16 shlokas
- 1
वर्तमाने तथाभूते यज्ञे परमकेऽद्भुते
सशिष्य आजगामाशु वाल्मीकिर्मुनिपुंगवः
vartamāne tathābhūte yajñe paramake'dbhute
saśiṣya ājagāmāśu vālmīkirmunipuṃgavaḥ
- 2
स दृष्ट्वा दिव्यसंकाशं यज्ञमद्भुतदर्शनम्
एकान्ते ऋषिवाटानां चकार उटजाञ्शुभान्
sa dṛṣṭvā divyasaṃkāśaṃ yajñamadbhutadarśanam
ekānte ṛṣivāṭānāṃ cakāra uṭajāñśubhān
- 3
स शिष्यावब्रवीद्धृष्टो युवां गत्वा समाहितौ
कृत्स्नं रामायणं काव्यं गायतां परया मुदा
sa śiṣyāvabravīddhṛṣṭo yuvāṃ gatvā samāhitau
kṛtsnaṃ rāmāyaṇaṃ kāvyaṃ gāyatāṃ parayā mudā
- 4
ऋषिवाटेषु पुण्येषु ब्राह्मणावसथेषु च
रथ्यासु राजमार्गेषु पार्थिवानां गृहेषु च
ṛṣivāṭeṣu puṇyeṣu brāhmaṇāvasatheṣu ca
rathyāsu rājamārgeṣu pārthivānāṃ gṛheṣu ca
- 5
रामस्य भवनद्वारि यत्र कर्म च वर्तते
ऋत्विजामग्रतश्चैव तत्र गेयं विशेषतः
rāmasya bhavanadvāri yatra karma ca vartate
ṛtvijāmagrataścaiva tatra geyaṃ viśeṣataḥ
- 6
इमानि च फलान्यत्र स्वादूनि विविधानि च
जातानि पर्वताग्रेषु आस्वाद्यास्वाद्य गीयताम्
imāni ca phalānyatra svādūni vividhāni ca
jātāni parvatāgreṣu āsvādyāsvādya gīyatām
- 7
न यास्यथः श्रमं वत्सौ भक्षयित्वा फलानि वै
मूलानि च सुमृष्टानि नगरात्परिहास्यथ
na yāsyathaḥ śramaṃ vatsau bhakṣayitvā phalāni vai
mūlāni ca sumṛṣṭāni nagarātparihāsyatha
- 8
यदि शब्दापयेद्रामः श्रवणाय महीपतिः
ऋषीणामुपविष्टानां ततो गेयं प्रवर्तताम्
yadi śabdāpayedrāmaḥ śravaṇāya mahīpatiḥ
ṛṣīṇāmupaviṣṭānāṃ tato geyaṃ pravartatām
- 9
दिवसे विंशतिः सर्गा गेया वै परया मुदा
प्रमाणैर्बहुभिस्तत्र यथोद्दिष्टं मया पुरा
divase viṃśatiḥ sargā geyā vai parayā mudā
pramāṇairbahubhistatra yathoddiṣṭaṃ mayā purā
- 10
लोभश्चापि न कर्तव्यः स्वल्पोऽपि धनकाङ्क्षया
किं धनेनाश्रमस्थानां फलमूलोपभोगिनाम्
lobhaścāpi na kartavyaḥ svalpo'pi dhanakāṅkṣayā
kiṃ dhanenāśramasthānāṃ phalamūlopabhoginām
- 11
यदि पृच्छेत्स काकुत्स्थो युवां कस्येति दारकौ
वाल्मीकेरथ शिष्यौ हि ब्रूतामेवं नराधिपम्
yadi pṛcchetsa kākutstho yuvāṃ kasyeti dārakau
vālmīkeratha śiṣyau hi brūtāmevaṃ narādhipam
- 12
इमास्तन्त्रीः सुमधुराः स्थानं वा पूर्वदर्शितम्
मूर्छयित्वा सुमधुरं गायेतां विगतज्वरौ
imāstantrīḥ sumadhurāḥ sthānaṃ vā pūrvadarśitam
mūrchayitvā sumadhuraṃ gāyetāṃ vigatajvarau
- 13
आदिप्रभृति गेयं स्यान्न चावज्ञाय पार्थिवम्
पिता हि सर्वभूतानां राजा भवति धर्मतः
ādiprabhṛti geyaṃ syānna cāvajñāya pārthivam
pitā hi sarvabhūtānāṃ rājā bhavati dharmataḥ
- 14
तद्युवां हृष्टमनसौ श्वः प्रभाते समाधिना
गायेतां मधुरं गेयं तन्त्रीलयसमन्वितम्
tadyuvāṃ hṛṣṭamanasau śvaḥ prabhāte samādhinā
gāyetāṃ madhuraṃ geyaṃ tantrīlayasamanvitam
- 15
इति संदिश्य बहुशो मुनिः प्राचेतसस्तदा
वाल्मीकिः परमोदारस्तूष्णीमासीन्महायशाः
iti saṃdiśya bahuśo muniḥ prācetasastadā
vālmīkiḥ paramodārastūṣṇīmāsīnmahāyaśāḥ
- 16
तामद्भुतां तौ हृदये कुमारौ निवेश्य वाणीमृषिभाषितां शुभाम्
समुत्सुकौ तौ सुखमूषतुर्निशां यथाश्विनौ भार्गवनीतिसंस्कृतौ
tāmadbhutāṃ tau hṛdaye kumārau niveśya vāṇīmṛṣibhāṣitāṃ śubhām
samutsukau tau sukhamūṣaturniśāṃ yathāśvinau bhārgavanītisaṃskṛtau