124 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
कथं हि रक्षसा शक्तिर्भक्षितः सोऽनुजैः सह
वासिष्ठो वदतां श्रेष्ठ सूत वक्तुमिहार्हसि
ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ hi rakṣasā śaktirbhakṣitaḥ so'nujaiḥ saha
vāsiṣṭho vadatāṃ śreṣṭha sūta vaktumihārhasi
- 2
सूत उवाच
राक्षसो रुधिरो नाम वसिष्ठस्य सुतं पुरा
शक्तिं स भक्षयामास शक्तेः शापात्सहानुजैः
sūta uvāca
rākṣaso rudhiro nāma vasiṣṭhasya sutaṃ purā
śaktiṃ sa bhakṣayāmāsa śakteḥ śāpātsahānujaiḥ
- 3
वसिष्ठयाज्यं विप्रेन्द्रास्तदादिश्यैव भूपतिम्
कल्माषपादं रुधिरो विश्वामित्रेण चोदितः
vasiṣṭhayājyaṃ viprendrāstadādiśyaiva bhūpatim
kalmāṣapādaṃ rudhiro viśvāmitreṇa coditaḥ
- 4
भक्षितः स इति श्रुत्वा वसिष्ठस्तेन रक्षसा
शक्तिः शक्तिमतां श्रेष्ठो भ्रातृभिः सह धर्मवित्
bhakṣitaḥ sa iti śrutvā vasiṣṭhastena rakṣasā
śaktiḥ śaktimatāṃ śreṣṭho bhrātṛbhiḥ saha dharmavit
- 5
हा पुत्र पुत्र पुत्रेति क्रन्दमानो मुहुर्मुहुः
अरुन्धत्या सह मुनिः पपात भुवि दुःखितः
hā putra putra putreti krandamāno muhurmuhuḥ
arundhatyā saha muniḥ papāta bhuvi duḥkhitaḥ
- 6
नष्टं कुलमिति श्रुत्वा मर्तुं चक्रे मतिं तदा
स्मरन्पुत्रशतं चैव शक्तिज्येष्ठं च शक्तिमान्
naṣṭaṃ kulamiti śrutvā martuṃ cakre matiṃ tadā
smaranputraśataṃ caiva śaktijyeṣṭhaṃ ca śaktimān
- 7
न तं विनाहं जीविष्ये इति निश्चित्य दुःखितः
na taṃ vināhaṃ jīviṣye iti niścitya duḥkhitaḥ
- 8
आरुह्य मूर्धानम् अजात्मजोऽसौ तयात्मवान्सर्वविद् आत्मविच्च
धराधरस्यैव तदा धरायां पपात पत्न्या सह साश्रुदृष्टिः
āruhya mūrdhānam ajātmajo'sau tayātmavānsarvavid ātmavicca
dharādharasyaiva tadā dharāyāṃ papāta patnyā saha sāśrudṛṣṭiḥ
- 9
धराधरात्तं पतितं धरा तदा दधार तत्रापि विचित्रकण्ठी
करांबुजाभ्यां करिखेलगामिनी रुदन्तमादाय रुरोद सा च
dharādharāttaṃ patitaṃ dharā tadā dadhāra tatrāpi vicitrakaṇṭhī
karāṃbujābhyāṃ karikhelagāminī rudantamādāya ruroda sā ca
- 10
तदा तस्य स्नुषा प्राह पत्नी शक्तेर्महामुनिम्
वसिष्ठं वदतां श्रेष्ठं रुदन्ती भयविह्वला
tadā tasya snuṣā prāha patnī śaktermahāmunim
vasiṣṭhaṃ vadatāṃ śreṣṭhaṃ rudantī bhayavihvalā
- 11
भगवन्ब्राह्मणश्रेष्ठ तव देहम् इदं शुभम्
पालयस्व विभो द्रष्टुं तव पौत्रं ममात्मजम्
bhagavanbrāhmaṇaśreṣṭha tava deham idaṃ śubham
pālayasva vibho draṣṭuṃ tava pautraṃ mamātmajam
- 12
न त्याज्यं तव विप्रेन्द्र देहमेतत्सुशोभनम्
गर्भस्थो मम सर्वार्थसाधकः शक्तिजो यतः
na tyājyaṃ tava viprendra dehametatsuśobhanam
garbhastho mama sarvārthasādhakaḥ śaktijo yataḥ
- 13
एवमुक्त्वाथ धर्मज्ञा कराभ्यां कमलेक्षणा
उत्थाप्य श्वशुरं नत्वा नेत्रे संमृज्य वारिणा
evamuktvātha dharmajñā karābhyāṃ kamalekṣaṇā
utthāpya śvaśuraṃ natvā netre saṃmṛjya vāriṇā
- 14
दुःखितापि परित्रातुं श्वशुरं दुःखितं तदा
अरुन्धतीं च कल्याणीं प्रार्थयामास दुःखिताम्
duḥkhitāpi paritrātuṃ śvaśuraṃ duḥkhitaṃ tadā
arundhatīṃ ca kalyāṇīṃ prārthayāmāsa duḥkhitām
- 15
स्नुषावाक्यं ततः श्रुत्वा वसिष्ठ उत्थाय भूतलात्
