65 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
पुरोपमन्युना सूत गाणपत्यं महेश्वरात्
क्षीरार्णवः कथं लब्धो वक्तुमर्हसि सांप्रतम्
ṛṣaya ūcuḥ
puropamanyunā sūta gāṇapatyaṃ maheśvarāt
kṣīrārṇavaḥ kathaṃ labdho vaktumarhasi sāṃpratam
- 2
सूत उवाच
एवं कालीम् उपालभ्य गते देवे त्रियंबके
उपमन्युः समभ्यर्च्य तपसा लब्धवान्फलम्
sūta uvāca
evaṃ kālīm upālabhya gate deve triyaṃbake
upamanyuḥ samabhyarcya tapasā labdhavānphalam
- 3
उपमन्युरिति ख्यातो मुनिश्च द्विजसत्तमाः
कुमार इव तेजस्वी क्रीडमानो यदृच्छया
upamanyuriti khyāto muniśca dvijasattamāḥ
kumāra iva tejasvī krīḍamāno yadṛcchayā
- 4
कदाचित्क्षीरम् अल्पं च पीतवान्मातुलाश्रमे
ईर्ष्यया मातुलसुतो ह्य् अपिबत्क्षीरम् उत्तमम्
kadācitkṣīram alpaṃ ca pītavānmātulāśrame
īrṣyayā mātulasuto hy apibatkṣīram uttamam
- 5
पीत्वा स्थितं यथाकामं दृष्ट्वा प्रोवाच मातरम्
मातर्मातर्महाभागे मम देहि तपस्विनि
pītvā sthitaṃ yathākāmaṃ dṛṣṭvā provāca mātaram
mātarmātarmahābhāge mama dehi tapasvini
- 6
गव्यं क्षीरम् अतिस्वादु नाल्पमुष्णं नमाम्यहम्
सूत उवाच
उपलालितैवं पुत्रेण पुत्रम् आलिङ्ग्य सादरम्
gavyaṃ kṣīram atisvādu nālpamuṣṇaṃ namāmyaham
sūta uvāca
upalālitaivaṃ putreṇa putram āliṅgya sādaram
- 7
दुःखिता विललापार्ता स्मृत्वा नैर्धन्यमात्मनः
स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः क्षीरमुपमन्युरपि द्विजाः
देहि देहीति तामाह रोदमानो महाद्युतिः
duḥkhitā vilalāpārtā smṛtvā nairdhanyamātmanaḥ
smṛtvā smṛtvā punaḥ kṣīramupamanyurapi dvijāḥ
dehi dehīti tāmāha rodamāno mahādyutiḥ
- 8
उञ्छवृत्त्यार्जितान्बीजान्स्वयं पिष्ट्वा च सा तदा
बीजपिष्टं तदालोड्य तोयेन कलभाषिणी
uñchavṛttyārjitānbījānsvayaṃ piṣṭvā ca sā tadā
bījapiṣṭaṃ tadāloḍya toyena kalabhāṣiṇī
- 9
ऐह्येहि मम पुत्रेति सामपूर्वं ततः सुतम्
आलिङ्ग्यादाय दुःखार्ता प्रददौ कृत्रिमं पयः
aihyehi mama putreti sāmapūrvaṃ tataḥ sutam
āliṅgyādāya duḥkhārtā pradadau kṛtrimaṃ payaḥ
- 10
पीत्वा च कृत्रिमं क्षीरं मात्रा दत्तं द्विजोत्तमाः
नैतत्क्षीरमिति प्राह मातरं चातिविह्वलः
pītvā ca kṛtrimaṃ kṣīraṃ mātrā dattaṃ dvijottamāḥ
naitatkṣīramiti prāha mātaraṃ cātivihvalaḥ
- 11
दुःखिता सा तदा प्राह सम्प्रेक्ष्याघ्राय मूर्धनि
संमार्ज्य नेत्रे पुत्रस्य कराभ्यां कमलायते
duḥkhitā sā tadā prāha samprekṣyāghrāya mūrdhani
