97 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
कथं पाद्मे पुरा कल्पे ब्रह्मा पद्मोद्भवो ऽभवत्
भवं च दृष्टवांस्तेन ब्रह्मणा पुरुषोत्तमः
ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ pādme purā kalpe brahmā padmodbhavo 'bhavat
bhavaṃ ca dṛṣṭavāṃstena brahmaṇā puruṣottamaḥ
- 2
एतत्सर्वं विशेषेण सांप्रतं वक्तुमर्हसि
सूत उवाच
आसीदेकार्णवं घोरमविभागं तमोमयम्
etatsarvaṃ viśeṣeṇa sāṃprataṃ vaktumarhasi
sūta uvāca
āsīdekārṇavaṃ ghoramavibhāgaṃ tamomayam
- 3
मध्ये चैकार्णवे तस्मिन्शङ्खचक्रगदाधरः
जीमूताभो ऽम्बुजाक्षश्च किरीटी श्रीपतिर्हरिः
madhye caikārṇave tasminśaṅkhacakragadādharaḥ
jīmūtābho 'mbujākṣaśca kirīṭī śrīpatirhariḥ
- 4
नारायणमुखोद्गीर्णसर्वात्मा पुरुषोत्तमः
अष्टबाहुर्महावक्षा लोकानां योनिरुच्यते
nārāyaṇamukhodgīrṇasarvātmā puruṣottamaḥ
aṣṭabāhurmahāvakṣā lokānāṃ yonirucyate
- 5
किमप्यचिन्त्यं योगात्मा योगमास्थाय योगवित्
फणासहस्रकलितं तमप्रतिमवर्चसम्
kimapyacintyaṃ yogātmā yogamāsthāya yogavit
phaṇāsahasrakalitaṃ tamapratimavarcasam
- 6
महाभोगपतेर्भोगं साध्वास्तीर्य महोच्छ्रयम्
तस्मिन्महति पर्यङ्के शेते चैकार्णवे प्रभुः
mahābhogapaterbhogaṃ sādhvāstīrya mahocchrayam
tasminmahati paryaṅke śete caikārṇave prabhuḥ
- 7
एवं तत्र शयानेन विष्णुना प्रभविष्णुना
आत्मारामेण क्रीडार्थं लीलयाक्लिष्टकर्मणा
evaṃ tatra śayānena viṣṇunā prabhaviṣṇunā
ātmārāmeṇa krīḍārthaṃ līlayākliṣṭakarmaṇā
- 8
शतयोजनविस्तीर्णं तरुणादित्यसन्निभम्
वज्रदण्डं महोत्सेधं नाभ्यां सृष्टं तु पुष्करम्
śatayojanavistīrṇaṃ taruṇādityasannibham
vajradaṇḍaṃ mahotsedhaṃ nābhyāṃ sṛṣṭaṃ tu puṣkaram
- 9
तस्यैवं क्रीडमानस्य समीपं देवमीढुषः
हेमगर्भाण्डजो ब्रह्मा रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः
tasyaivaṃ krīḍamānasya samīpaṃ devamīḍhuṣaḥ
hemagarbhāṇḍajo brahmā rukmavarṇo hyatīndriyaḥ
- 10
चतुर्वक्त्रो विशालाक्षः समागम्य यदृच्छया
श्रिया युक्तेन दिव्येन सुशुभेन सुगन्धिना
caturvaktro viśālākṣaḥ samāgamya yadṛcchayā
śriyā yuktena divyena suśubhena sugandhinā
- 11
क्रीडमानं च पद्मेन दृष्ट्वा ब्रह्मा शुभेक्षणम्
सविस्मयमथागम्य सौम्यसम्पन्नया गिरा
krīḍamānaṃ ca padmena dṛṣṭvā brahmā śubhekṣaṇam
savismayamathāgamya saumyasampannayā girā
- 12
प्रोवाच को भवाञ्छेते ह्याश्रितो मध्यमम्भसाम्
अथ तस्याच्युतः श्रुत्वा ब्रह्मणस्तु शुभं वचः
provāca ko bhavāñchete hyāśrito madhyamambhasām
atha tasyācyutaḥ śrutvā brahmaṇastu śubhaṃ vacaḥ
- 13
उदतिष्ठत पर्यङ्काद्विस्मयोत्फुल्ललोचनः
प्रत्युवाचोत्तरं चैव कल्पे कल्पे प्रतिश्रयः
udatiṣṭhata paryaṅkādvismayotphullalocanaḥ
pratyuvācottaraṃ caiva kalpe kalpe pratiśrayaḥ
- 14
कर्तव्यं च कृतं चैव क्रियते यच्च किंचन
द्यौरन्तरिक्षं भूश्चैव परं पदमहं भुवः
kartavyaṃ ca kṛtaṃ caiva kriyate yacca kiṃcana
dyaurantarikṣaṃ bhūścaiva paraṃ padamahaṃ bhuvaḥ
- 15
तमेवमुक्त्वा भगवान्विष्णुः पुनरथाब्रवीत्
कस्त्वं खलु समायातः समीपं भगवान्कुतः
tamevamuktvā bhagavānviṣṇuḥ punarathābravīt
kastvaṃ khalu samāyātaḥ samīpaṃ bhagavānkutaḥ
- 16
क्व वा भूयश्च गन्तव्यं कश्च वा ते प्रतिश्रयः
