77 shlokas
- 1
सूत उवाच
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि अरिष्टानि निबोधत
येन ज्ञानविशेषेण मृत्युं पश्यन्ति योगिनः
sūta uvāca
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi ariṣṭāni nibodhata
yena jñānaviśeṣeṇa mṛtyuṃ paśyanti yoginaḥ
- 2
अरुन्धतीं ध्रुवं चैव सोमछायां महापथम्
यो न पश्येन्न जीवेत्स नरः संवत्सरात्परम्
arundhatīṃ dhruvaṃ caiva somachāyāṃ mahāpatham
yo na paśyenna jīvetsa naraḥ saṃvatsarātparam
- 3
अरिश्मवन्तम् आदित्यं रश्मिवन्तं च पावकम्
यः पश्यति न जीवेद्वै मासादेकादशात्परम्
ariśmavantam ādityaṃ raśmivantaṃ ca pāvakam
yaḥ paśyati na jīvedvai māsādekādaśātparam
- 4
वमेन्मूत्रं पुरीषं च सुवर्णं रजतं तथा
प्रत्यक्षमथवा स्वप्ने दशमासान्न जीवति
vamenmūtraṃ purīṣaṃ ca suvarṇaṃ rajataṃ tathā
pratyakṣamathavā svapne daśamāsānna jīvati
- 5
रुक्मवर्णं द्रुमं पश्येद्गन्धर्वनगराणि च
पश्येत्प्रेतपिशाचांश्च नवमासान्स जीवति
rukmavarṇaṃ drumaṃ paśyedgandharvanagarāṇi ca
paśyetpretapiśācāṃśca navamāsānsa jīvati
- 6
अकस्माच्च भवेत्स्थूलो ह्यकस्माच्च कृशो भवेत्
प्रकृतेश्च निवर्तेत चाष्टौ मासांश्च जीवति
akasmācca bhavetsthūlo hyakasmācca kṛśo bhavet
prakṛteśca nivarteta cāṣṭau māsāṃśca jīvati
- 7
अग्रतः पृष्ठतो वापि खण्डं यस्य पदं भवेत्
पांसुके कर्दमे वापि सप्तमासान्स जीवति
agrataḥ pṛṣṭhato vāpi khaṇḍaṃ yasya padaṃ bhavet
pāṃsuke kardame vāpi saptamāsānsa jīvati
- 8
काकः कपोतो गृध्रो वा निलीयेद्यस्य मूर्धनि
क्रव्यादो वा खगो यस्य षण्मासान्नातिवर्तते
kākaḥ kapoto gṛdhro vā nilīyedyasya mūrdhani
kravyādo vā khago yasya ṣaṇmāsānnātivartate
- 9
गच्छेद्वायसपङ्क्तीभिः पांसुवर्षेण वा पुनः
स्वच्छायां विकृतां पश्येच्चतुःपञ्च स जीवति
gacchedvāyasapaṅktībhiḥ pāṃsuvarṣeṇa vā punaḥ
svacchāyāṃ vikṛtāṃ paśyeccatuḥpañca sa jīvati
- 10
अनभ्रे विद्युतं पश्येद्दक्षिणां दिशमास्थिताम्
उदके धनुर् ऐन्द्रं वा त्रीणि द्वौ वा स जीवति
anabhre vidyutaṃ paśyeddakṣiṇāṃ diśamāsthitām
udake dhanur aindraṃ vā trīṇi dvau vā sa jīvati
- 11
अप्सु वा यदि वादर्शे यो ह्यात्मानं न पश्यति
अशिरस्कं तथा पश्येन्मासाद् ऊर्ध्वं न जीवति
apsu vā yadi vādarśe yo hyātmānaṃ na paśyati
aśiraskaṃ tathā paśyenmāsād ūrdhvaṃ na jīvati
- 12
शवगन्धि भवेद्गात्रं वसागन्धमथापि वा
मृत्युर्ह्युपागतस्तस्य अर्धमासान्न जीवति
śavagandhi bhavedgātraṃ vasāgandhamathāpi vā
mṛtyurhyupāgatastasya ardhamāsānna jīvati
- 13
यस्य वै स्नातमात्रस्य हृदयं परिशुष्यति
धूमं वा मस्तकात्पश्येद्दशाहान्न स जीवति
yasya vai snātamātrasya hṛdayaṃ pariśuṣyati
dhūmaṃ vā mastakātpaśyeddaśāhānna sa jīvati
- 14
संभिन्नो मारुतो यस्य मर्मस्थानानि कृन्तति
अद्भिः स्पृष्टो न हृष्येत तस्य मृत्युरुपस्थितः
saṃbhinno māruto yasya marmasthānāni kṛntati
adbhiḥ spṛṣṭo na hṛṣyeta tasya mṛtyurupasthitaḥ
- 15
ऋक्षवानरयुक्तेन रथेनाशां च दक्षिणाम्
गायन्नृत्यन्व्रजेत्स्वप्ने विद्यान्मृत्युरुपस्थितः
ṛkṣavānarayuktena rathenāśāṃ ca dakṣiṇām
gāyannṛtyanvrajetsvapne vidyānmṛtyurupasthitaḥ
