27 shlokas
- 1
सूत उवाच
शेषाः पञ्च ग्रहा ज्ञेया ईश्वराः कामचारिणः
पठ्यते चाग्निरादित्य उदकं चन्द्रमाः स्मृतः
sūta uvāca
śeṣāḥ pañca grahā jñeyā īśvarāḥ kāmacāriṇaḥ
paṭhyate cāgnirāditya udakaṃ candramāḥ smṛtaḥ
- 2
शेषाणां प्रकृतिं सम्यग्वक्ष्यमाणां निबोधत
सुरसेनापतिः स्कन्दः पठ्यते ऽङ्गारको ग्रहः
śeṣāṇāṃ prakṛtiṃ samyagvakṣyamāṇāṃ nibodhata
surasenāpatiḥ skandaḥ paṭhyate 'ṅgārako grahaḥ
- 3
नारायणं बुधं प्राहुर्देवं ज्ञानविदो जनाः
सर्वलोकप्रभुः साक्षाद्यमो लोकप्रभुः स्वयम्
nārāyaṇaṃ budhaṃ prāhurdevaṃ jñānavido janāḥ
sarvalokaprabhuḥ sākṣādyamo lokaprabhuḥ svayam
- 4
महाग्रहो द्विजश्रेष्ठा मन्दगामी शनैश्चरः
देवासुरगुरू द्वौ तु भानुमन्तौ महाग्रहौ
mahāgraho dvijaśreṣṭhā mandagāmī śanaiścaraḥ
devāsuragurū dvau tu bhānumantau mahāgrahau
- 5
प्रजापतिसुतावुक्तौ ततः शुक्रबृहस्पती
आदित्यमूलमखिलं त्रैलोक्यं नात्र संशयः
prajāpatisutāvuktau tataḥ śukrabṛhaspatī
ādityamūlamakhilaṃ trailokyaṃ nātra saṃśayaḥ
- 6
भवत्यस्माज्जगत्कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम्
रुद्रेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्राग्निदिवौकसाम्
bhavatyasmājjagatkṛtsnaṃ sadevāsuramānuṣam
rudrendropendracandrāṇāṃ viprendrāgnidivaukasām
- 7
द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सर्वलौकिकम्
सर्वात्मा सर्वलोकेशो महादेवः प्रजापतिः
dyutirdyutimatāṃ kṛtsnaṃ yattejaḥ sarvalaukikam
sarvātmā sarvalokeśo mahādevaḥ prajāpatiḥ
- 8
सूर्य एव त्रिलोकेशो मूलं परमदैवतम्
ततः संजायते सर्वं तत्रैव प्रविलीयते
sūrya eva trilokeśo mūlaṃ paramadaivatam
tataḥ saṃjāyate sarvaṃ tatraiva pravilīyate
- 9
भावाभावौ हि लोकानाम् आदित्यान्निःसृतौ पुरा
अविज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान्सुप्रभो रविः
bhāvābhāvau hi lokānām ādityānniḥsṛtau purā
avijñeyo graho viprā dīptimānsuprabho raviḥ
- 10
अत्र गच्छन्ति निधनं जायन्ते च पुनः पुनः
क्षणा मुहूर्ता दिवसा निशाः पक्षाश्च कृत्स्नशः
atra gacchanti nidhanaṃ jāyante ca punaḥ punaḥ
kṣaṇā muhūrtā divasā niśāḥ pakṣāśca kṛtsnaśaḥ
- 11
मासाः संवत्सरश्चैव ऋतवो ऽथ युगानि च
तदादित्यादृते ह्येषा कालसंख्या न विद्यते
māsāḥ saṃvatsaraścaiva ṛtavo 'tha yugāni ca
tadādityādṛte hyeṣā kālasaṃkhyā na vidyate
- 12
कालादृते न नियमो न दीक्षा नाह्निकक्रमः
ऋतूनां च विभागश्च पुष्पं मूलं फलं कुतः
kālādṛte na niyamo na dīkṣā nāhnikakramaḥ
ṛtūnāṃ ca vibhāgaśca puṣpaṃ mūlaṃ phalaṃ kutaḥ
- 13
कुतः सस्यविनिष्पत्तिस्तृणौषधिगणोऽपि च
अभावो व्यवहाराणां जन्तूनां दिवि चेह च
kutaḥ sasyaviniṣpattistṛṇauṣadhigaṇo'pi ca
abhāvo vyavahārāṇāṃ jantūnāṃ divi ceha ca
- 14
जगत्प्रतापनमृते भास्करं रुद्ररूपिणम्
स एष कालश्चाग्निश्च द्वादशात्मा प्रजापतिः
