Sarga 22

43 shlokas

1. 1

   स तु तस्य महानादं श्रुत्वा वैवस्वतो यमः

   शत्रुं विजयिनं मेने स्वबलस्य च संक्षयम्

   sa tu tasya mahānādaṃ śrutvā vaivasvato yamaḥ

   śatruṃ vijayinaṃ mene svabalasya ca saṃkṣayam

2. 2

   स तु योधान्हतान्मत्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणः

   अब्रवीत्त्वरितं सूतं रथः समुपनीयताम्

   sa tu yodhānhatānmatvā krodhaparyākulekṣaṇaḥ

   abravīttvaritaṃ sūtaṃ rathaḥ samupanīyatām

3. 3

   तस्य सूतो रथं दिव्यमुपस्थाप्य महास्वनम्

   स्थितः स च महातेजा आरुरोह महारथम्

   tasya sūto rathaṃ divyamupasthāpya mahāsvanam

   sthitaḥ sa ca mahātejā āruroha mahāratham

4. 4

   पाशमुद्गरहस्तश्च मृत्युस्तस्याग्रतः स्थितः

   येन संक्षिप्यते सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

   pāśamudgarahastaśca mṛtyustasyāgrataḥ sthitaḥ

   yena saṃkṣipyate sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram

5. 5

   कालदण्डश्च पार्श्वस्थो मूर्तिमान्स्यन्दने स्थितः

   यमप्रहरणं दिव्यं प्रज्वलन्निव तेजसा

   kāladaṇḍaśca pārśvastho mūrtimānsyandane sthitaḥ

   yamapraharaṇaṃ divyaṃ prajvalanniva tejasā

6. 6

   ततो लोकास्त्रयस्त्रस्ताः कम्पन्ते च दिवौकसः

   कालं क्रुद्धं तदा दृष्ट्वा लोकत्रयभयावहम्

   tato lokāstrayastrastāḥ kampante ca divaukasaḥ

   kālaṃ kruddhaṃ tadā dṛṣṭvā lokatrayabhayāvaham

7. 7

   दृष्ट्वा तु ते तं विकृतं रथं मृत्युसमन्वितम्

   सचिवा राक्षसेन्द्रस्य सर्वलोकभयावहम्

   dṛṣṭvā tu te taṃ vikṛtaṃ rathaṃ mṛtyusamanvitam

   sacivā rākṣasendrasya sarvalokabhayāvaham

8. 8

   लघुसत्त्वतया सर्वे नष्टसंज्ञा भयार्दिताः

   नात्र योद्धुं समर्थाः स्म इत्युक्त्वा विप्रदुद्रुवुः

   laghusattvatayā sarve naṣṭasaṃjñā bhayārditāḥ

   nātra yoddhuṃ samarthāḥ sma ityuktvā vipradudruvuḥ

9. 9

   स तु तं तादृशं दृष्ट्वा रथं लोकभयावहम्

   नाक्षुभ्यत तदा रक्षो व्यथा चैवास्य नाभवत्

   sa tu taṃ tādṛśaṃ dṛṣṭvā rathaṃ lokabhayāvaham

   nākṣubhyata tadā rakṣo vyathā caivāsya nābhavat

10. 10

    स तु रावणमासाद्य विसृजञ्शक्तितोमरान्

    यमो मर्माणि संक्रुद्धो राक्षसस्य न्यकृन्तत

    sa tu rāvaṇamāsādya visṛjañśaktitomarān

    yamo marmāṇi saṃkruddho rākṣasasya nyakṛntata

11. 11

    रावणस्तु स्थितः स्वस्थः शरवर्षं मुमोच ह

    तस्मिन्वैवस्वतरथे तोयवर्षमिवाम्बुदः

    rāvaṇastu sthitaḥ svasthaḥ śaravarṣaṃ mumoca ha

    tasminvaivasvatarathe toyavarṣamivāmbudaḥ

12. 12

    ततो महाशक्तिशतैः पात्यमानैर्महोरसि

    प्रतिकर्तुं स नाशक्नोद्राक्षसः शल्यपीडितः

    tato mahāśaktiśataiḥ pātyamānairmahorasi

    pratikartuṃ sa nāśaknodrākṣasaḥ śalyapīḍitaḥ

13. 13

    नानाप्रहरणैरेवं यमेनामित्रकर्शिना

    सप्तरात्रं कृते संख्ये न भग्नो विजितोऽपि वा

    nānāpraharaṇairevaṃ yamenāmitrakarśinā

    saptarātraṃ kṛte saṃkhye na bhagno vijito'pi vā

14. 14

    ततोऽभवत्पुनर्युद्धं यमराक्षसयोस्तदा

    विजयाकाङ्क्षिणोस्तत्र समरेष्वनिवर्तिनोः

    tato'bhavatpunaryuddhaṃ yamarākṣasayostadā

    vijayākāṅkṣiṇostatra samareṣvanivartinoḥ

15. 15

    ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः

    प्रजापतिं पुरस्कृत्य ददृशुस्तद्रणाजिरम्

    tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ

