Sarga 16

31 shlokas

1. 1

   स जित्वा भ्रातरं राम धनदं राक्षसाधिपः

   महासेनप्रसूतिं तु ययौ शरवणं ततः

   sa jitvā bhrātaraṃ rāma dhanadaṃ rākṣasādhipaḥ

   mahāsenaprasūtiṃ tu yayau śaravaṇaṃ tataḥ

2. 2

   अथापश्यद्दशग्रीवो रौक्मं शरवणं तदा

   गभस्तिजालसंवीतं द्वितीयमिव भास्करम्

   athāpaśyaddaśagrīvo raukmaṃ śaravaṇaṃ tadā

   gabhastijālasaṃvītaṃ dvitīyamiva bhāskaram

3. 3

   पर्वतं स समासाद्य किंचिद्रम्यवनान्तरम्

   अपश्यत्पुष्पकं तत्र राम विष्टम्भितं दिवि

   parvataṃ sa samāsādya kiṃcidramyavanāntaram

   apaśyatpuṣpakaṃ tatra rāma viṣṭambhitaṃ divi

4. 4

   विष्टब्धं पुष्पकं दृष्ट्वा कामगं ह्यगमं कृतम्

   राक्षसश्चिन्तयामास सचिवैस्तैः समावृतः

   viṣṭabdhaṃ puṣpakaṃ dṛṣṭvā kāmagaṃ hyagamaṃ kṛtam

   rākṣasaścintayāmāsa sacivaistaiḥ samāvṛtaḥ

5. 5

   किमिदं यन्निमित्तं मे न च गच्छति पुष्पकम्

   पर्वतस्योपरिस्थस्य कस्य कर्म त्विदं भवेत्

   kimidaṃ yannimittaṃ me na ca gacchati puṣpakam

   parvatasyoparisthasya kasya karma tvidaṃ bhavet

6. 6

   ततोऽब्रवीद्दशग्रीवं मारीचो बुद्धिकोविदः

   नैतन्निष्कारणं राजन्पुष्पकोऽयं न गच्छति

   tato'bravīddaśagrīvaṃ mārīco buddhikovidaḥ

   naitanniṣkāraṇaṃ rājanpuṣpako'yaṃ na gacchati

7. 7

   ततः पार्श्वमुपागम्य भवस्यानुचरो बली

   नन्दीश्वर उवाचेदं राक्षसेन्द्रमशङ्कितः

   tataḥ pārśvamupāgamya bhavasyānucaro balī

   nandīśvara uvācedaṃ rākṣasendramaśaṅkitaḥ

8. 8

   निवर्तस्व दशग्रीव शैले क्रीडति शंकरः

   nivartasva daśagrīva śaile krīḍati śaṃkaraḥ

9. 9

   सुपर्णनागयक्षाणां दैत्यदानवरक्षसाम्

   प्राणिनामेव सर्वेषामगम्यः पर्वतः कृतः

   suparṇanāgayakṣāṇāṃ daityadānavarakṣasām

   prāṇināmeva sarveṣāmagamyaḥ parvataḥ kṛtaḥ

10. 10

    स रोषात्ताम्रनयनः पुष्पकादवरुह्य च

    कोऽयं शंकर इत्युक्त्वा शैलमूलमुपागमत्

    sa roṣāttāmranayanaḥ puṣpakādavaruhya ca

    ko'yaṃ śaṃkara ityuktvā śailamūlamupāgamat

11. 11

    नन्दीश्वरमथापश्यदविदूरस्थितं प्रभुम्

    दीप्तं शूलमवष्टभ्य द्वितीयमिव शंकरम्

    nandīśvaramathāpaśyadavidūrasthitaṃ prabhum

    dīptaṃ śūlamavaṣṭabhya dvitīyamiva śaṃkaram

12. 12

    स वानरमुखं दृष्ट्वा तमवज्ञाय राक्षसः

    प्रहासं मुमुचे मौर्ख्यात्सतोय इव तोयदः

    sa vānaramukhaṃ dṛṣṭvā tamavajñāya rākṣasaḥ

    prahāsaṃ mumuce maurkhyātsatoya iva toyadaḥ

13. 13

    संक्रुद्धो भगवान्नन्दी शंकरस्यापरा तनुः

    अब्रवीद्राक्षसं तत्र दशग्रीवमुपस्थितम्

    saṃkruddho bhagavānnandī śaṃkarasyāparā tanuḥ

    abravīdrākṣasaṃ tatra daśagrīvamupasthitam

14. 14

    यस्माद्वानरमूर्तिं मां दृष्ट्वा राक्षस दुर्मते

    मौर्ख्यात्त्वमवजानीषे परिहासं च मुञ्चसि

    yasmādvānaramūrtiṃ māṃ dṛṣṭvā rākṣasa durmate

    maurkhyāttvamavajānīṣe parihāsaṃ ca muñcasi

15. 15

    तस्मान्मद्रूपसंयुक्ता मद्वीर्यसमतेजसः

    उत्पत्स्यन्ते वधार्थं हि कुलस्य तव वानराः

    tasmānmadrūpasaṃyuktā madvīryasamatejasaḥ

    utpatsyante vadhārthaṃ hi kulasya tava vānarāḥ

16. 16

    किं त्विदानीं मया शक्यं कर्तुं यत्त्वां निशाचर

    न हन्तव्यो हतस्त्वं हि पूर्वमेव स्वकर्मभिः