- 16
कृष्णांबरधरा श्यामा गायन्ती वाप्यथाङ्गना
यं नयेद्दक्षिणामाशां स्वप्ने सोऽपि न जीवति
kṛṣṇāṃbaradharā śyāmā gāyantī vāpyathāṅganā
yaṃ nayeddakṣiṇāmāśāṃ svapne so'pi na jīvati
- 17
छिद्रं वा स्वस्य कण्ठस्य स्वप्ने यो वीक्षते नरः
नग्नं वा श्रमणं दृष्ट्वा विद्यान्मृत्युमुपस्थितम्
chidraṃ vā svasya kaṇṭhasya svapne yo vīkṣate naraḥ
nagnaṃ vā śramaṇaṃ dṛṣṭvā vidyānmṛtyumupasthitam
- 18
आ मस्तकतलाद्यस्तु निमज्जेत्पङ्कसागरे
दृष्ट्वा तु तादृशं स्वप्नं सद्य एव न जीवति
ā mastakatalādyastu nimajjetpaṅkasāgare
dṛṣṭvā tu tādṛśaṃ svapnaṃ sadya eva na jīvati
- 19
भस्माङ्गारांश्च केशांश्च नदीं शुष्कां भुजङ्गमान्
पश्येद्यो दशरात्रं तु न स जीवति तादृशः
bhasmāṅgārāṃśca keśāṃśca nadīṃ śuṣkāṃ bhujaṅgamān
paśyedyo daśarātraṃ tu na sa jīvati tādṛśaḥ
- 20
कृष्णैश्च विकटैश्चैव पुरुषैरुद्यतायुधैः
पाषाणैस्ताड्यते स्वप्ने यः सद्यो न स जीवति
kṛṣṇaiśca vikaṭaiścaiva puruṣairudyatāyudhaiḥ
pāṣāṇaistāḍyate svapne yaḥ sadyo na sa jīvati
- 21
सूर्योदये प्रत्युषसि प्रत्यक्षं यस्य वै शिवाः
क्रोशन्त्यभिमुखं प्रेत्य स गतायुर्भवेन्नरः
sūryodaye pratyuṣasi pratyakṣaṃ yasya vai śivāḥ
krośantyabhimukhaṃ pretya sa gatāyurbhavennaraḥ
- 22
यस्य वा स्नातमात्रस्य हृदयं पीड्यते भृशम्
जायते दन्तहर्षश्च तं गतायुषमादिशेत्
yasya vā snātamātrasya hṛdayaṃ pīḍyate bhṛśam
jāyate dantaharṣaśca taṃ gatāyuṣamādiśet
- 23
भूयोभूयस्त्रसेद्यस्तु रात्रौ वा यदि वा दिवा
दीपगन्धं च नाघ्राति विद्यान्मृत्युम् उपस्थितम्
bhūyobhūyastrasedyastu rātrau vā yadi vā divā
dīpagandhaṃ ca nāghrāti vidyānmṛtyum upasthitam
- 24
रात्रौ चेन्द्रधनुः पश्येद्दिवा नक्षत्रमण्डलम्
परनेत्रेषु चात्मानं न पश्येन्न स जीवति
rātrau cendradhanuḥ paśyeddivā nakṣatramaṇḍalam
paranetreṣu cātmānaṃ na paśyenna sa jīvati
- 25
नेत्रमेकं स्रवेद्यस्य कर्णौ स्थानाच्च भ्रश्यतः
वक्रा च नासा भवति विज्ञेयो गतजीवितः
netramekaṃ sravedyasya karṇau sthānācca bhraśyataḥ
vakrā ca nāsā bhavati vijñeyo gatajīvitaḥ
- 26
यस्य कृष्णा खरा जिह्वा पद्माभासं च वै मुखम्
गण्डे वा पिण्डिकारक्ते तस्य मृत्युरुपस्थितः
yasya kṛṣṇā kharā jihvā padmābhāsaṃ ca vai mukham
gaṇḍe vā piṇḍikārakte tasya mṛtyurupasthitaḥ
- 27
मुक्तकेशो हसंश्चैव गायन्नृत्यंश्च यो नरः
याम्यामभिमुखं गच्छेत्तदन्तं तस्य जीवितम्
muktakeśo hasaṃścaiva gāyannṛtyaṃśca yo naraḥ
yāmyāmabhimukhaṃ gacchettadantaṃ tasya jīvitam
- 28
यस्य श्वेतघनाभासा श्वेतसर्षपसंनिभा
श्वेता च मूर्तिर्ह्यसकृत्तस्य मृत्युरुपस्थितः
yasya śvetaghanābhāsā śvetasarṣapasaṃnibhā
śvetā ca mūrtirhyasakṛttasya mṛtyurupasthitaḥ
- 29
उष्ट्रा वा रासभा वाभियुक्ताः स्वप्ने रथे शुभाः
यस्य सोऽपि न जीवेत्तु दक्षिणाभिमुखो गतः
uṣṭrā vā rāsabhā vābhiyuktāḥ svapne rathe śubhāḥ
yasya so'pi na jīvettu dakṣiṇābhimukho gataḥ
- 30
द्वे वाथ परमे ऽरिष्टे एकीभूतः परं भवेत्
घोषं न शृणुयात्कर्णे ज्योतिर्नेत्रे न पश्यति
dve vātha parame 'riṣṭe ekībhūtaḥ paraṃ bhavet
ghoṣaṃ na śṛṇuyātkarṇe jyotirnetre na paśyati