    prajāpatiṃ puraskṛtya dadṛśustadraṇājiram

16. 16

    संवर्त इव लोकानामभवद्युध्यतोस्तयोः

    राक्षसानां च मुख्यस्य प्रेतानामीश्वरस्य च

    saṃvarta iva lokānāmabhavadyudhyatostayoḥ

    rākṣasānāṃ ca mukhyasya pretānāmīśvarasya ca

17. 17

    राक्षसेन्द्रस्ततः क्रुद्धश्चापमायम्य संयुगे

    निरन्तरमिवाकाशं कुर्वन्बाणान्मुमोच ह

    rākṣasendrastataḥ kruddhaścāpamāyamya saṃyuge

    nirantaramivākāśaṃ kurvanbāṇānmumoca ha

18. 18

    मृत्युं चतुर्भिर्विशिखैः सूतं सप्तभिरर्दयत्

    यमं शरसहस्रेण शीघ्रं मर्मस्वताडयत्

    mṛtyuṃ caturbhirviśikhaiḥ sūtaṃ saptabhirardayat

    yamaṃ śarasahasreṇa śīghraṃ marmasvatāḍayat

19. 19

    ततः क्रुद्धस्य सहसा यमस्याभिविनिःसृतः

    ज्वालामालो विनिश्वासो वदनात्क्रोधपावकः

    tataḥ kruddhasya sahasā yamasyābhiviniḥsṛtaḥ

    jvālāmālo viniśvāso vadanātkrodhapāvakaḥ

20. 20

    ततोऽपश्यंस्तदाश्चर्यं देवदानवराक्षसाः

    क्रोधजं पावकं दीप्तं दिधक्षन्तं रिपोर्बलम्

    tato'paśyaṃstadāścaryaṃ devadānavarākṣasāḥ

    krodhajaṃ pāvakaṃ dīptaṃ didhakṣantaṃ riporbalam

21. 21

    मृत्युस्तु परमक्रुद्धो वैवस्वतमथाब्रवीत्

    मुञ्च मां देव शीघ्रं त्वं निहन्मि समरे रिपुम्

    mṛtyustu paramakruddho vaivasvatamathābravīt

    muñca māṃ deva śīghraṃ tvaṃ nihanmi samare ripum

22. 22

    नरकः शम्बरो वृत्रः शम्भुः कार्तस्वरो बली

    नमुचिर्विरोचनश्चैव तावुभौ मधुकैटभौ

    narakaḥ śambaro vṛtraḥ śambhuḥ kārtasvaro balī

    namucirvirocanaścaiva tāvubhau madhukaiṭabhau

23. 23

    एते चान्ये च बहवो बलवन्तो दुरासदाः

    विनिपन्ना मया दृष्टाः का चिन्तास्मिन्निशाचरे

    ete cānye ca bahavo balavanto durāsadāḥ

    vinipannā mayā dṛṣṭāḥ kā cintāsminniśācare

24. 24

    मुञ्च मां साधु धर्मज्ञ यावदेनं निहन्म्यहम्

    न हि कश्चिन्मया दृष्टो मुहूर्तमपि जीवति

    muñca māṃ sādhu dharmajña yāvadenaṃ nihanmyaham

    na hi kaścinmayā dṛṣṭo muhūrtamapi jīvati

25. 25

    बलं मम न खल्वेतन्मर्यादैषा निसर्गतः

    संस्पृष्टो हि मया कश्चिन्न जीवेदिति निश्चयः

    balaṃ mama na khalvetanmaryādaiṣā nisargataḥ

    saṃspṛṣṭo hi mayā kaścinna jīvediti niścayaḥ

26. 26

    एतत्तु वचनं श्रुत्वा धर्मराजः प्रतापवान्

    अब्रवीत्तत्र तं मृत्युमयमेनं निहन्म्यहम्

    etattu vacanaṃ śrutvā dharmarājaḥ pratāpavān

    abravīttatra taṃ mṛtyumayamenaṃ nihanmyaham

27. 27

    ततः संरक्तनयनः क्रुद्धो वैवस्वतः प्रभुः

    कालदण्डममोघं तं तोलयामास पाणिना

    tataḥ saṃraktanayanaḥ kruddho vaivasvataḥ prabhuḥ

    kāladaṇḍamamoghaṃ taṃ tolayāmāsa pāṇinā

28. 28

    यस्य पार्श्वेषु निश्छिद्राः कालपाशाः प्रतिष्ठिताः

    पावकस्पर्शसंकाशो मुद्गरो मूर्तिमान्स्थितः

    yasya pārśveṣu niśchidrāḥ kālapāśāḥ pratiṣṭhitāḥ

    pāvakasparśasaṃkāśo mudgaro mūrtimānsthitaḥ

29. 29

    दर्शनादेव यः प्राणान्प्राणिनामुपरुध्यति

    किं पुनस्ताडनाद्वापि पीडनाद्वापि देहिनः

    darśanādeva yaḥ prāṇānprāṇināmuparudhyati

    kiṃ punastāḍanādvāpi pīḍanādvāpi dehinaḥ

30. 30

    स ज्वालापरिवारस्तु पिबन्निव निशाचरम्

    करस्पृष्टो बलवता दण्डः क्रुद्धः सुदारुणः

    sa jvālāparivārastu pibanniva niśācaram

    karaspṛṣṭo balavatā daṇḍaḥ kruddhaḥ sudāruṇaḥ