33 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
कथमस्य पिता दैत्यो हिरण्याक्षः सुदारुणः
विष्णुना सूदितो विष्णुर्वाराहत्वं कथं गतः
ṛṣaya ūcuḥ
kathamasya pitā daityo hiraṇyākṣaḥ sudāruṇaḥ
viṣṇunā sūdito viṣṇurvārāhatvaṃ kathaṃ gataḥ
- 2
तस्य शृङ्गं महेशस्य भूषणत्वं कथं गतम्
एतत्सर्वं विशेषेण सूत वक्तुमिहार्हसि
tasya śṛṅgaṃ maheśasya bhūṣaṇatvaṃ kathaṃ gatam
etatsarvaṃ viśeṣeṇa sūta vaktumihārhasi
- 3
सूत उवाच
हिरण्यकशिपोर्भ्राता हिरण्याक्ष इति स्मृतः
पुरान्धकासुरेशस्य पिता कालान्तकोपमः
sūta uvāca
hiraṇyakaśiporbhrātā hiraṇyākṣa iti smṛtaḥ
purāndhakāsureśasya pitā kālāntakopamaḥ
- 4
देवाञ्जित्वाथ दैत्येन्द्रो बद्ध्वा च धरणीमिमाम्
नीत्वा रसातलं चक्रे वन्दीम् इन्दीवरप्रभाम्
devāñjitvātha daityendro baddhvā ca dharaṇīmimām
nītvā rasātalaṃ cakre vandīm indīvaraprabhām
- 5
ततः सब्रह्मका देवाः परिम्लानमुखश्रियः
बाधितास्ताडिता बद्ध्वा हिरण्याक्षेण तेन वै
tataḥ sabrahmakā devāḥ parimlānamukhaśriyaḥ
bādhitāstāḍitā baddhvā hiraṇyākṣeṇa tena vai
- 6
बलिना दैत्यमुख्येन क्रूरेण सुदुरात्मना
प्रणम्य शिरसा विष्णुं दैत्यकोटिविमर्दनम्
balinā daityamukhyena krūreṇa sudurātmanā
praṇamya śirasā viṣṇuṃ daityakoṭivimardanam
- 7
सर्वे विज्ञापयामासुर्धरणीबन्धनं हरेः
श्रुत्वैतद्भगवान्विष्णुर्धरणीबन्धनं हरिः
sarve vijñāpayāmāsurdharaṇībandhanaṃ hareḥ
śrutvaitadbhagavānviṣṇurdharaṇībandhanaṃ hariḥ
- 8
भूत्वा यज्ञवराहो ऽसौ यथा लिङ्गोद्भवे तथा
दैत्यैश्च सार्धं दैत्येन्द्रं हिरण्याक्षं महाबलम्
bhūtvā yajñavarāho 'sau yathā liṅgodbhave tathā
daityaiśca sārdhaṃ daityendraṃ hiraṇyākṣaṃ mahābalam
- 9
दंष्ट्राग्रकोट्या हत्वैनं रेजे दैत्यान्तकृत्प्रभुः
कल्पादिषु यथापूर्वं प्रविश्य च रसातलम्
daṃṣṭrāgrakoṭyā hatvainaṃ reje daityāntakṛtprabhuḥ
kalpādiṣu yathāpūrvaṃ praviśya ca rasātalam
- 10
आनीय वसुधां देवीमङ्कस्थामकरोद्बहिः
ततस्तुष्टाव देवेशं देवदेवः पितामहः
ānīya vasudhāṃ devīmaṅkasthāmakarodbahiḥ
tatastuṣṭāva deveśaṃ devadevaḥ pitāmahaḥ
- 11
शक्राद्यैः सहितो भूत्वा हर्षगद्गदया गिरा
शाश्वताय वराहाय दंष्ट्रिणे दण्डिने नमः
śakrādyaiḥ sahito bhūtvā harṣagadgadayā girā
śāśvatāya varāhāya daṃṣṭriṇe daṇḍine namaḥ
- 12
नारायणाय सर्वाय ब्रह्मणे परमात्मने
कर्त्रे धर्त्रे धरायास्तु हर्त्रे देवारिणां स्वयम्
कर्त्रे नेत्रे सुरेन्द्राणां शास्त्रे च सकलस्य च
nārāyaṇāya sarvāya brahmaṇe paramātmane
kartre dhartre dharāyāstu hartre devāriṇāṃ svayam
kartre netre surendrāṇāṃ śāstre ca sakalasya ca
- 13
त्वमष्टमूर्तिस्त्वमनन्तमूर्तिस्त्वमादिदेवस्त्वमनन्तवेदितः
त्वया कृतं सर्वमिदं प्रसीद सुरेश लोकेश वराह विष्णो
tvamaṣṭamūrtistvamanantamūrtistvamādidevastvamanantaveditaḥ
tvayā kṛtaṃ sarvamidaṃ prasīda sureśa lokeśa varāha viṣṇo
- 14
तथैकदंष्ट्राग्रमुखाग्रकोटिभागैकभागार्धतमेन विष्णो
हताः क्षणात्कामद दैत्यमुख्याः स्वदंष्ट्रकोट्या सह पुत्रभृत्यैः
tathaikadaṃṣṭrāgramukhāgrakoṭibhāgaikabhāgārdhatamena viṣṇo
hatāḥ kṣaṇātkāmada daityamukhyāḥ svadaṃṣṭrakoṭyā saha putrabhṛtyaiḥ
- 15
त्वयोद्धृता देव धरा धरेश धराधराकार धृताग्रदंष्ट्रे
धराधरैः सर्वजनैः समुद्रैः सुरासुरैः सेवितचन्द्रवक्त्र
tvayoddhṛtā deva dharā dhareśa dharādharākāra dhṛtāgradaṃṣṭre
