164 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
समासाद्विस्तराच्चैव सर्गः प्रोक्तस्त्वया शुभः
कथं पशुपतिश्चासीत्पुरं दग्धुं महेश्वरः
ṛṣaya ūcuḥ
samāsādvistarāccaiva sargaḥ proktastvayā śubhaḥ
kathaṃ paśupatiścāsītpuraṃ dagdhuṃ maheśvaraḥ
- 2
कथं च पशवश्चासन्देवाः सब्रह्मकाः प्रभोः
मयस्य तपसा पूर्वं सुदुर्गं निर्मितं पुरम्
kathaṃ ca paśavaścāsandevāḥ sabrahmakāḥ prabhoḥ
mayasya tapasā pūrvaṃ sudurgaṃ nirmitaṃ puram
- 3
हैमं च राजतं दिव्यम् अयस्मयम् अनुत्तमम्
सुदुर्गं देवदेवेन दग्धमित्येव नः श्रुतम्
haimaṃ ca rājataṃ divyam ayasmayam anuttamam
sudurgaṃ devadevena dagdhamityeva naḥ śrutam
- 4
कथं ददाह भगवान्भगनेत्रनिपातनः
एकेनेषुनिपातेन दिव्येनापि तदा कथम्
kathaṃ dadāha bhagavānbhaganetranipātanaḥ
ekeneṣunipātena divyenāpi tadā katham
- 5
विष्णुनोत्पादितैर्भूतैर्न दग्धं तत्पुरत्रयम्
पुरस्य संभवः सर्वो वरलाभः पुरा श्रुतः
viṣṇunotpāditairbhūtairna dagdhaṃ tatpuratrayam
purasya saṃbhavaḥ sarvo varalābhaḥ purā śrutaḥ
- 6
इदानीं दहनं सर्वं वक्तुमर्हसि सुव्रत
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः
idānīṃ dahanaṃ sarvaṃ vaktumarhasi suvrata
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā sūtaḥ paurāṇikottamaḥ
- 7
यथा श्रुतं तथा प्राह व्यासाद्विश्वार्थसूचकात्
सूत उवाच
त्रैलोक्यस्यास्य शापाद्धि मनोवाक्कायसंभवात्
yathā śrutaṃ tathā prāha vyāsādviśvārthasūcakāt
sūta uvāca
trailokyasyāsya śāpāddhi manovākkāyasaṃbhavāt
- 8
निहते तारके दैत्ये तारपुत्रे सबान्धवे
स्कन्देन वा प्रयत्नेन तस्य पुत्रा महाबलाः
nihate tārake daitye tāraputre sabāndhave
skandena vā prayatnena tasya putrā mahābalāḥ
- 9
विद्युन्माली तारकाक्षः कमलाक्षश्च वीर्यवान्
तपस्तेपुर्महात्मानो महाबलपराक्रमाः
vidyunmālī tārakākṣaḥ kamalākṣaśca vīryavān
tapastepurmahātmāno mahābalaparākramāḥ
- 10
तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताः
तपसा कर्शयामासुर्देहान्स्वान्दानवोत्तमाः
tapa ugraṃ samāsthāya niyame parame sthitāḥ
tapasā karśayāmāsurdehānsvāndānavottamāḥ
- 11
तेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरम्
दैत्या ऊचुः
अवध्यत्वं च सर्वेषां सर्वभूतेषु सर्वदा
teṣāṃ pitāmahaḥ prīto varadaḥ pradadau varam
daityā ūcuḥ
avadhyatvaṃ ca sarveṣāṃ sarvabhūteṣu sarvadā
- 12
सहिता वरयामासुः सर्वलोकपितामहम्
तान् अब्रवीत्तदा देवो लोकानां प्रभुर् अव्ययः
sahitā varayāmāsuḥ sarvalokapitāmaham
tān abravīttadā devo lokānāṃ prabhur avyayaḥ
- 13
नास्ति सर्वामरत्वं वै निवर्तध्वम् अतोऽसुराः
अन्यं वरं वृणीध्वं वै यादृशं सम्प्ररोचते
nāsti sarvāmaratvaṃ vai nivartadhvam ato'surāḥ
anyaṃ varaṃ vṛṇīdhvaṃ vai yādṛśaṃ samprarocate
- 14
ततस्ते सहिता दैत्याः सम्प्रधार्य परस्परम्
ब्रह्माणमब्रुवन्दैत्याः प्रणिपत्य जगद्गुरुम्
tataste sahitā daityāḥ sampradhārya parasparam
brahmāṇamabruvandaityāḥ praṇipatya jagadgurum
- 15
वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम्
विचरिष्याम लोकेश त्वत्प्रसादाज्जगद्गुरो