jagatpratāpanamṛte bhāskaraṃ rudrarūpiṇam
sa eṣa kālaścāgniśca dvādaśātmā prajāpatiḥ
- 15
तपत्येष द्विजश्रेष्ठास्त्रैलोक्यं सचराचरम्
स एष तेजसां राशिः समस्तः सार्वलौकिकः
tapatyeṣa dvijaśreṣṭhāstrailokyaṃ sacarācaram
sa eṣa tejasāṃ rāśiḥ samastaḥ sārvalaukikaḥ
- 16
उत्तमं मार्गमास्थाय रात्र्यहोभिर् इदं जगत्
पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश्चैव तापयत्येष सर्वशः
uttamaṃ mārgamāsthāya rātryahobhir idaṃ jagat
pārśvata ūrdhvam adhaścaiva tāpayatyeṣa sarvaśaḥ
- 17
यथा प्रभाकरो दीपो गृहमध्ये ऽवलम्बितः
पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश्चैव तमो नाशयते समम्
yathā prabhākaro dīpo gṛhamadhye 'valambitaḥ
pārśvata ūrdhvam adhaścaiva tamo nāśayate samam
- 18
तद्वत्सहस्रकिरणो ग्रहराजो जगत्प्रभुः
सूर्यो गोभिर्जगत्सर्वम् आदीपयति सर्वतः
tadvatsahasrakiraṇo graharājo jagatprabhuḥ
sūryo gobhirjagatsarvam ādīpayati sarvataḥ
- 19
रवे रश्मिसहस्रं यत्प्राङ्मया समुदाहृतम्
तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयोनयः
rave raśmisahasraṃ yatprāṅmayā samudāhṛtam
teṣāṃ śreṣṭhāḥ punaḥ sapta raśmayo grahayonayaḥ
- 20
सुषुम्नो हरिकेशश्च विश्वकर्मा तथैव च
विश्वव्यचाः पुनश्चाद्यः संनद्धश्च ततः परः
suṣumno harikeśaśca viśvakarmā tathaiva ca
viśvavyacāḥ punaścādyaḥ saṃnaddhaśca tataḥ paraḥ
- 21
सर्वावसुः पुनश्चान्यः स्वराडन्यः प्रकीर्तितः
सुषुम्नः सूर्यरश्मिस्तु दक्षिणां राशिम् ऐधयत्
sarvāvasuḥ punaścānyaḥ svarāḍanyaḥ prakīrtitaḥ
suṣumnaḥ sūryaraśmistu dakṣiṇāṃ rāśim aidhayat
- 22
न्यगूर्ध्वाधः प्रचारो ऽस्य सुषुम्नः परिकीर्तितः
हरिकेशः पुरस्ताद्यो ऋक्षयोनिः प्रकीर्त्यते
nyagūrdhvādhaḥ pracāro 'sya suṣumnaḥ parikīrtitaḥ
harikeśaḥ purastādyo ṛkṣayoniḥ prakīrtyate
- 23
दक्षिणे विश्वकर्मा च रश्मिर्वर्धयते बुधम्
विश्वव्यचास्तु यः पश्चाच्छुक्रयोनिः स्मृतो बुधैः
dakṣiṇe viśvakarmā ca raśmirvardhayate budham
viśvavyacāstu yaḥ paścācchukrayoniḥ smṛto budhaiḥ
- 24
संनद्धश्च तु यो रश्मिः स योनिर्लोहितस्य तु
षष्ठः सर्वावसू रश्मिः स योनिस्तु बृहस्पतेः
saṃnaddhaśca tu yo raśmiḥ sa yonirlohitasya tu
ṣaṣṭhaḥ sarvāvasū raśmiḥ sa yonistu bṛhaspateḥ
- 25
शनैश्चरं पुनश्चापि रश्मिर् आप्यायते स्वराट्
एवं सूर्यप्रभावेन नक्षत्रग्रहतारकाः
śanaiścaraṃ punaścāpi raśmir āpyāyate svarāṭ
evaṃ sūryaprabhāvena nakṣatragrahatārakāḥ
- 26
दृश्यन्ते दिवि ताः सर्वाः विश्वं चेदं पुनर्जगत्
न क्षीयन्ते यतस्तानि तस्मान्नक्षत्रता स्मृता
dṛśyante divi tāḥ sarvāḥ viśvaṃ cedaṃ punarjagat
na kṣīyante yatastāni tasmānnakṣatratā smṛtā
- 27
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे षष्टितमो ऽध्यायः
iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ

