Sarga 45

28 shlokas

1. 1

   ततो रजन्यां व्युष्टायां लक्ष्मणो दीनचेतनः

   सुमन्त्रमब्रवीद्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता

   tato rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ

   sumantramabravīdvākyaṃ mukhena pariśuṣyatā

2. 2

   सारथे तुरगाञ्शीघ्रं योजयस्व रथोत्तमे

   स्वास्तीर्णं राजभवनात्सीतायाश्चासनं शुभम्

   sārathe turagāñśīghraṃ yojayasva rathottame

   svāstīrṇaṃ rājabhavanātsītāyāścāsanaṃ śubham

3. 3

   सीता हि राजभवनादाश्रमं पुण्यकर्मणाम्

   मया नेया महर्षीणां शीघ्रमानीयतां रथः

   sītā hi rājabhavanādāśramaṃ puṇyakarmaṇām

   mayā neyā maharṣīṇāṃ śīghramānīyatāṃ rathaḥ

4. 4

   सुमन्त्रस्तु तथेत्युक्त्वा युक्तं परमवाजिभिः

   रथं सुरुचिरप्रख्यं स्वास्तीर्णं सुखशय्यया

   sumantrastu tathetyuktvā yuktaṃ paramavājibhiḥ

   rathaṃ suruciraprakhyaṃ svāstīrṇaṃ sukhaśayyayā

5. 5

   आदायोवाच सौमित्रिं मित्राणां हर्षवर्धनम्

   रथोऽयं समनुप्राप्तो यत्कार्यं क्रियतां प्रभो

   ādāyovāca saumitriṃ mitrāṇāṃ harṣavardhanam

   ratho'yaṃ samanuprāpto yatkāryaṃ kriyatāṃ prabho

6. 6

   एवमुक्तः सुमन्त्रेण राजवेश्म स लक्ष्मणः

   प्रविश्य सीतामासाद्य व्याजहार नरर्षभः

   evamuktaḥ sumantreṇa rājaveśma sa lakṣmaṇaḥ

   praviśya sītāmāsādya vyājahāra nararṣabhaḥ

7. 7

   गङ्गातीरे मया देवि मुनीनामाश्रमे शुभे

   शीघ्रं गत्वोपनेयासि शासनात्पार्थिवस्य नः

   gaṅgātīre mayā devi munīnāmāśrame śubhe

   śīghraṃ gatvopaneyāsi śāsanātpārthivasya naḥ

8. 8

   एवमुक्ता तु वैदेही लक्ष्मणेन महात्मना

   प्रहर्षमतुलं लेभे गमनं चाभ्यरोचयत्

   evamuktā tu vaidehī lakṣmaṇena mahātmanā

   praharṣamatulaṃ lebhe gamanaṃ cābhyarocayat

9. 9

   वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च

   गृहीत्वा तानि वैदेही गमनायोपचक्रमे

   vāsāṃsi ca mahārhāṇi ratnāni vividhāni ca

   gṛhītvā tāni vaidehī gamanāyopacakrame

10. 10

    इमानि मुनिपत्नीनां दास्याम्याभरणान्यहम्

    सौमित्रिस्तु तथेत्युक्त्वा रथमारोप्य मैथिलीम्

    प्रययौ शीघ्रतुरगो रामस्याज्ञामनुस्मरन्

    imāni munipatnīnāṃ dāsyāmyābharaṇānyaham

    saumitristu tathetyuktvā rathamāropya maithilīm

    prayayau śīghraturago rāmasyājñāmanusmaran

11. 11

    अब्रवीच्च तदा सीता लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम्

    अशुभानि बहून्यद्य पश्यामि रघुनन्दन

    abravīcca tadā sītā lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam

    aśubhāni bahūnyadya paśyāmi raghunandana

12. 12

    नयनं मे स्फुरत्यद्य गात्रोत्कम्पश्च जायते

    हृदयं चैव सौमित्रे अस्वस्थमिव लक्षये

    nayanaṃ me sphuratyadya gātrotkampaśca jāyate

    hṛdayaṃ caiva saumitre asvasthamiva lakṣaye

13. 13

    औत्सुक्यं परमं चापि अधृतिश्च परा मम

    शून्यामिव च पश्यामि पृथिवीं पृथुलोचन

    autsukyaṃ paramaṃ cāpi adhṛtiśca parā mama

    śūnyāmiva ca paśyāmi pṛthivīṃ pṛthulocana

14. 14

    अपि स्वस्ति भवेत्तस्य भ्रातुस्ते भ्रातृभिः सह

    श्वश्रूणां चैव मे वीर सर्वासामविशेषतः

