34 shlokas
- 1
शैलादिरुवाच
आग्नेयं सौरममृतं बिम्बं भाव्यं तत उपरि
गुणत्रयं च हृदये तथा चात्मत्रयं क्रमात्
śailādiruvāca
āgneyaṃ sauramamṛtaṃ bimbaṃ bhāvyaṃ tata upari
guṇatrayaṃ ca hṛdaye tathā cātmatrayaṃ kramāt
- 2
तस्योपरि महादेवं निष्कलं सकलाकृतिम्
कान्तार्धरूढदेहं च पूजयेद्ध्यानविद्यया
tasyopari mahādevaṃ niṣkalaṃ sakalākṛtim
kāntārdharūḍhadehaṃ ca pūjayeddhyānavidyayā
- 3
ततो बहुविधं प्रोक्तं चिन्त्यं तत्रास्ति चेद्यतः
चिन्तकस्य ततश्चिन्ता अन्यथा नोपपद्यते
tato bahuvidhaṃ proktaṃ cintyaṃ tatrāsti cedyataḥ
cintakasya tataścintā anyathā nopapadyate
- 4
तस्माद्ध्येयं तथा ध्यानं यजमानः प्रयोजनम्
स्मरेत्तन्नान्यथा जातु बुध्यते पुरुषस्य ह
tasmāddhyeyaṃ tathā dhyānaṃ yajamānaḥ prayojanam
smarettannānyathā jātu budhyate puruṣasya ha
- 5
पुरे शेते पुरं देहं तस्मात्पुरुष उच्यते
याज्यं यज्ञेन यजते यजमानस्तु स स्मृतः
pure śete puraṃ dehaṃ tasmātpuruṣa ucyate
yājyaṃ yajñena yajate yajamānastu sa smṛtaḥ
- 6
ध्येयो महेश्वरो ध्यानं चिन्तनं निर्वृतिः फलम्
प्रधानपुरुषेशानं याथातथ्यं प्रपद्यते
dhyeyo maheśvaro dhyānaṃ cintanaṃ nirvṛtiḥ phalam
pradhānapuruṣeśānaṃ yāthātathyaṃ prapadyate
- 7
इह षड्विंशको ध्येयो ध्याता वै पञ्चविंशकः
चतुर्विंशकम् अव्यक्तं महदाद्यास्तु सप्त च
iha ṣaḍviṃśako dhyeyo dhyātā vai pañcaviṃśakaḥ
caturviṃśakam avyaktaṃ mahadādyāstu sapta ca
- 8
महांस्तथा त्वहङ्कारं तन्मात्रं पञ्चकं पुनः
कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव तथा बुद्धीन्द्रियाणि च
mahāṃstathā tvahaṅkāraṃ tanmātraṃ pañcakaṃ punaḥ
karmendriyāṇi pañcaiva tathā buddhīndriyāṇi ca
- 9
मनश्च पञ्च भूतानि शिवः षड्विंशकस्ततः
स एव भर्ता कर्ता च विधेरपि महेश्वरः
manaśca pañca bhūtāni śivaḥ ṣaḍviṃśakastataḥ
sa eva bhartā kartā ca vidherapi maheśvaraḥ
- 10
हिरण्यगर्भं रुद्रो ऽसौ जनयामास शङ्करः
विश्वाधिकश्च विश्वात्मा विश्वरूप इति स्मृतः
hiraṇyagarbhaṃ rudro 'sau janayāmāsa śaṅkaraḥ
viśvādhikaśca viśvātmā viśvarūpa iti smṛtaḥ
- 11
विना यथा हि पितरं मातरं तनयास्त्विह
न जायन्ते तथा सोमं विना नास्ति जगत्त्रयम्
vinā yathā hi pitaraṃ mātaraṃ tanayāstviha
na jāyante tathā somaṃ vinā nāsti jagattrayam
- 12
सनत्कुमार उवाच
कर्ता यदि महादेवः परमात्मा महेश्वरः
तथा कारयिता चैव कुर्वतो ऽल्पात्मनस्तथा
sanatkumāra uvāca
kartā yadi mahādevaḥ paramātmā maheśvaraḥ
tathā kārayitā caiva kurvato 'lpātmanastathā
- 13
नित्यो विशुद्धो बुद्धश्च निष्कलः परमेश्वरः
त्वयोक्तो मुक्तिदः किं वा निष्कलश्चेत्करोति किम्
nityo viśuddho buddhaśca niṣkalaḥ parameśvaraḥ
tvayokto muktidaḥ kiṃ vā niṣkalaścetkaroti kim
- 14
शैलादिरुवाच
कालः करोति सकलं कालं कलयते सदा
निष्कलं च मनः सर्वं मन्यते सोऽपि निष्कलः
śailādiruvāca
kālaḥ karoti sakalaṃ kālaṃ kalayate sadā
niṣkalaṃ ca manaḥ sarvaṃ manyate so'pi niṣkalaḥ
- 15
कर्मणा तस्य चैवेह जगत्सर्वं प्रतिष्ठितम्
किमत्र देवदेवस्य मूर्त्यष्टकमिदं जगत्
karmaṇā tasya caiveha jagatsarvaṃ pratiṣṭhitam
kimatra devadevasya mūrtyaṣṭakamidaṃ jagat
