāṇi pañca caiva sudāruṇe
- 7
ततो दुःखतरं भूयः सीताया विप्रवासनम्
पौराणां वचनं श्रुत्वा नृशंसं प्रतिभाति मे
tato duḥkhataraṃ bhūyaḥ sītāyā vipravāsanam
paurāṇāṃ vacanaṃ śrutvā nṛśaṃsaṃ pratibhāti me
- 8
को नु धर्माश्रयः सूत कर्मण्यस्मिन्यशोहरे
मैथिलीं प्रति सम्प्राप्तः पौरैर्हीनार्थवादिभिः
ko nu dharmāśrayaḥ sūta karmaṇyasminyaśohare
maithilīṃ prati samprāptaḥ paurairhīnārthavādibhiḥ
- 9
एता बहुविधा वाचः श्रुत्वा लक्ष्मणभाषिताः
सुमन्त्रः प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह
etā bahuvidhā vācaḥ śrutvā lakṣmaṇabhāṣitāḥ
sumantraḥ prāñjalirbhūtvā vākyametaduvāca ha
- 10
न संतापस्त्वया कार्यः सौमित्रे मैथिलीं प्रति
दृष्टमेतत्पुरा विप्रैः पितुस्ते लक्ष्मणाग्रतः
na saṃtāpastvayā kāryaḥ saumitre maithilīṃ prati
dṛṣṭametatpurā vipraiḥ pituste lakṣmaṇāgrataḥ
- 11
भविष्यति दृढं रामो दुःखप्रायोऽल्पसौख्यवान्
त्वां चैव मैथिलीं चैव शत्रुघ्नभरतौ तथा
संत्यजिष्यति धर्मात्मा कालेन महता महान्
bhaviṣyati dṛḍhaṃ rāmo duḥkhaprāyo'lpasaukhyavān
tvāṃ caiva maithilīṃ caiva śatrughnabharatau tathā
saṃtyajiṣyati dharmātmā kālena mahatā mahān
- 12
न त्विदं त्वयि वक्तव्यं सौमित्रे भरतेऽपि वा
राज्ञा वोऽव्याहृतं वाक्यं दुर्वासा यदुवाच ह
na tvidaṃ tvayi vaktavyaṃ saumitre bharate'pi vā
rājñā vo'vyāhṛtaṃ vākyaṃ durvāsā yaduvāca ha
- 13
महाराजसमीपे च मम चैव नरर्षभ
ऋषिणा व्याहृतं वाक्यं वसिष्ठस्य च संनिधौ
mahārājasamīpe ca mama caiva nararṣabha
ṛṣiṇā vyāhṛtaṃ vākyaṃ vasiṣṭhasya ca saṃnidhau
- 14
ऋषेस्तु वचनं श्रुत्वा मामाह पुरुषर्षभः
सूत न क्वचिदेवं ते वक्तव्यं जनसंनिधौ
ṛṣestu vacanaṃ śrutvā māmāha puruṣarṣabhaḥ
sūta na kvacidevaṃ te vaktavyaṃ janasaṃnidhau
- 15
तस्याहं लोकपालस्य वाक्यं तत्सुसमाहितः
नैव जात्वनृतं कुर्यामिति मे सौम्य दर्शनम्
tasyāhaṃ lokapālasya vākyaṃ tatsusamāhitaḥ
naiva jātvanṛtaṃ kuryāmiti me saumya darśanam
- 16
सर्वथा नास्त्यवक्तव्यं मया सौम्य तवाग्रतः
यदि ते श्रवणे श्रद्धा श्रूयतां रघुनन्दन
sarvathā nāstyavaktavyaṃ mayā saumya tavāgrataḥ
yadi te śravaṇe śraddhā śrūyatāṃ raghunandana
- 17
यद्यप्यहं नरेन्द्रेण रहस्यं श्रावितः पुरा
तच्चाप्युदाहरिष्यामि दैवं हि दुरतिक्रमम्
yadyapyahaṃ narendreṇa rahasyaṃ śrāvitaḥ purā
taccāpyudāhariṣyāmi daivaṃ hi duratikramam
- 18
तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य गम्भीरार्थपदं महत्
तथ्यं ब्रूहीति सौमित्रिः सूतं वाक्यमथाब्रवीत्
tacchrutvā bhāṣitaṃ tasya gambhīrārthapadaṃ mahat
tathyaṃ brūhīti saumitriḥ sūtaṃ vākyamathābravīt