65 shlokas
- 1
इन्द्र उवाच
पुनः ससर्ज भगवान्प्रभ्रष्टाः पूर्ववत्प्रजाः
सहस्रयुगपर्यन्ते प्रभाते तु पितामहः
indra uvāca
punaḥ sasarja bhagavānprabhraṣṭāḥ pūrvavatprajāḥ
sahasrayugaparyante prabhāte tu pitāmahaḥ
- 2
एवं परार्धे विप्रेन्द्र द्विगुणे तु तथा गते
तदा धराम्भसि व्याप्ता ह्यापो वह्नौ समीरणे
evaṃ parārdhe viprendra dviguṇe tu tathā gate
tadā dharāmbhasi vyāptā hyāpo vahnau samīraṇe
- 3
वह्निः समीरणश्चैव व्योम्नि तन्मात्रसंयुतः
इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्राणि द्विजोत्तम
vahniḥ samīraṇaścaiva vyomni tanmātrasaṃyutaḥ
indriyāṇi daśaikaṃ ca tanmātrāṇi dvijottama
- 4
अहङ्कारमनुप्राप्य प्रलीनास्तत्क्षणादहो
अभिमानस्तदा तत्र महान्तं व्याप्य वै क्षणात्
ahaṅkāramanuprāpya pralīnāstatkṣaṇādaho
abhimānastadā tatra mahāntaṃ vyāpya vai kṣaṇāt
- 5
महानपि तथा व्यक्तं प्राप्य लीनो ऽभवद्द्विज
अव्यक्तं स्वगुणैः सार्धं प्रलीनमभवद्भवे
mahānapi tathā vyaktaṃ prāpya līno 'bhavaddvija
avyaktaṃ svaguṇaiḥ sārdhaṃ pralīnamabhavadbhave
- 6
ततः सृष्टिरभूत्तस्मात्पूर्ववत्पुरुषाच्छिवात्
अथ सृष्टास्तदा तस्य मनसा तेन मानसाः
tataḥ sṛṣṭirabhūttasmātpūrvavatpuruṣācchivāt
atha sṛṣṭāstadā tasya manasā tena mānasāḥ
- 7
न व्यवर्धन्त लोके ऽस्मिन्प्रजाः कमलयोनिना
वृद्ध्यर्थं भगवान्ब्रह्मा पुत्रैर्वै मानसैः सह
na vyavardhanta loke 'sminprajāḥ kamalayoninā
vṛddhyarthaṃ bhagavānbrahmā putrairvai mānasaiḥ saha
- 8
दुश्चरं विचचारेशं समुद्दिश्य तपः स्वयम्
तुष्टस्तु तपसा तस्य भवो ज्ञात्वा स वाञ्छितम्
duścaraṃ vicacāreśaṃ samuddiśya tapaḥ svayam
tuṣṭastu tapasā tasya bhavo jñātvā sa vāñchitam
- 9
ललाटमध्यं निर्भिद्य ब्रह्मणः पुरुषस्य तु
पुत्रस्नेहमिति प्रोच्य स्त्रीपुंरूपोऽभवत्तदा
lalāṭamadhyaṃ nirbhidya brahmaṇaḥ puruṣasya tu
putrasnehamiti procya strīpuṃrūpo'bhavattadā
- 10
तस्य पुत्रो महादेवो ह्यर्धनारीश्वरो ऽभवत्
ददाह भगवान्सर्वं ब्रह्माणं च जगद्गुरुम्
tasya putro mahādevo hyardhanārīśvaro 'bhavat
dadāha bhagavānsarvaṃ brahmāṇaṃ ca jagadgurum
- 11
अथार्धमात्रां कल्याणीमात्मनः परमेश्वरीम्
बुभुजे योगमार्गेण वृद्ध्यर्थं जगतां शिवः
athārdhamātrāṃ kalyāṇīmātmanaḥ parameśvarīm
bubhuje yogamārgeṇa vṛddhyarthaṃ jagatāṃ śivaḥ
- 12
तस्यां हरिं च ब्रह्माणं ससर्ज परमेश्वरः
विश्वेश्वरस्तु विश्वात्मा चास्त्रं पाशुपतं तथा
tasyāṃ hariṃ ca brahmāṇaṃ sasarja parameśvaraḥ
viśveśvarastu viśvātmā cāstraṃ pāśupataṃ tathā
- 13
तस्माद्ब्रह्मा महादेव्याश्चांशजश्च हरिस्तथा
अण्डजः पद्मजश्चैव भवाङ्गभव एव च
tasmādbrahmā mahādevyāścāṃśajaśca haristathā
aṇḍajaḥ padmajaścaiva bhavāṅgabhava eva ca
- 14
एतत्ते कथितं सर्वमितिहासं पुरातनम्
परार्धं ब्रह्मणो यावत्तावद्भूतिः समासतः
etatte kathitaṃ sarvamitihāsaṃ purātanam
parārdhaṃ brahmaṇo yāvattāvadbhūtiḥ samāsataḥ
- 15
वैराग्यं ब्रह्मणो वक्ष्ये तमोद्भूतं समासतः
नारायणोऽपि भगवान्द्विधा कृत्वात्मनस्तनुम्
