56 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
व्यपोहनस्तवं पुण्यं श्रुतमस्माभिर् आदरात्
प्रसंगाल्लिङ्गदानस्य व्रतान्यपि वदस्व नः
ṛṣaya ūcuḥ
vyapohanastavaṃ puṇyaṃ śrutamasmābhir ādarāt
prasaṃgālliṅgadānasya vratānyapi vadasva naḥ
- 2
सूत उवाच
व्रतानि वः प्रवक्ष्यामि शुभानि मुनिसत्तमाः
नन्दिना कथितानीह ब्रह्मपुत्राय धीमते
sūta uvāca
vratāni vaḥ pravakṣyāmi śubhāni munisattamāḥ
nandinā kathitānīha brahmaputrāya dhīmate
- 3
तानि व्यासादुपश्रुत्य युष्माकं प्रवदाम्यहम्
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पक्षयोरुभयोरपि
tāni vyāsādupaśrutya yuṣmākaṃ pravadāmyaham
aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ pakṣayorubhayorapi
- 4
वर्षमेकं तु भुञ्जानो नक्तं यः पूजयेच्छिवम्
सर्वयज्ञफलं प्राप्य स याति परमां गतिम्
varṣamekaṃ tu bhuñjāno naktaṃ yaḥ pūjayecchivam
sarvayajñaphalaṃ prāpya sa yāti paramāṃ gatim
- 5
पृथिवीं भाजनं कृत्वा भुक्त्वा पर्वसु मानवः
अहोरात्रेण चैकेन त्रिरात्रफलमश्नुते
pṛthivīṃ bhājanaṃ kṛtvā bhuktvā parvasu mānavaḥ
ahorātreṇa caikena trirātraphalamaśnute
- 6
द्वयोर्मासस्य पञ्चम्योर्द्वयोः प्रतिपदोर्नरः
क्षीरधाराव्रतं कुर्यात्सोऽश्वमेधफलं लभेत्
dvayormāsasya pañcamyordvayoḥ pratipadornaraḥ
kṣīradhārāvrataṃ kuryātso'śvamedhaphalaṃ labhet
- 7
कृष्णाष्टम्यां तु नक्तेन यावत्कृष्णचतुर्दशी
भुञ्जन्भोगानवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति
kṛṣṇāṣṭamyāṃ tu naktena yāvatkṛṣṇacaturdaśī
bhuñjanbhogānavāpnoti brahmalokaṃ ca gacchati
- 8
योऽब्दमेकं प्रकुर्वीत नक्तं पर्वसु पर्वसु
ब्रह्मचारी जितक्रोधः शिवध्यानपरायणः
yo'bdamekaṃ prakurvīta naktaṃ parvasu parvasu
brahmacārī jitakrodhaḥ śivadhyānaparāyaṇaḥ
- 9
संवत्सरान्ते विप्रेन्द्रान्भोजयेद्विधिपूर्वकम्
स याति शाङ्करं लोकं नात्र कार्या विचारणा
saṃvatsarānte viprendrānbhojayedvidhipūrvakam
sa yāti śāṅkaraṃ lokaṃ nātra kāryā vicāraṇā
- 10
उपवासात्परं भैक्ष्यं भैक्ष्यात्परम् अयाचितम्
अयाचितात्परं नक्तं तस्मान्नक्तेन वर्तयेत्
upavāsātparaṃ bhaikṣyaṃ bhaikṣyātparam ayācitam
ayācitātparaṃ naktaṃ tasmānnaktena vartayet
- 11
देवैर्भुक्तं तु पूर्वाह्णे मध्याह्ने ऋषिभिस्तथा
अपराह्णे च पितृभिः संध्यायां गुह्यकादिभिः
devairbhuktaṃ tu pūrvāhṇe madhyāhne ṛṣibhistathā
aparāhṇe ca pitṛbhiḥ saṃdhyāyāṃ guhyakādibhiḥ
- 12
सर्ववेलामतिक्रम्य नक्तभोजनमुत्तमम्
हविष्यभोजनं स्नानं सत्यमाहारलाघवम्
sarvavelāmatikramya naktabhojanamuttamam
haviṣyabhojanaṃ snānaṃ satyamāhāralāghavam
- 13
अग्निकार्यमधःशय्यां नक्तभोजी समाचरेत्
प्रतिमासं प्रवक्ष्यामि शिवव्रतमनुत्तमम्
agnikāryamadhaḥśayyāṃ naktabhojī samācaret
pratimāsaṃ pravakṣyāmi śivavratamanuttamam
- 14
धर्मकामार्थमोक्षार्थं सर्वपापविशुद्धये
पुष्यमासे च सम्पूज्य यः कुर्यान्नक्तभोजनम्
dharmakāmārthamokṣārthaṃ sarvapāpaviśuddhaye
puṣyamāse ca sampūjya yaḥ kuryānnaktabhojanam
- 15
सत्यवादी जितक्रोधः शालिगोधूमगोरसैः
पक्षयोरष्टमीं यत्नादुपवासेन वर्तयेत्
satyavādī jitakrodhaḥ śāligodhūmagorasaiḥ