    kiṃ tvidānīṃ mayā śakyaṃ kartuṃ yattvāṃ niśācara

    na hantavyo hatastvaṃ hi pūrvameva svakarmabhiḥ

17. 17

    अचिन्तयित्वा स तदा नन्दिवाक्यं निशाचरः

    पर्वतं तं समासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह

    acintayitvā sa tadā nandivākyaṃ niśācaraḥ

    parvataṃ taṃ samāsādya vākyametaduvāca ha

18. 18

    पुष्पकस्य गतिश्छिन्ना यत्कृते मम गच्छतः

    तदेतच्छैलमुन्मूलं करोमि तव गोपते

    puṣpakasya gatiśchinnā yatkṛte mama gacchataḥ

    tadetacchailamunmūlaṃ karomi tava gopate

19. 19

    केन प्रभावेन भवस्तत्र क्रीडति राजवत्

    विज्ञातव्यं न जानीषे भयस्थानमुपस्थितम्

    kena prabhāvena bhavastatra krīḍati rājavat

    vijñātavyaṃ na jānīṣe bhayasthānamupasthitam

20. 20

    एवमुक्त्वा ततो राजन्भुजान्प्रक्षिप्य पर्वते

    तोलयामास तं शैलं समृगव्यालपादपम्

    evamuktvā tato rājanbhujānprakṣipya parvate

    tolayāmāsa taṃ śailaṃ samṛgavyālapādapam

21. 21

    ततो राम महादेवः प्रहसन्वीक्ष्य तत्कृतम्

    पादाङ्गुष्ठेन तं शैलं पीडयामास लीलया

    tato rāma mahādevaḥ prahasanvīkṣya tatkṛtam

    pādāṅguṣṭhena taṃ śailaṃ pīḍayāmāsa līlayā

22. 22

    ततस्ते पीडितास्तस्य शैलस्याधो गता भुजाः

    विस्मिताश्चाभवंस्तत्र सचिवास्तस्य रक्षसः

    tataste pīḍitāstasya śailasyādho gatā bhujāḥ

    vismitāścābhavaṃstatra sacivāstasya rakṣasaḥ

23. 23

    रक्षसा तेन रोषाच्च भुजानां पीडनात्तथा

    मुक्तो विरावः सुमहांस्त्रैलोक्यं येन पूरितम्

    rakṣasā tena roṣācca bhujānāṃ pīḍanāttathā

    mukto virāvaḥ sumahāṃstrailokyaṃ yena pūritam

24. 24

    मानुषाः शब्दवित्रस्ता मेनिरे लोकसंक्षयम्

    देवताश्चापि संक्षुब्धाश्चलिताः स्वेषु कर्मसु

    mānuṣāḥ śabdavitrastā menire lokasaṃkṣayam

    devatāścāpi saṃkṣubdhāścalitāḥ sveṣu karmasu

25. 25

    ततः प्रीतो महादेवः शैलाग्रे विष्ठितस्तदा

    मुक्त्वा तस्य भुजान्राजन्प्राह वाक्यं दशाननम्

    tataḥ prīto mahādevaḥ śailāgre viṣṭhitastadā

    muktvā tasya bhujānrājanprāha vākyaṃ daśānanam

26. 26

    प्रीतोऽस्मि तव वीर्याच्च शौण्डीर्याच्च निशाचर

    रवतो वेदनामुक्तः स्वरः परमदारुणः

    prīto'smi tava vīryācca śauṇḍīryācca niśācara

    ravato vedanāmuktaḥ svaraḥ paramadāruṇaḥ

27. 27

    यस्माल्लोकत्रयं त्वेतद्रावितं भयमागतम्

    तस्मात्त्वं रावणो नाम नाम्ना तेन भविष्यसि

    yasmāllokatrayaṃ tvetadrāvitaṃ bhayamāgatam

    tasmāttvaṃ rāvaṇo nāma nāmnā tena bhaviṣyasi

28. 28

    देवता मानुषा यक्षा ये चान्ये जगतीतले

    एवं त्वामभिधास्यन्ति रावणं लोकरावणम्

    devatā mānuṣā yakṣā ye cānye jagatītale

    evaṃ tvāmabhidhāsyanti rāvaṇaṃ lokarāvaṇam

29. 29

    गच्छ पौलस्त्य विस्रब्धः पथा येन त्वमिच्छसि

    मया त्वमभ्यनुज्ञातो राक्षसाधिप गम्यताम्

    gaccha paulastya visrabdhaḥ pathā yena tvamicchasi

    mayā tvamabhyanujñāto rākṣasādhipa gamyatām

30. 30

    साक्षान्महेश्वरेणैवं कृतनामा स रावणः

    अभिवाद्य महादेवं विमानं तत्समारुहत्

    sākṣānmaheśvareṇaivaṃ kṛtanāmā sa rāvaṇaḥ

    abhivādya mahādevaṃ vimānaṃ tatsamāruhat