39 shlokas
- 1
सूत उवाच
अलिङ्गो लिङ्गमूलं तु अव्यक्तं लिङ्गमुच्यते
अलिङ्गः शिव इत्युक्तो लिङ्गं शैवमिति स्मृतम्
sūta uvāca
aliṅgo liṅgamūlaṃ tu avyaktaṃ liṅgamucyate
aliṅgaḥ śiva ityukto liṅgaṃ śaivamiti smṛtam
- 2
प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुर्लिङ्गमुत्तमम्
गन्धवर्णरसैर्हीनं शब्दस्पर्शादिवर्जितम्
pradhānaṃ prakṛtiśceti yadāhurliṅgamuttamam
gandhavarṇarasairhīnaṃ śabdasparśādivarjitam
- 3
अगुणं ध्रुवमक्षय्यमलिङ्गं शिवलक्षणम्
गन्धवर्णरसैर्युक्तं शब्दस्पर्शादिलक्षणम्
aguṇaṃ dhruvamakṣayyamaliṅgaṃ śivalakṣaṇam
gandhavarṇarasairyuktaṃ śabdasparśādilakṣaṇam
- 4
जगद्योनिं महाभूतं स्थूलं सूक्ष्मं द्विजोत्तमाः
विग्रहो जगतां लिङ्गम् अलिङ्गाद् अभवत्स्वयम्
jagadyoniṃ mahābhūtaṃ sthūlaṃ sūkṣmaṃ dvijottamāḥ
vigraho jagatāṃ liṅgam aliṅgād abhavatsvayam
- 5
सप्तधाचाष्टधा चैव तथैकादशधा पुनः
लिङ्गान्यलिङ्गस्य तथा मायया विततानि तु
saptadhācāṣṭadhā caiva tathaikādaśadhā punaḥ
liṅgānyaliṅgasya tathā māyayā vitatāni tu
- 6
तेभ्यः प्रधानदेवानां त्रयमासीच्छिवात्मकम्
एकस्मात्त्रिष्वभूद्विश्वमेकेन परिरक्षितम्
tebhyaḥ pradhānadevānāṃ trayamāsīcchivātmakam
ekasmāttriṣvabhūdviśvamekena parirakṣitam
- 7
एकेनैव हृतं विश्वं व्याप्तं त्वेवं शिवेन तु
अलिङ्गं चैव लिङ्गं च लिङ्गालिङ्गानि मूर्तयः
ekenaiva hṛtaṃ viśvaṃ vyāptaṃ tvevaṃ śivena tu
aliṅgaṃ caiva liṅgaṃ ca liṅgāliṅgāni mūrtayaḥ
- 8
यथावत्कथिताश्चैव तस्माद्ब्रह्म स्वयं जगत्
अलिङ्गी भगवान्बीजी स एव परमेश्वरः
yathāvatkathitāścaiva tasmādbrahma svayaṃ jagat
aliṅgī bhagavānbījī sa eva parameśvaraḥ
- 9
बीजं योनिश्च निर्बीजं निर्बीजो बीजमुच्यते
बीजयोनिप्रधानानाम् आत्माख्या वर्तते त्विह
bījaṃ yoniśca nirbījaṃ nirbījo bījamucyate
bījayonipradhānānām ātmākhyā vartate tviha
- 10
परमात्मा मुनिर्ब्रह्म नित्यबुद्धस्वभावतः
विशुद्धो ऽयं तथा रुद्रः पुराणे शिव उच्यते
paramātmā munirbrahma nityabuddhasvabhāvataḥ
viśuddho 'yaṃ tathā rudraḥ purāṇe śiva ucyate
- 11
शिवेन दृष्टा प्रकृतिः शैवी समभवद्द्विजाः
सर्गादौ सा गुणैर्युक्ता पुराव्यक्ता स्वभावतः
śivena dṛṣṭā prakṛtiḥ śaivī samabhavaddvijāḥ
sargādau sā guṇairyuktā purāvyaktā svabhāvataḥ
- 12
अव्यक्तादिविशेषान्तं विश्वं तस्याः समुच्छ्रितम्
विश्वधात्री त्वजाख्या च शैवी सा प्रकृतिः स्मृता
avyaktādiviśeṣāntaṃ viśvaṃ tasyāḥ samucchritam
viśvadhātrī tvajākhyā ca śaivī sā prakṛtiḥ smṛtā
- 13
तामजां लोहितां शुक्लां कृष्णामेकां बहुप्रजाम्
जनित्रीमनुशेते स्म जुषमाणः स्वरूपिणीम्
tāmajāṃ lohitāṃ śuklāṃ kṛṣṇāmekāṃ bahuprajām
janitrīmanuśete sma juṣamāṇaḥ svarūpiṇīm
- 14
तामेवाजामजो ऽन्यस्तु भुक्तभोगां जहाति च
अजा जनित्री जगतां साजेन समधिष्ठिता
tāmevājāmajo 'nyastu bhuktabhogāṃ jahāti ca
ajā janitrī jagatāṃ sājena samadhiṣṭhitā
- 15
प्रादुर्बभूव स महान्पुरुषाधिष्ठितस्य च
अजाज्ञया प्रधानस्य सर्गकाले गुणैस्त्रिभिः
prādurbabhūva sa mahānpuruṣādhiṣṭhitasya ca
ajājñayā pradhānasya sargakāle guṇaistribhiḥ
- 16
सिसृक्षया चोद्यमानः प्रविश्याव्यक्तमव्ययम्
व्यक्तसृष्टिं विकुरुते चात्मनाधिष्ठितो महान्
sisṛkṣayā codyamānaḥ praviśyāvyaktamavyayam
vyaktasṛṣṭiṃ vikurute cātmanādhiṣṭhito mahān
- 17
महतस्तु तथा वृत्तिः संकल्पाध्यवसायिका
महतस्त्रिगुणस्तस्माद् अहंकारो रजोऽधिकः
mahatastu tathā vṛttiḥ saṃkalpādhyavasāyikā
mahatastriguṇastasmād ahaṃkāro rajo'dhikaḥ
- 18
तेनैव चावृतः सम्यगहंकारस्तमोऽधिकः
महतो भूततन्मात्रं सर्गकृद्वै बभूव च
tenaiva cāvṛtaḥ samyagahaṃkārastamo'dhikaḥ
mahato bhūtatanmātraṃ sargakṛdvai babhūva ca
- 19
अहंकाराच्छब्दमात्रं तस्माद् आकाशमव्ययम्
सशब्दम् आवृणोत्पश्चाद् आकाशं शब्दकारणम्
ahaṃkārācchabdamātraṃ tasmād ākāśamavyayam
saśabdam āvṛṇotpaścād ākāśaṃ śabdakāraṇam
- 20
तन्मात्राद्भूतसर्गश्च द्विजास्त्वेवं प्रकीर्तितः
स्पर्शमात्रं तथाकाशात्तस्माद्वायुर्महान्मुने
tanmātrādbhūtasargaśca dvijāstvevaṃ prakīrtitaḥ
sparśamātraṃ tathākāśāttasmādvāyurmahānmune
- 21
तस्माच्च रूपमात्रं तु ततोऽग्निश्च रसस्ततः
रसादापः शुभास्ताभ्यो गन्धमात्रं धरा ततः
tasmācca rūpamātraṃ tu tato'gniśca rasastataḥ
rasādāpaḥ śubhāstābhyo gandhamātraṃ dharā tataḥ
- 22
आवृणोद्धि तथाकाशं स्पर्शमात्रं द्विजोत्तमाः
आवृणोद्रूपमात्रं तु वायुर्वाति क्रियात्मकः
āvṛṇoddhi tathākāśaṃ sparśamātraṃ dvijottamāḥ
āvṛṇodrūpamātraṃ tu vāyurvāti kriyātmakaḥ
- 23
आवृणोद्रसमात्रं वै देवः साक्षाद्विभावसुः
आवृण्वाना गन्धमात्रमापः सर्वरसात्मिकाः
āvṛṇodrasamātraṃ vai devaḥ sākṣādvibhāvasuḥ
āvṛṇvānā gandhamātramāpaḥ sarvarasātmikāḥ
- 24
क्ष्मा सा पञ्चगुणा तस्मादेकोना रससम्भवाः
त्रिगुणो भगवान्वह्निर्द्विगुणः स्पर्शसम्भवः
kṣmā sā pañcaguṇā tasmādekonā rasasambhavāḥ
triguṇo bhagavānvahnirdviguṇaḥ sparśasambhavaḥ
- 25
अवकाशस्ततो देव एकमात्रस्तु निष्कलः
तन्मात्राद्भूतसर्गश्च विज्ञेयश्च परस्परम्
avakāśastato deva ekamātrastu niṣkalaḥ
tanmātrādbhūtasargaśca vijñeyaśca parasparam
- 26
वैकारिकः सात्त्विको वै युगपत्सम्प्रवर्तते
सर्गस्तथाप्यहंकाराद् एवमत्र प्रकीर्तितः
vaikārikaḥ sāttviko vai yugapatsampravartate
sargastathāpyahaṃkārād evamatra prakīrtitaḥ
- 27
पञ्च बुद्धीन्द्रियाण्यस्य पञ्च कर्मेन्द्रियाणि तु
शब्दादीनामवाप्त्यर्थं मनश्चैवोभयात्मकम्
pañca buddhīndriyāṇyasya pañca karmendriyāṇi tu
śabdādīnāmavāptyarthaṃ manaścaivobhayātmakam
- 28
महदादिविशेषान्ता ह्यण्डमुत्पादयन्ति च
जलबुद्बुदवत्तस्मादवतीर्णः पितामहः
mahadādiviśeṣāntā hyaṇḍamutpādayanti ca
jalabudbudavattasmādavatīrṇaḥ pitāmahaḥ
- 29
स एव भगवान्रुद्रो विष्णुर्विश्वगतः प्रभुः
तस्मिन्नण्डे त्विमे लोका अन्तर्विश्वमिदं जगत्
sa eva bhagavānrudro viṣṇurviśvagataḥ prabhuḥ
tasminnaṇḍe tvime lokā antarviśvamidaṃ jagat
- 30
अण्डं दशगुणेनैव वारिणा प्रावृतं बहिः
आपो दशगुणेनैव तद्बाह्यस्तेजसा वृताः
aṇḍaṃ daśaguṇenaiva vāriṇā prāvṛtaṃ bahiḥ
āpo daśaguṇenaiva tadbāhyastejasā vṛtāḥ