pakṣayoraṣṭamīṃ yatnādupavāsena vartayet
- 16
भूमिशय्यां च मासान्ते पौर्णमास्यां घृतादिभिः
स्नाप्य रुद्रं महादेवं सम्पूज्य विधिपूर्वकम्
bhūmiśayyāṃ ca māsānte paurṇamāsyāṃ ghṛtādibhiḥ
snāpya rudraṃ mahādevaṃ sampūjya vidhipūrvakam
- 17
यावकं चौदनं दत्त्वा सक्षीरं सघृतं द्विजाः
भोजयेद्ब्राह्मणाञ्शिष्टाञ्जपेच्छान्तिं विशेषतः
yāvakaṃ caudanaṃ dattvā sakṣīraṃ saghṛtaṃ dvijāḥ
bhojayedbrāhmaṇāñśiṣṭāñjapecchāntiṃ viśeṣataḥ
- 18
तथा गोमिथुनं चैव कपिलं विनिवेदयेत्
भवाय देवदेवाय शिवाय परमेष्ठिने
tathā gomithunaṃ caiva kapilaṃ vinivedayet
bhavāya devadevāya śivāya parameṣṭhine
- 19
स याति मुनिशार्दूल वाह्नेयं लोकमुत्तमम्
भुक्त्वा स विपुलान्लोकान्तत्रैव स विमुच्यते
sa yāti muniśārdūla vāhneyaṃ lokamuttamam
bhuktvā sa vipulānlokāntatraiva sa vimucyate
- 20
माघमासे तु सम्पूज्य यः कुर्यान्नक्तभोजनम्
कृशरं घृतसंयुक्तं भुञ्जानः संयतेन्द्रियः
māghamāse tu sampūjya yaḥ kuryānnaktabhojanam
kṛśaraṃ ghṛtasaṃyuktaṃ bhuñjānaḥ saṃyatendriyaḥ
- 21
सोपवासं चतुर्दश्यां भवेदुभयपक्षयोः
रुद्राय पौर्णमास्यां तु दद्याद्वै घृतकम्बलम्
sopavāsaṃ caturdaśyāṃ bhavedubhayapakṣayoḥ
rudrāya paurṇamāsyāṃ tu dadyādvai ghṛtakambalam
- 22
कृष्णं गोमिथुनं दद्यात्पूजयेच्चैव शंकरम्
भोजयेद्ब्राह्मणांश्चैव यथाविभवविस्तरम्
kṛṣṇaṃ gomithunaṃ dadyātpūjayeccaiva śaṃkaram
bhojayedbrāhmaṇāṃścaiva yathāvibhavavistaram
- 23
याम्यमासाद्य वै लोकं यमेन सह मोदते
फाल्गुने चैव सम्प्राप्ते कुर्याद्वै नक्तभोजनम्
yāmyamāsādya vai lokaṃ yamena saha modate
phālgune caiva samprāpte kuryādvai naktabhojanam
- 24
श्यामाकान्नघृतक्षीरैर्जितक्रोधो जितेन्द्रियः
चतुर्दश्यामथाष्टम्यामुपवासं च कारयेत्
śyāmākānnaghṛtakṣīrairjitakrodho jitendriyaḥ
caturdaśyāmathāṣṭamyāmupavāsaṃ ca kārayet
- 25
पौर्णमास्यां महादेवं स्नाप्य सम्पूज्य शङ्करम्
दद्याद्गोमिथुनं वापि ताम्राभं शूलपाणये
paurṇamāsyāṃ mahādevaṃ snāpya sampūjya śaṅkaram
dadyādgomithunaṃ vāpi tāmrābhaṃ śūlapāṇaye
- 26
ब्राह्मणान्भोजयित्वा तु प्रार्थयेत्परमेश्वरम्
स याति चन्द्रसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा
brāhmaṇānbhojayitvā tu prārthayetparameśvaram
sa yāti candrasāyujyaṃ nātra kāryā vicāraṇā
- 27
चैत्रेऽपि रुद्रमभ्यर्च्य कुर्याद्वै नक्तभोजनम्
शाल्यन्नं पयसा युक्तं घृतेन च यथासुखम्
caitre'pi rudramabhyarcya kuryādvai naktabhojanam
śālyannaṃ payasā yuktaṃ ghṛtena ca yathāsukham
- 28
गोष्ठशायी मुनिश्रेष्ठाः क्षितौ निशि भवं स्मरेत्
पौर्णमास्यां शिवं स्नाप्य दद्याद्गोमिथुनं सितम्
goṣṭhaśāyī muniśreṣṭhāḥ kṣitau niśi bhavaṃ smaret
paurṇamāsyāṃ śivaṃ snāpya dadyādgomithunaṃ sitam
- 29
ब्राह्मणान्भोजयेच्चैव निरृतेः स्थानमाप्नुयात्
वैशाखे च तथा मासे कृत्वा वै नक्तभोजनम्
brāhmaṇānbhojayeccaiva nirṛteḥ sthānamāpnuyāt
vaiśākhe ca tathā māse kṛtvā vai naktabhojanam
- 30
पौर्णमास्यां भवं स्नाप्य पञ्चगव्यघृतादिभिः
श्वेतं गोमिथुनं दत्त्वा सोऽश्वमेधफलं लभेत्
paurṇamāsyāṃ bhavaṃ snāpya pañcagavyaghṛtādibhiḥ
śvetaṃ gomithunaṃ dattvā so'śvamedhaphalaṃ labhet