vairāgyaṃ brahmaṇo vakṣye tamodbhūtaṃ samāsataḥ
nārāyaṇo'pi bhagavāndvidhā kṛtvātmanastanum
- 16
ससर्ज सकलं तस्मात्स्वाङ्गादेव चराचरम्
ततो ब्रह्माणमसृजद्ब्रह्मा रुद्रं पितामहः
sasarja sakalaṃ tasmātsvāṅgādeva carācaram
tato brahmāṇamasṛjadbrahmā rudraṃ pitāmahaḥ
- 17
मुने कल्पान्तरे रुद्रो हरिं ब्रह्माणम् ईश्वरम्
ततो ब्रह्माणमसृजन्मुने कल्पान्तरे हरिः
mune kalpāntare rudro hariṃ brahmāṇam īśvaram
tato brahmāṇamasṛjanmune kalpāntare hariḥ
- 18
नारायणं पुनर्ब्रह्मा ब्रह्माणं च पुनर्भवः
तदा विचार्य वै ब्रह्मा दुःखं संसार इत्यजः
nārāyaṇaṃ punarbrahmā brahmāṇaṃ ca punarbhavaḥ
tadā vicārya vai brahmā duḥkhaṃ saṃsāra ityajaḥ
- 19
सर्गं विसृज्य चात्मानमात्मन्येव नियोज्य च
संहृत्य प्राणसञ्चारं पाषाण इव निश्चलः
sargaṃ visṛjya cātmānamātmanyeva niyojya ca
saṃhṛtya prāṇasañcāraṃ pāṣāṇa iva niścalaḥ
- 20
दशवर्षसहस्राणि समाधिस्थो ऽभवत्प्रभुः
अधोमुखं तु यत्पद्मं हृदि संस्थं सुशोभनम्
daśavarṣasahasrāṇi samādhistho 'bhavatprabhuḥ
adhomukhaṃ tu yatpadmaṃ hṛdi saṃsthaṃ suśobhanam
- 21
पूरितं पूरकेणैव प्रबुद्धं चाभवत्तदा
तदूर्ध्ववक्त्रम् अभवत्कुम्भकेन निरोधितम्
pūritaṃ pūrakeṇaiva prabuddhaṃ cābhavattadā
tadūrdhvavaktram abhavatkumbhakena nirodhitam
- 22
तत्पद्मकर्णिकामध्ये स्थापयामास चेश्वरम्
तदोमिति शिवं देवमर्धमात्रापरं परम्
tatpadmakarṇikāmadhye sthāpayāmāsa ceśvaram
tadomiti śivaṃ devamardhamātrāparaṃ param
- 23
मृणालतन्तुभागैकशतभागे व्यवस्थितम्
यमी यमविशुद्धात्मा नियम्यैवं हृदीश्वरम्
mṛṇālatantubhāgaikaśatabhāge vyavasthitam
yamī yamaviśuddhātmā niyamyaivaṃ hṛdīśvaram
- 24
यमपुष्पादिभिः पूज्यं याज्यो ह्ययजदव्ययम्
तस्य हृत्कमलस्थस्य नियोगाच्चांशजो विभुः
yamapuṣpādibhiḥ pūjyaṃ yājyo hyayajadavyayam
tasya hṛtkamalasthasya niyogāccāṃśajo vibhuḥ
- 25
ललाटमस्य निर्भिद्य प्रादुरासीत्पितामहात्
लोहितो ऽभूत्स्वयं नीलः शिवस्य हृदयोद्भवः
lalāṭamasya nirbhidya prādurāsītpitāmahāt
lohito 'bhūtsvayaṃ nīlaḥ śivasya hṛdayodbhavaḥ
- 26
वह्नेश्चैव तु संयोगात्प्रकृत्य पुरुषः प्रभुः
नीलश्च लोहितश्चैव यतः कालाकृतिः पुमान्
vahneścaiva tu saṃyogātprakṛtya puruṣaḥ prabhuḥ
nīlaśca lohitaścaiva yataḥ kālākṛtiḥ pumān
- 27
नीललोहित इत्युक्तस्तेन देवेन वै प्रभुः
ब्रह्मणा भगवान्कालः प्रीतात्मा चाभवद्विभुः
nīlalohita ityuktastena devena vai prabhuḥ
brahmaṇā bhagavānkālaḥ prītātmā cābhavadvibhuḥ
- 28
सुप्रीतमनसं देवं तुष्टाव च पितामहः
नामाष्टकेन विश्वात्मा विश्वात्मानं महामुने
suprītamanasaṃ devaṃ tuṣṭāva ca pitāmahaḥ
nāmāṣṭakena viśvātmā viśvātmānaṃ mahāmune
- 29
पितामह उवाच
नमस्ते भगवन्रुद्र भास्करामिततेजसे
नमो भवाय देवाय रसायाम्बुमयाय ते
pitāmaha uvāca
namaste bhagavanrudra bhāskarāmitatejase
namo bhavāya devāya rasāyāmbumayāya te
- 30
शर्वाय क्षितिरूपाय सदा सुरभिणे नमः
ईशाय वायवे तुभ्यं संस्पर्शाय नमो नमः
śarvāya kṣitirūpāya sadā surabhiṇe namaḥ
īśāya vāyave tubhyaṃ saṃsparśāya namo namaḥ