संज्ञामवाप्य चालिङ्ग्य सा पपात सुदुःखिता
snuṣāvākyaṃ tataḥ śrutvā vasiṣṭha utthāya bhūtalāt
saṃjñāmavāpya cāliṅgya sā papāta suduḥkhitā
- 16
अरुन्धती कराभ्यां तां संस्पृश्यास्राकुलेक्षणाम्
रुरोद मुनिशार्दूलो भार्यया सुतवत्सलः
arundhatī karābhyāṃ tāṃ saṃspṛśyāsrākulekṣaṇām
ruroda muniśārdūlo bhāryayā sutavatsalaḥ
- 17
अथ नाभ्यंबुजे विष्णोर्यथा तस्याश्चतुर्मुखः
आसीनो गर्भशय्यायां कुमार ऋचमाह सः
atha nābhyaṃbuje viṣṇoryathā tasyāścaturmukhaḥ
āsīno garbhaśayyāyāṃ kumāra ṛcamāha saḥ
- 18
ततो निशम्य भगवान्वसिष्ठ ऋचमादरात्
केनोक्तमिति संचिन्त्य तदातिष्ठत्समाहितः
tato niśamya bhagavānvasiṣṭha ṛcamādarāt
kenoktamiti saṃcintya tadātiṣṭhatsamāhitaḥ
- 19
व्योमाङ्गणस्थोऽथ हरिः पुण्डरीकनिभेक्षणः
वसिष्ठमाह विश्वात्मा घृणया स घृणानिधिः
vyomāṅgaṇastho'tha hariḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ
vasiṣṭhamāha viśvātmā ghṛṇayā sa ghṛṇānidhiḥ
- 20
भो वत्स वत्स विप्रेन्द्र वसिष्ठ सुतवत्सल
तव पौत्रमुखाम्भोजाद् ऋग् एषाद्य विनिःसृता
bho vatsa vatsa viprendra vasiṣṭha sutavatsala
tava pautramukhāmbhojād ṛg eṣādya viniḥsṛtā
- 21
मत्समस्तव पौत्रोऽसौ शक्तिजः शक्तिमान्मुने
तस्मादुत्तिष्ठ संत्यज्य शोकं ब्रह्मसुतोत्तम
matsamastava pautro'sau śaktijaḥ śaktimānmune
tasmāduttiṣṭha saṃtyajya śokaṃ brahmasutottama
- 22
रुद्रभक्तश्च गर्भस्थो रुद्रपूजापरायणः
रुद्रदेवप्रभावेण कुलं ते संतरिष्यति
rudrabhaktaśca garbhastho rudrapūjāparāyaṇaḥ
rudradevaprabhāveṇa kulaṃ te saṃtariṣyati
- 23
एवमुक्त्वा घृणी विप्रं भगवान्पुरुषोत्तमः
वसिष्ठं मुनिशार्दूलं तत्रैवान्तरधीयत
evamuktvā ghṛṇī vipraṃ bhagavānpuruṣottamaḥ
vasiṣṭhaṃ muniśārdūlaṃ tatraivāntaradhīyata
- 24
ततः प्रणम्य शिरसा वसिष्ठो वारिजेक्षणम्
अदृश्यन्त्या महातेजाः पस्पर्शोदरमादरात्
tataḥ praṇamya śirasā vasiṣṭho vārijekṣaṇam
adṛśyantyā mahātejāḥ pasparśodaramādarāt
- 25
हा पुत्र पुत्र पुत्रेति पपात च सुदुःखितः
ललापारुन्धती प्रेक्ष्य तदासौ रुदतीं द्विजाः
hā putra putra putreti papāta ca suduḥkhitaḥ
lalāpārundhatī prekṣya tadāsau rudatīṃ dvijāḥ
- 26
स्वपुत्रं च स्मरन्दुःखात्पुनरेह्येहि पुत्रक
तव पुत्रमिमं दृष्ट्वा भो शक्ते कुलधारणम्
svaputraṃ ca smaranduḥkhātpunarehyehi putraka
tava putramimaṃ dṛṣṭvā bho śakte kuladhāraṇam
- 27
तवान्तिकं गमिष्यामि तव मात्रा न संशयः
सूत उवाच
एवमुक्त्वा रुदन्विप्र आलिङ्ग्यारुन्धतीं तदा
tavāntikaṃ gamiṣyāmi tava mātrā na saṃśayaḥ
sūta uvāca
evamuktvā rudanvipra āliṅgyārundhatīṃ tadā
- 28
पपात ताडयन्तीव स्वस्य कुक्षी करेण वै
अदृश्यन्ती जघानाथ शक्तिजस्यालयं शुभा
papāta tāḍayantīva svasya kukṣī kareṇa vai
adṛśyantī jaghānātha śaktijasyālayaṃ śubhā
- 29
स्वोदरं दुःखिता भूमौ ललाप च पपात च
अरुन्धति तदा भीता वसिष्ठश्च महामतिः
svodaraṃ duḥkhitā bhūmau lalāpa ca papāta ca
arundhati tadā bhītā vasiṣṭhaśca mahāmatiḥ
- 30
समुत्थाप्य स्नुषां बालामूचतुर्भयविह्वलौ
samutthāpya snuṣāṃ bālāmūcaturbhayavihvalau

