43 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
कथं विष्णोः प्रसादाद्वै ध्रुवो बुद्धिमतां वरः
मेढीभूतो ग्राहाणां वै वक्तुमर्हसि सांप्रतम्
ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ viṣṇoḥ prasādādvai dhruvo buddhimatāṃ varaḥ
meḍhībhūto grāhāṇāṃ vai vaktumarhasi sāṃpratam
- 2
सूत उवाच
एतमर्थं मया पृष्टो नानाशास्त्रविशारदः
मार्कण्डेयः पुरा प्राह मह्यं शुश्रूषवे द्विजाः
sūta uvāca
etamarthaṃ mayā pṛṣṭo nānāśāstraviśāradaḥ
mārkaṇḍeyaḥ purā prāha mahyaṃ śuśrūṣave dvijāḥ
- 3
मार्कण्डेय उवाच
सार्वभौमो महातेजाः सर्वशस्त्रभृतां वरः
उत्तानपादो राजा वै पालयामास मेदिनीम्
mārkaṇḍeya uvāca
sārvabhaumo mahātejāḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
uttānapādo rājā vai pālayāmāsa medinīm
- 4
तस्य भार्याद्वयम् अभूत्सुनीतिः सुरुचिस्तथा
अग्रजायामभूत्पुत्रः सुनीत्यां तु महायशाः
tasya bhāryādvayam abhūtsunītiḥ surucistathā
agrajāyāmabhūtputraḥ sunītyāṃ tu mahāyaśāḥ
- 5
ध्रुवो नाम महाप्राज्ञः कुलदीपो महामतिः
कदाचित्सप्तवर्षेऽपि पितुरङ्कम् उपाविशत्
dhruvo nāma mahāprājñaḥ kuladīpo mahāmatiḥ
kadācitsaptavarṣe'pi pituraṅkam upāviśat
- 6
सुरुचिस्तं विनिर्धूय स्वपुत्रं प्रीतिमानसा
न्यवेशयत्तं विप्रेन्द्रा ह्यङ्कं रूपेण मानिता
surucistaṃ vinirdhūya svaputraṃ prītimānasā
nyaveśayattaṃ viprendrā hyaṅkaṃ rūpeṇa mānitā
- 7
अलब्ध्वा स पितुर्धीमानङ्कं दुःखितमानसः
मातुः समीपमागम्य रुरोद स पुनः पुनः
alabdhvā sa piturdhīmānaṅkaṃ duḥkhitamānasaḥ
mātuḥ samīpamāgamya ruroda sa punaḥ punaḥ
- 8
रुदन्तं पुत्रमाहेदं माता शोकपरिप्लुता
सुरुचिर्दयिता भर्तुस्तस्याः पुत्रोऽपि तादृशः
rudantaṃ putramāhedaṃ mātā śokapariplutā
surucirdayitā bhartustasyāḥ putro'pi tādṛśaḥ
- 9
मम त्वं मन्दभाग्याया जातः पुत्रोऽप्यभाग्यवान्
किं शोचसि किमर्थं त्वं रोदमानः पुनः पुनः
mama tvaṃ mandabhāgyāyā jātaḥ putro'pyabhāgyavān
kiṃ śocasi kimarthaṃ tvaṃ rodamānaḥ punaḥ punaḥ
- 10
संतप्तहृदयो भूत्वा मम शोकं करिष्यसि
स्वस्थस्थानं ध्रुवं पुत्र स्वशक्त्या त्वं समाप्नुयाः
saṃtaptahṛdayo bhūtvā mama śokaṃ kariṣyasi
svasthasthānaṃ dhruvaṃ putra svaśaktyā tvaṃ samāpnuyāḥ
- 11
इत्युक्तः स तु मात्रा वै निर्जगाम तदा वनम्
विश्वामित्रं ततो दृष्ट्वा प्रणिपत्य यथाविधि
ityuktaḥ sa tu mātrā vai nirjagāma tadā vanam
viśvāmitraṃ tato dṛṣṭvā praṇipatya yathāvidhi
- 12
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा भगवन्वक्तुमर्हसि
सर्वेषामुपरिस्थानं केन प्राप्स्यामि सत्तम
uvāca prāñjalirbhūtvā bhagavanvaktumarhasi
sarveṣāmuparisthānaṃ kena prāpsyāmi sattama
- 13
पितुरङ्के समासीनं माता मां सुरुचिर्मुने
व्यधूनयत्स तं राजा पिता नोवाच किंचन
pituraṅke samāsīnaṃ mātā māṃ surucirmune
vyadhūnayatsa taṃ rājā pitā novāca kiṃcana
- 14
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मंस्त्रस्तोऽहं मातरं गतः
सुनीतिराह मे माता मा कृथाः शोकमुत्तमम्
etasmātkāraṇādbrahmaṃstrasto'haṃ mātaraṃ gataḥ
sunītirāha me mātā mā kṛthāḥ śokamuttamam
- 15