- 16
विनाकाशं जगन्नैव विना क्ष्मां वायुना विना
तेजसा वारिणा चैव यजमानं तथा विना
vinākāśaṃ jagannaiva vinā kṣmāṃ vāyunā vinā
tejasā vāriṇā caiva yajamānaṃ tathā vinā
- 17
भानुना शशिना लोकस्तस्यैतास्तनवः प्रभोः
विचारतस्तु रुद्रस्य स्थूलमेतच्चराचरम्
bhānunā śaśinā lokastasyaitāstanavaḥ prabhoḥ
vicāratastu rudrasya sthūlametaccarācaram
- 18
सूक्ष्मं वदन्ति ऋषयो यन्न वाच्यं द्विजोत्तमाः
यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह
sūkṣmaṃ vadanti ṛṣayo yanna vācyaṃ dvijottamāḥ
yato vāco nivartante aprāpya manasā saha
- 19
आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्न बिभेति कुतश्चन
न भेतव्यं तथा तस्माज्ज्ञात्वानन्दं पिनाकिनः
ānandaṃ brahmaṇo vidvānna bibheti kutaścana
na bhetavyaṃ tathā tasmājjñātvānandaṃ pinākinaḥ
- 20
विभूतयश्च रुद्रस्य मत्वा सर्वत्र भावतः
सर्वं रुद्र इति प्राहुर्मुनयस्तत्त्वदर्शिनः
vibhūtayaśca rudrasya matvā sarvatra bhāvataḥ
sarvaṃ rudra iti prāhurmunayastattvadarśinaḥ
- 21
नमस्कारेण सततं गौरवात्परमेष्ठिनः
सर्वं तु खल्विदं ब्रह्म सर्वो वै रुद्र ईश्वरः
namaskāreṇa satataṃ gauravātparameṣṭhinaḥ
sarvaṃ tu khalvidaṃ brahma sarvo vai rudra īśvaraḥ
- 22
पुरुषो वै महादेवो महेशानः परः शिवः
एवं विभुर्विनिर्दिष्टो ध्यानं तत्रैव चिन्तनम्
puruṣo vai mahādevo maheśānaḥ paraḥ śivaḥ
evaṃ vibhurvinirdiṣṭo dhyānaṃ tatraiva cintanam
- 23
चतुर्व्यूहेण मार्गेण विचार्यालोक्य सुव्रत
संसारहेतुः संसारो मोक्षहेतुश्च निर्वृतिः
caturvyūheṇa mārgeṇa vicāryālokya suvrata
saṃsārahetuḥ saṃsāro mokṣahetuśca nirvṛtiḥ
- 24
चतुर्व्यूहः समाख्यातश्चिन्तकस्येह योगिनः
चिन्ता बहुविधा ख्याता सैकत्र परमेष्ठिना
caturvyūhaḥ samākhyātaścintakasyeha yoginaḥ
cintā bahuvidhā khyātā saikatra parameṣṭhinā
- 25
सुनिष्ठेत्यत्र कथिता रुद्रं रौद्री न संशयः
ऐन्द्री चेन्द्रे तथा सौम्या सोमे नारायणे तथा
suniṣṭhetyatra kathitā rudraṃ raudrī na saṃśayaḥ
aindrī cendre tathā saumyā some nārāyaṇe tathā
- 26
सूर्ये वह्नौ च सर्वेषां सर्वत्रैवं विचारतः
सैवाहं सोऽहमित्येवं द्विधा संस्थाप्य भावतः
sūrye vahnau ca sarveṣāṃ sarvatraivaṃ vicārataḥ
saivāhaṃ so'hamityevaṃ dvidhā saṃsthāpya bhāvataḥ
- 27
भक्तोऽसौ नास्ति यस्तस्माच्चिन्ता ब्राह्मी न संशयः
एवं ब्रह्ममयं ध्यायेत्पूर्वं विप्र चराचरम्
bhakto'sau nāsti yastasmāccintā brāhmī na saṃśayaḥ
evaṃ brahmamayaṃ dhyāyetpūrvaṃ vipra carācaram
- 28
चराचरविभागं च त्यजेदभिमतं स्मरन्
त्याज्यं ग्राह्यम् अलभ्यं च कृत्यं चाकृत्यमेव च
carācaravibhāgaṃ ca tyajedabhimataṃ smaran
tyājyaṃ grāhyam alabhyaṃ ca kṛtyaṃ cākṛtyameva ca
- 29
यस्य नास्ति सुतृप्तस्य तस्य ब्राह्मी न चान्यथा
आभ्यन्तरं समाख्यातमेवमभ्यर्चनं क्रमात्
yasya nāsti sutṛptasya tasya brāhmī na cānyathā
ābhyantaraṃ samākhyātamevamabhyarcanaṃ kramāt
- 30
आभ्यन्तरार्चकाः पूज्या नमस्कारादिभिस्तथा
विरूपा विकृताश्चापि न निन्द्या ब्रह्मवादिनः
ābhyantarārcakāḥ pūjyā namaskārādibhistathā
virūpā vikṛtāścāpi na nindyā brahmavādinaḥ