dharādharaiḥ sarvajanaiḥ samudraiḥ surāsuraiḥ sevitacandravaktra
- 16
त्वयैव देवेश विभो कृतश्च जयः सुराणामसुरेश्वराणाम्
अहो प्रदत्तस्तु वरः प्रसीद वाग्देवता वारिजसंभवाय
tvayaiva deveśa vibho kṛtaśca jayaḥ surāṇāmasureśvarāṇām
aho pradattastu varaḥ prasīda vāgdevatā vārijasaṃbhavāya
- 17
तव रोम्णि सकलामरेश्वरा नयनद्वये शशिरवी पदद्वये
निहिता रसातलगता वसुंधरा तव पृष्ठतः सकलतारकादयः
tava romṇi sakalāmareśvarā nayanadvaye śaśiravī padadvaye
nihitā rasātalagatā vasuṃdharā tava pṛṣṭhataḥ sakalatārakādayaḥ
- 18
जगतां हिताय भवता वसुंधरा भगवन्रसातलपुटं गता तदा
अबलोद्धृता च भगवंस्तवैव सकलं त्वयैव हि धृतं जगद्गुरो
jagatāṃ hitāya bhavatā vasuṃdharā bhagavanrasātalapuṭaṃ gatā tadā
abaloddhṛtā ca bhagavaṃstavaiva sakalaṃ tvayaiva hi dhṛtaṃ jagadguro
- 19
इति वाक्पतिर्बहुविधैस्तवार्चनैः प्रणिपत्य विष्णुममरैः प्रजापतिः
विविधान्वरान्हरिमुखात्तु लब्धवान्हरिनाभिवारिजदेहभृत्स्वयम्
iti vākpatirbahuvidhaistavārcanaiḥ praṇipatya viṣṇumamaraiḥ prajāpatiḥ
vividhānvarānharimukhāttu labdhavānharinābhivārijadehabhṛtsvayam
- 20
अथ तामुद्धृतां तेन धरां देवा मुनीश्वराः
मूर्ध्न्यारोप्य नमश्चक्रुश्चक्रिणः संनिधौ तदा
atha tāmuddhṛtāṃ tena dharāṃ devā munīśvarāḥ
mūrdhnyāropya namaścakruścakriṇaḥ saṃnidhau tadā
- 21
अनेनैव वराहेण चोद्धृतासि वरप्रदे
कृष्णेनाक्लिष्टकार्येण शतहस्तेन विष्णुना
anenaiva varāheṇa coddhṛtāsi varaprade
kṛṣṇenākliṣṭakāryeṇa śatahastena viṣṇunā
- 22
धरणि त्वं महाभोगे भूमिस्त्वं धेनुरव्यये
लोकानां धारिणी त्वं हि मृत्तिके हर पातकम्
dharaṇi tvaṃ mahābhoge bhūmistvaṃ dhenuravyaye
lokānāṃ dhāriṇī tvaṃ hi mṛttike hara pātakam
- 23
मनसा कर्मणा वाचा वरदे वारिजेक्षणे
त्वया हतेन पापेन जीवामस्त्वत्प्रसादतः
manasā karmaṇā vācā varade vārijekṣaṇe
tvayā hatena pāpena jīvāmastvatprasādataḥ
- 24
इत्युक्ता सा तदा देवी धरा देवैर् अथाब्रवीत्
वराहदंष्ट्राभिन्नायां धरायां मृत्तिकां द्विजाः
ityuktā sā tadā devī dharā devair athābravīt
varāhadaṃṣṭrābhinnāyāṃ dharāyāṃ mṛttikāṃ dvijāḥ
- 25
मन्त्रेणानेन यो बिभ्रत्मूर्ध्नि पापात्प्रमुच्यते
आयुष्मान्बलवान्धन्यः पुत्रपौत्रसमन्वितः
mantreṇānena yo bibhratmūrdhni pāpātpramucyate
āyuṣmānbalavāndhanyaḥ putrapautrasamanvitaḥ
- 26
क्रमाद्भुवि दिवं प्राप्य कर्मान्ते मोदते सुरैः
अथ देवे गते त्यक्त्वा वराहे क्षीरसागरम्
kramādbhuvi divaṃ prāpya karmānte modate suraiḥ
atha deve gate tyaktvā varāhe kṣīrasāgaram
- 27
वाराहरूपमनघं चचाल च धरा पुनः
तस्य दंष्ट्राभराक्रान्ता देवदेवस्य धीमतः
vārāharūpamanaghaṃ cacāla ca dharā punaḥ
tasya daṃṣṭrābharākrāntā devadevasya dhīmataḥ
- 28
यदृच्छया भवः पश्यन्जगाम जगदीश्वरः
दंष्ट्रां जग्राह दृष्ट्वा तां भूषणार्थमथात्मनः
yadṛcchayā bhavaḥ paśyanjagāma jagadīśvaraḥ
daṃṣṭrāṃ jagrāha dṛṣṭvā tāṃ bhūṣaṇārthamathātmanaḥ
- 29
दधार च महादेवः कूर्चान्ते वै महोरसि
देवाश्च तुष्टुवुः सेन्द्रा देवदेवस्य वैभवम्
dadhāra ca mahādevaḥ kūrcānte vai mahorasi
devāśca tuṣṭuvuḥ sendrā devadevasya vaibhavam
- 30
धरा प्रतिष्ठिता ह्येवं देवदेवेन लीलया
भूतानां संप्लवे चापि विष्णोश्चैव कलेवरम्
dharā pratiṣṭhitā hyevaṃ devadevena līlayā
bhūtānāṃ saṃplave cāpi viṣṇoścaiva kalevaram