स्वकर्मणा परं स्थानं प्राप्तुमर्हसि पुत्रक
तस्या हि वचनं श्रुत्वा स्थानं तव महामुने
svakarmaṇā paraṃ sthānaṃ prāptumarhasi putraka
tasyā hi vacanaṃ śrutvā sthānaṃ tava mahāmune
- 16
प्राप्तो वनमिदं ब्रह्मन्नद्य त्वां दृष्टवान्प्रभो
तव प्रसादात्प्राप्स्येऽहं स्थानमद्भुतमुत्तमम्
prāpto vanamidaṃ brahmannadya tvāṃ dṛṣṭavānprabho
tava prasādātprāpsye'haṃ sthānamadbhutamuttamam
- 17
इत्युक्तः स मुनिः श्रीमान्प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत्
राजपुत्र शृणुष्वेदं स्थानमुत्तममाप्स्यसि
ityuktaḥ sa muniḥ śrīmānprahasann idam abravīt
rājaputra śṛṇuṣvedaṃ sthānamuttamamāpsyasi
- 18
आराध्य जगतामीशं केशवं क्लेशनाशनम्
दक्षिणाङ्गभवं शंभोर्महादेवस्य धीमतः
ārādhya jagatāmīśaṃ keśavaṃ kleśanāśanam
dakṣiṇāṅgabhavaṃ śaṃbhormahādevasya dhīmataḥ
- 19
जप नित्यं महाप्राज्ञ सर्वपापविनाशनम्
इष्टदं परमं शुद्धं पवित्रममलं परम्
japa nityaṃ mahāprājña sarvapāpavināśanam
iṣṭadaṃ paramaṃ śuddhaṃ pavitramamalaṃ param
- 20
ब्रूहि मन्त्रमिमं दिव्यं प्रणवेन समन्वितम्
नमोऽस्तु वासुदेवाय इत्येवं नियतेन्द्रियः
brūhi mantramimaṃ divyaṃ praṇavena samanvitam
namo'stu vāsudevāya ityevaṃ niyatendriyaḥ
- 21
ध्यायन्सनातनं विष्णुं जपहोमपरायणः
इत्युक्तः प्रणिपत्यैनं विश्वामित्रं महायशाः
dhyāyansanātanaṃ viṣṇuṃ japahomaparāyaṇaḥ
ityuktaḥ praṇipatyainaṃ viśvāmitraṃ mahāyaśāḥ
- 22
प्राङ्मुखो नियतो भूत्वा जजाप प्रीतमानसः
शाकमूलफलाहारः संवत्सरमतन्द्रितः
prāṅmukho niyato bhūtvā jajāpa prītamānasaḥ
śākamūlaphalāhāraḥ saṃvatsaramatandritaḥ
- 23
जजाप मन्त्रमनिशमजस्रं स पुनः पुनः
वेताला राक्षसा घोराः सिंहाद्याश्च महामृगाः
jajāpa mantramaniśamajasraṃ sa punaḥ punaḥ
vetālā rākṣasā ghorāḥ siṃhādyāśca mahāmṛgāḥ
- 24
तमभ्ययुर्महात्मानं बुद्धिमोहाय भीषणाः
जपन्स वासुदेवेति न किंचित्प्रत्यपद्यत
tamabhyayurmahātmānaṃ buddhimohāya bhīṣaṇāḥ
japansa vāsudeveti na kiṃcitpratyapadyata
- 25
सुनीतिर् अस्य या माता तस्या रूपेण संवृता
पिशाचि समनुप्राप्ता रुरोद भृशदुःखिता
sunītir asya yā mātā tasyā rūpeṇa saṃvṛtā
piśāci samanuprāptā ruroda bhṛśaduḥkhitā
- 26
मम त्वमेकः पुत्रोऽसि किमर्थं क्लिश्यते भवान्
मामनाथामपहाय तप आस्थितवानसि
mama tvamekaḥ putro'si kimarthaṃ kliśyate bhavān
māmanāthāmapahāya tapa āsthitavānasi
- 27
एवमादीनि वाक्यानि भाषमाणां महातपाः
अनिरीक्ष्यैव हृष्टात्मा हरेर्नाम जजाप सः
evamādīni vākyāni bhāṣamāṇāṃ mahātapāḥ
anirīkṣyaiva hṛṣṭātmā harernāma jajāpa saḥ
- 28
ततः प्रशेमुः सर्वत्र विघ्नरूपाणि तत्र वै
ततो गरुडमारुह्य कालमेघसमद्युतिः
tataḥ praśemuḥ sarvatra vighnarūpāṇi tatra vai
tato garuḍamāruhya kālameghasamadyutiḥ
- 29
सर्वदेवैः परिवृतः स्तूयमानो महर्षिभिः
आययौ भगवान्विष्णुः ध्रुवान्तिकम् अरातिहा
sarvadevaiḥ parivṛtaḥ stūyamāno maharṣibhiḥ
āyayau bhagavānviṣṇuḥ dhruvāntikam arātihā
- 30
समागतं विलोक्याथ कोऽसावित्येव चिन्तयन्
पिबन्निव हृषीकेशं नयनाभ्यां जगत्पतिम्
samāgataṃ vilokyātha ko'sāvityeva cintayan
pibanniva hṛṣīkeśaṃ nayanābhyāṃ jagatpatim