    api svasti bhavettasya bhrātuste bhrātṛbhiḥ saha

    śvaśrūṇāṃ caiva me vīra sarvāsāmaviśeṣataḥ

15. 15

    पुरे जनपदे चैव कुशलं प्राणिनामपि

    इत्यञ्जलिकृता सीता देवता अभ्ययाचत

    pure janapade caiva kuśalaṃ prāṇināmapi

    ityañjalikṛtā sītā devatā abhyayācata

16. 16

    लक्ष्मणोऽर्थं तु तं श्रुत्वा शिरसा वन्द्य मैथिलीम्

    शिवमित्यब्रवीद्धृष्टो हृदयेन विशुष्यता

    lakṣmaṇo'rthaṃ tu taṃ śrutvā śirasā vandya maithilīm

    śivamityabravīddhṛṣṭo hṛdayena viśuṣyatā

17. 17

    ततो वासमुपागम्य गोमतीतीर आश्रमे

    प्रभाते पुनरुत्थाय सौमित्रिः सूतमब्रवीत्

    tato vāsamupāgamya gomatītīra āśrame

    prabhāte punarutthāya saumitriḥ sūtamabravīt

18. 18

    योजयस्व रथं शीघ्रमद्य भागीरथीजलम्

    शिरसा धारयिष्यामि त्र्यम्बकः पर्वते यथा

    yojayasva rathaṃ śīghramadya bhāgīrathījalam

    śirasā dhārayiṣyāmi tryambakaḥ parvate yathā

19. 19

    सोऽश्वान्विचारयित्वाशु रथे युक्त्वा मनोजवान्

    आरोहस्वेति वैदेहीं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत्

    so'śvānvicārayitvāśu rathe yuktvā manojavān

    ārohasveti vaidehīṃ sūtaḥ prāñjalirabravīt

20. 20

    सा तु सूतस्य वचनादारुरोह रथोत्तमम्

    सीता सौमित्रिणा सार्धं सुमन्त्रेण च धीमता

    sā tu sūtasya vacanādāruroha rathottamam

    sītā saumitriṇā sārdhaṃ sumantreṇa ca dhīmatā

21. 21

    अथार्धदिवसं गत्वा भागीरथ्या जलाशयम्

    निरीक्ष्य लक्ष्मणो दीनः प्ररुरोद महास्वनम्

    athārdhadivasaṃ gatvā bhāgīrathyā jalāśayam

    nirīkṣya lakṣmaṇo dīnaḥ praruroda mahāsvanam

22. 22

    सीता तु परमायत्ता दृष्ट्वा लक्ष्मणमातुरम्

    उवाच वाक्यं धर्मज्ञ किमिदं रुद्यते त्वया

    sītā tu paramāyattā dṛṣṭvā lakṣmaṇamāturam

    uvāca vākyaṃ dharmajña kimidaṃ rudyate tvayā

23. 23

    जाह्नवीतीरमासाद्य चिराभिलषितं मम

    हर्षकाले किमर्थं मां विषादयसि लक्ष्मण

    jāhnavītīramāsādya cirābhilaṣitaṃ mama

    harṣakāle kimarthaṃ māṃ viṣādayasi lakṣmaṇa

24. 24

    नित्यं त्वं रामपादेषु वर्तसे पुरुषर्षभ

    कच्चिद्विना कृतस्तेन द्विरात्रे शोकमागतः

    nityaṃ tvaṃ rāmapādeṣu vartase puruṣarṣabha

    kaccidvinā kṛtastena dvirātre śokamāgataḥ

25. 25

    ममापि दयितो रामो जीवितेनापि लक्ष्मण

    न चाहमेवं शोचामि मैवं त्वं बालिशो भव

    mamāpi dayito rāmo jīvitenāpi lakṣmaṇa

    na cāhamevaṃ śocāmi maivaṃ tvaṃ bāliśo bhava

26. 26

    तारयस्व च मां गङ्गां दर्शयस्व च तापसान्

    ततो धनानि वासांसि दास्याम्याभरणानि च

    tārayasva ca māṃ gaṅgāṃ darśayasva ca tāpasān

    tato dhanāni vāsāṃsi dāsyāmyābharaṇāni ca

27. 27

    ततः कृत्वा महर्षीणां यथार्हमभिवादनम्

    तत्र चैकां निशामुष्य यास्यामस्तां पुरीं पुनः

    tataḥ kṛtvā maharṣīṇāṃ yathārhamabhivādanam

    tatra caikāṃ niśāmuṣya yāsyāmastāṃ purīṃ punaḥ

28. 28

    तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रमृज्य नयने शुभे

    तितीर्षुर्लक्ष्मणो गङ्गां शुभां नावमुपाहरत्

    tasyāstadvacanaṃ śrutvā pramṛjya nayane śubhe

    titīrṣurlakṣmaṇo gaṅgāṃ śubhāṃ nāvamupāharat