को भवान्विश्वमूर्तिर्वै कर्तव्यं किं च ते मया
kva vā bhūyaśca gantavyaṃ kaśca vā te pratiśrayaḥ
ko bhavānviśvamūrtirvai kartavyaṃ kiṃ ca te mayā
- 17
एवं ब्रुवन्तं वैकुण्ठं प्रत्युवाच पितामहः
मायया मोहितः शंभोर् अविज्ञाय जनार्दनम्
evaṃ bruvantaṃ vaikuṇṭhaṃ pratyuvāca pitāmahaḥ
māyayā mohitaḥ śaṃbhor avijñāya janārdanam
- 18
मायया मोहितं देवम् अविज्ञातं महात्मनः
यथा भवांस्तथैवाहमादिकर्ता प्रजापतिः
māyayā mohitaṃ devam avijñātaṃ mahātmanaḥ
yathā bhavāṃstathaivāhamādikartā prajāpatiḥ
- 19
सविस्मयं वचः श्रुत्वा ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः
अनुज्ञातश्च ते नाथ वैकुण्ठो विश्वसंभवः
savismayaṃ vacaḥ śrutvā brahmaṇo lokatantriṇaḥ
anujñātaśca te nātha vaikuṇṭho viśvasaṃbhavaḥ
- 20
कौतूहलान्महायोगी प्रविष्टो ब्रह्मणो मुखम्
इमानष्टादश द्वीपान्ससमुद्रान्सपर्वतान्
kautūhalānmahāyogī praviṣṭo brahmaṇo mukham
imānaṣṭādaśa dvīpānsasamudrānsaparvatān
- 21
प्रविश्य सुमहातेजाश्चातुर्वर्ण्यसमाकुलान्
ब्रह्मणस्तम्भपर्यन्तं सप्तलोकान्सनातनान्
praviśya sumahātejāścāturvarṇyasamākulān
brahmaṇastambhaparyantaṃ saptalokānsanātanān
- 22
ब्रह्मणस्तूदरे दृष्ट्वा सर्वान्विष्णुर्महाभुजः
अहोऽस्य तपसो वीर्यमित्युक्त्वा च पुनः पुनः
brahmaṇastūdare dṛṣṭvā sarvānviṣṇurmahābhujaḥ
aho'sya tapaso vīryamityuktvā ca punaḥ punaḥ
- 23
अटित्वा विविधांल्लोकान्विष्णुर्नानाविधाश्रयान्
ततो वर्षसहस्रान्ते नान्तं हि ददृशे यदा
aṭitvā vividhāṃllokānviṣṇurnānāvidhāśrayān
tato varṣasahasrānte nāntaṃ hi dadṛśe yadā
- 24
तदास्य वक्त्रान्निष्क्रम्य पन्नगेन्द्रनिकेतनः
नारायणो जगद्धाता पितामहमथाब्रवीत्
tadāsya vaktrānniṣkramya pannagendraniketanaḥ
nārāyaṇo jagaddhātā pitāmahamathābravīt
- 25
भगवानादिरङ्कश्च मध्यं कालो दिशो नभः
नाहमन्तं प्रपश्यामि उदरस्य तवानघ
bhagavānādiraṅkaśca madhyaṃ kālo diśo nabhaḥ
nāhamantaṃ prapaśyāmi udarasya tavānagha
- 26
एवम् उक्त्वाब्रवीद्भूयः पितामहमिदं हरिः
भगवानेवमेवाहं शाश्वतं हि ममोदरम्
evam uktvābravīdbhūyaḥ pitāmahamidaṃ hariḥ
bhagavānevamevāhaṃ śāśvataṃ hi mamodaram
- 27
प्रविश्य लोकान्पश्यैतान् अनौपम्यान्सुरोत्तम
ततः प्राह्लादिनीं वाणीं श्रुत्वा तस्याभिनन्द्य च
praviśya lokānpaśyaitān anaupamyānsurottama
tataḥ prāhlādinīṃ vāṇīṃ śrutvā tasyābhinandya ca
- 28
श्रीपतेरुदरं भूयः प्रविवेश पितामहः
तानेव लोकान्गर्भस्थान् अपश्यत्सत्यविक्रमः
śrīpaterudaraṃ bhūyaḥ praviveśa pitāmahaḥ
tāneva lokāngarbhasthān apaśyatsatyavikramaḥ
- 29
पर्यटित्वा तु देवस्य ददृशे ऽन्तं न वै हरेः
ज्ञात्वा गतिं तस्य पितामहस्य द्वाराणि सर्वाणि पिधाय विष्णुः
विभुर्मनः कर्तुमियेष चाशु सुखं प्रसुप्तोऽहमिति प्रचिन्त्य
paryaṭitvā tu devasya dadṛśe 'ntaṃ na vai hareḥ
jñātvā gatiṃ tasya pitāmahasya dvārāṇi sarvāṇi pidhāya viṣṇuḥ
vibhurmanaḥ kartumiyeṣa cāśu sukhaṃ prasupto'hamiti pracintya
- 30
ततो द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि समीक्ष्य वै
सूक्ष्मं कृत्वात्मनो रूपं नाभ्यां द्वारमविन्दत
tato dvārāṇi sarvāṇi pihitāni samīkṣya vai
sūkṣmaṃ kṛtvātmano rūpaṃ nābhyāṃ dvāramavindata

