Sarga 10

42 shlokas

1. 1

   अथाब्रवीद्द्विजं रामः कथं ते भ्रातरो वने

   कीदृशं तु तदा ब्रह्मंस्तपश्चेरुर्महाव्रताः

   athābravīddvijaṃ rāmaḥ kathaṃ te bhrātaro vane

   kīdṛśaṃ tu tadā brahmaṃstapaścerurmahāvratāḥ

2. 2

   अगस्त्यस्त्वब्रवीत्तत्र रामं प्रयतमानसं

   तांस्तान्धर्मविधींस्तत्र भ्रातरस्ते समाविशन्

   agastyastvabravīttatra rāmaṃ prayatamānasaṃ

   tāṃstāndharmavidhīṃstatra bhrātaraste samāviśan

3. 3

   कुम्भकर्णस्तदा यत्तो नित्यं धर्मपरायणः

   तताप ग्रैष्मिके काले पञ्चस्वग्निष्ववस्थितः

   kumbhakarṇastadā yatto nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ

   tatāpa graiṣmike kāle pañcasvagniṣvavasthitaḥ

4. 4

   वर्षे मेघोदकक्लिन्नो वीरासनमसेवत

   नित्यं च शैशिरे काले जलमध्यप्रतिश्रयः

   varṣe meghodakaklinno vīrāsanamasevata

   nityaṃ ca śaiśire kāle jalamadhyapratiśrayaḥ

5. 5

   एवं वर्षसहस्राणि दश तस्यातिचक्रमुः

   धर्मे प्रयतमानस्य सत्पथे निष्ठितस्य च

   evaṃ varṣasahasrāṇi daśa tasyāticakramuḥ

   dharme prayatamānasya satpathe niṣṭhitasya ca

6. 6

   विभीषणस्तु धर्मात्मा नित्यं धर्मपरः शुचिः

   पञ्चवर्षसहस्राणि पादेनैकेन तस्थिवान्

   vibhīṣaṇastu dharmātmā nityaṃ dharmaparaḥ śuciḥ

   pañcavarṣasahasrāṇi pādenaikena tasthivān

7. 7

   समाप्ते नियमे तस्य ननृतुश्चाप्सरोगणाः

   पपात पुष्पवर्षं च क्षुभिताश्चापि देवताः

   samāpte niyame tasya nanṛtuścāpsarogaṇāḥ

   papāta puṣpavarṣaṃ ca kṣubhitāścāpi devatāḥ

8. 8

   पञ्चवर्षसहस्राणि सूर्यं चैवान्ववर्तत

   तस्थौ चोर्ध्वशिरोबाहुः स्वाध्यायधृतमानसः

   pañcavarṣasahasrāṇi sūryaṃ caivānvavartata

   tasthau cordhvaśirobāhuḥ svādhyāyadhṛtamānasaḥ

9. 9

   एवं विभीषणस्यापि गतानि नियतात्मनः

   दशवर्षसहस्राणि स्वर्गस्थस्येव नन्दने

   evaṃ vibhīṣaṇasyāpi gatāni niyatātmanaḥ

   daśavarṣasahasrāṇi svargasthasyeva nandane

10. 10

    दशवर्षसहस्रं तु निराहारो दशाननः

    पूर्णे वर्षसहस्रे तु शिरश्चाग्नौ जुहाव सः

    daśavarṣasahasraṃ tu nirāhāro daśānanaḥ

    pūrṇe varṣasahasre tu śiraścāgnau juhāva saḥ

11. 11

    एवं वर्षसहस्राणि नव तस्यातिचक्रमुः

    शिरांसि नव चाप्यस्य प्रविष्टानि हुताशनम्

    evaṃ varṣasahasrāṇi nava tasyāticakramuḥ

    śirāṃsi nava cāpyasya praviṣṭāni hutāśanam

12. 12

    अथ वर्षसहस्रे तु दशमे दशमं शिरः

    छेत्तुकामः स धर्मात्मा प्राप्तश्चात्र पितामहः

    atha varṣasahasre tu daśame daśamaṃ śiraḥ

    chettukāmaḥ sa dharmātmā prāptaścātra pitāmahaḥ

13. 13

    पितामहस्तु सुप्रीतः सार्धं देवैरुपस्थितः

    वत्स वत्स दशग्रीव प्रीतोऽस्मीत्यभ्यभाषत

    pitāmahastu suprītaḥ sārdhaṃ devairupasthitaḥ

    vatsa vatsa daśagrīva prīto'smītyabhyabhāṣata

14. 14

    शीघ्रं वरय धर्मज्ञ वरो यस्तेऽभिकाङ्क्षितः

    किं ते कामं करोम्यद्य न वृथा ते परिश्रमः

    śīghraṃ varaya dharmajña varo yaste'bhikāṅkṣitaḥ

    kiṃ te kāmaṃ karomyadya na vṛthā te pariśramaḥ

15. 15

    ततोऽब्रवीद्दशग्रीवः प्रहृष्टेनान्तरात्मना

    प्रणम्य शिरसा देवं हर्षगद्गदया गिरा

    tato'bravīddaśagrīvaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā

    praṇamya śirasā devaṃ harṣagadgadayā girā

16. 16

    भगवन्प्राणिनां नित्यं नान्यत्र मरणाद्भयम्

    नास्ति मृत्युसमः शत्रुरमरत्वमतो वृणे

    bhagavanprāṇināṃ nityaṃ nānyatra maraṇādbhayam

    nāsti mṛtyusamaḥ śatruramaratvamato vṛṇe

17. 17

    सुपर्णनागयक्षाणां दैत्यदानवरक्षसाम्

    अवध्यः स्यां प्रजाध्यक्ष देवतानां च शाश्वतम्

    suparṇanāgayakṣāṇāṃ daityadānavarakṣasām

    avadhyaḥ syāṃ prajādhyakṣa devatānāṃ ca śāśvatam

18. 18

    न हि चिन्ता ममान्येषु प्राणिष्वमरपूजित

    तृणभूता हि मे सर्वे प्राणिनो मानुषादयः

    na hi cintā mamānyeṣu prāṇiṣvamarapūjita

    tṛṇabhūtā hi me sarve prāṇino mānuṣādayaḥ

19. 19

    एवमुक्तस्तु धर्मात्मा दशग्रीवेण रक्षसा

    उवाच वचनं राम सह देवैः पितामहः

    evamuktastu dharmātmā daśagrīveṇa rakṣasā

    uvāca vacanaṃ rāma saha devaiḥ pitāmahaḥ

20. 20

    भविष्यत्येवमेवैतत्तव राक्षसपुंगव

    शृणु चापि वचो भूयः प्रीतस्येह शुभं मम

    bhaviṣyatyevamevaitattava rākṣasapuṃgava

    śṛṇu cāpi vaco bhūyaḥ prītasyeha śubhaṃ mama

21. 21

    हुतानि यानि शीर्षाणि पूर्वमग्नौ त्वयानघ

    पुनस्तानि भविष्यन्ति तथैव तव राक्षस

    hutāni yāni śīrṣāṇi pūrvamagnau tvayānagha

    punastāni bhaviṣyanti tathaiva tava rākṣasa

22. 22

    एवं पितामहोक्तस्य दशग्रीवस्य रक्षसः

    अग्नौ हुतानि शीर्षाणि यानि तान्युत्थितानि वै

    evaṃ pitāmahoktasya daśagrīvasya rakṣasaḥ

    agnau hutāni śīrṣāṇi yāni tānyutthitāni vai

23. 23

    एवमुक्त्वा तु तं राम दशग्रीवं प्रजापतिः

    विभीषणमथोवाच वाक्यं लोकपितामहः

    evamuktvā tu taṃ rāma daśagrīvaṃ prajāpatiḥ

    vibhīṣaṇamathovāca vākyaṃ lokapitāmahaḥ

24. 24

    विभीषण त्वया वत्स धर्मसंहितबुद्धिना

    परितुष्टोऽस्मि धर्मज्ञ वरं वरय सुव्रत

    vibhīṣaṇa tvayā vatsa dharmasaṃhitabuddhinā

    parituṣṭo'smi dharmajña varaṃ varaya suvrata

25. 25

    विभीषणस्तु धर्मात्मा वचनं प्राह साञ्जलिः

    वृतः सर्वगुणैर्नित्यं चन्द्रमा इव रश्मिभिः

    vibhīṣaṇastu dharmātmā vacanaṃ prāha sāñjaliḥ

    vṛtaḥ sarvaguṇairnityaṃ candramā iva raśmibhiḥ

26. 26

    भगवन्कृतकृत्योऽहं यन्मे लोकगुरुः स्वयम्

    प्रीतो यदि त्वं दातव्यं वरं मे शृणु सुव्रत

    bhagavankṛtakṛtyo'haṃ yanme lokaguruḥ svayam

    prīto yadi tvaṃ dātavyaṃ varaṃ me śṛṇu suvrata

27. 27

    या या मे जायते बुद्धिर्येषु येष्वाश्रमेष्विह

    सा सा भवतु धर्मिष्ठा तं तं धर्मं च पालये

    yā yā me jāyate buddhiryeṣu yeṣvāśrameṣviha

    sā sā bhavatu dharmiṣṭhā taṃ taṃ dharmaṃ ca pālaye

28. 28

    एष मे परमोदार वरः परमको मतः

    न हि धर्माभिरक्तानां लोके किंचन दुर्लभम्

    eṣa me paramodāra varaḥ paramako mataḥ

    na hi dharmābhiraktānāṃ loke kiṃcana durlabham

29. 29

    अथ प्रजापतिः प्रीतो विभीषणमुवाच ह

    धर्मिष्ठस्त्वं यथा वत्स तथा चैतद्भविष्यति

    atha prajāpatiḥ prīto vibhīṣaṇamuvāca ha

    dharmiṣṭhastvaṃ yathā vatsa tathā caitadbhaviṣyati

30. 30

    यस्माद्राक्षसयोनौ ते जातस्यामित्रकर्षण

    नाधर्मे जायते बुद्धिरमरत्वं ददामि ते

    yasmādrākṣasayonau te jātasyāmitrakarṣaṇa

    nādharme jāyate buddhiramaratvaṃ dadāmi te