vayaṃ purāṇi trīṇyeva samāsthāya mahīmimām
vicariṣyāma lokeśa tvatprasādājjagadguro
- 16
तथा वर्षसहस्रेषु समेष्यामः परस्परम्
एकीभावं गमिष्यन्ति पुराण्येतानि चानघ
tathā varṣasahasreṣu sameṣyāmaḥ parasparam
ekībhāvaṃ gamiṣyanti purāṇyetāni cānagha
- 17
समागतानि चैतानि यो हन्याद्भगवंस्तदा
एकेनैवेषुणा देवः स नो मृत्युर्भविष्यति
samāgatāni caitāni yo hanyādbhagavaṃstadā
ekenaiveṣuṇā devaḥ sa no mṛtyurbhaviṣyati
- 18
एवमस्त्विति तान्देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद्दिवम्
ततो मयः स्वतपसा चक्रे वीरः पुराण्यथ
evamastviti tāndevaḥ pratyuktvā prāviśaddivam
tato mayaḥ svatapasā cakre vīraḥ purāṇyatha
- 19
काञ्चनं दिवि तत्रासीदन्तरिक्षे च राजतम्
आयसं चाभवद्भूमौ पुरं तेषां महात्मनाम्
kāñcanaṃ divi tatrāsīdantarikṣe ca rājatam
āyasaṃ cābhavadbhūmau puraṃ teṣāṃ mahātmanām
- 20
एकैकं योजनशतं विस्तारायामतः समम्
काञ्चनं तारकाक्षस्य कमलाक्षस्य राजतम्
ekaikaṃ yojanaśataṃ vistārāyāmataḥ samam
kāñcanaṃ tārakākṣasya kamalākṣasya rājatam
- 21
विद्युन्मालेश्चायसं वै त्रिविधं दुर्गमुत्तमम्
मयश्च बलवांस्तत्र दैत्यदानवपूजितः
vidyunmāleścāyasaṃ vai trividhaṃ durgamuttamam
mayaśca balavāṃstatra daityadānavapūjitaḥ
- 22
हैरण्ये राजते चैव कृष्णायसमये तथा
आलयं चात्मनः कृत्वा तत्रास्ते बलवांस्तदा
hairaṇye rājate caiva kṛṣṇāyasamaye tathā
ālayaṃ cātmanaḥ kṛtvā tatrāste balavāṃstadā
- 23
एवं बभूवुर्दैत्यानामतिदुर्गाणि सुव्रताः
पुराणि त्रीणि विप्रेन्द्रास्त्रैलोक्यमिव चापरम्
evaṃ babhūvurdaityānāmatidurgāṇi suvratāḥ
purāṇi trīṇi viprendrāstrailokyamiva cāparam
- 24
पुरत्रये तदा जाते सर्वे दैत्या जगत्त्रये
पुरत्रयं प्रविश्यैव बभूवुस्ते बलाधिकाः
puratraye tadā jāte sarve daityā jagattraye
puratrayaṃ praviśyaiva babhūvuste balādhikāḥ
- 25
कल्पद्रुमसमाकीर्णं गजवाजिसमाकुलम्
नानाप्रसादसंकीर्णं मणिजालैः समावृतम्
kalpadrumasamākīrṇaṃ gajavājisamākulam
nānāprasādasaṃkīrṇaṃ maṇijālaiḥ samāvṛtam
- 26
सूर्यमण्डलसंकाशैर्विमानैर्विश्वतोमुखैः
पद्मरागमयैः शुभ्रैः शोभितं चन्द्रसंनिभैः
sūryamaṇḍalasaṃkāśairvimānairviśvatomukhaiḥ
padmarāgamayaiḥ śubhraiḥ śobhitaṃ candrasaṃnibhaiḥ
- 27
प्रासादैर्गोपुरैर्दिव्यैः कैलासशिखरोपमैः
शोभितं त्रिपुरं तेषां पृथक्पृथगनुत्तमैः
prāsādairgopurairdivyaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ
śobhitaṃ tripuraṃ teṣāṃ pṛthakpṛthaganuttamaiḥ
- 28
दिव्यस्त्रीभिः सुसम्पूर्णं गन्धर्वैः सिद्धचारणैः
रुद्रालयैः प्रतिगृहं साग्निहोत्रैर्द्विजोत्तमाः
divyastrībhiḥ susampūrṇaṃ gandharvaiḥ siddhacāraṇaiḥ
rudrālayaiḥ pratigṛhaṃ sāgnihotrairdvijottamāḥ
- 29
वापीकूपतडागैश्च दीर्घिकाभिस्तु सर्वतः
मत्तमातङ्गयूथैश्च तुरङ्गैश्च सुशोभनैः
vāpīkūpataḍāgaiśca dīrghikābhistu sarvataḥ
mattamātaṅgayūthaiśca turaṅgaiśca suśobhanaiḥ
- 30
रथैश्च विविधाकारैर्विचित्रैर्विश्वतोमुखैः
सभाप्रपादिभिश्चैव क्रीडास्थानैः पृथक्पृथक्
rathaiśca vividhākārairvicitrairviśvatomukhaiḥ
sabhāprapādibhiścaiva krīḍāsthānaiḥ pṛthakpṛthak