saṃmārjya netre putrasya karābhyāṃ kamalāyate
- 12
तटिनी रत्नपूर्णास्ते स्वर्गपातालगोचराः
भाग्यहीना न पश्यन्ति भक्तिहीनाश्च ये शिवे
taṭinī ratnapūrṇāste svargapātālagocarāḥ
bhāgyahīnā na paśyanti bhaktihīnāśca ye śive
- 13
राज्यं स्वर्गं च मोक्षं च भोजनं क्षीरसंभवम्
न लभन्ते प्रियाण्येषां नो तुष्यति सदा भवः
rājyaṃ svargaṃ ca mokṣaṃ ca bhojanaṃ kṣīrasaṃbhavam
na labhante priyāṇyeṣāṃ no tuṣyati sadā bhavaḥ
- 14
भवप्रसादजं सर्वं नान्यदेवप्रसादजम्
अन्यदेवेषु निरता दुःखार्ता विभ्रमन्ति च
bhavaprasādajaṃ sarvaṃ nānyadevaprasādajam
anyadeveṣu niratā duḥkhārtā vibhramanti ca
- 15
क्षीरं तत्र कुतो ऽस्माकं महादेवो न पूजितः
पूर्वजन्मनि यद्दत्तं शिवमुद्यम्य वै सुत
kṣīraṃ tatra kuto 'smākaṃ mahādevo na pūjitaḥ
pūrvajanmani yaddattaṃ śivamudyamya vai suta
- 16
तदेव लभ्यं नान्यत्तु विष्णुमुद्यम्य वा प्रभुम्
निशम्य वचनं मातुरुपमन्युर्महाद्युतिः
tadeva labhyaṃ nānyattu viṣṇumudyamya vā prabhum
niśamya vacanaṃ māturupamanyurmahādyutiḥ
- 17
बालोऽपि मातरं प्राह प्रणिपत्य तपस्विनीम्
त्यज शोकं महाभागे महादेवोऽस्ति चेत्क्वचित्
bālo'pi mātaraṃ prāha praṇipatya tapasvinīm
tyaja śokaṃ mahābhāge mahādevo'sti cetkvacit
- 18
चिराद्वा ह्यचिराद्वापि क्षीरोदं साधयाम्यहम्
सूत उवाच
तां प्रणम्यैवमुक्त्वा स तपः कर्तुं प्रचक्रमे
cirādvā hyacirādvāpi kṣīrodaṃ sādhayāmyaham
sūta uvāca
tāṃ praṇamyaivamuktvā sa tapaḥ kartuṃ pracakrame
- 19
तमाह माता सुशुभं कुर्विति सुतरां सुतम्
अनुज्ञातस्तया तत्र तपस्तेपे सुदुस्तरम्
tamāha mātā suśubhaṃ kurviti sutarāṃ sutam
anujñātastayā tatra tapastepe sudustaram
- 20
हिमवत्पर्वतं प्राप्य वायुभक्षः समाहितः
तपसा तस्य विप्रस्य विधूपितमभूज्जगत्
himavatparvataṃ prāpya vāyubhakṣaḥ samāhitaḥ
tapasā tasya viprasya vidhūpitamabhūjjagat
- 21
प्रणम्याहुस्तु तत्सर्वे हरये देवसत्तमाः
श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान्पुरुषोत्तमः
praṇamyāhustu tatsarve haraye devasattamāḥ
śrutvā teṣāṃ tadā vākyaṃ bhagavānpuruṣottamaḥ
- 22
किमिदं त्विति संचिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च सः
जगाम मन्दरं तूर्णं महेश्वरदिदृक्षया
kimidaṃ tviti saṃcintya jñātvā tatkāraṇaṃ ca saḥ
jagāma mandaraṃ tūrṇaṃ maheśvaradidṛkṣayā
- 23
दृष्ट्वा देवं प्रणम्यैवं प्रोवाचेदं कृताञ्जलिः
भगवन्ब्राह्मणः कश्चिदुपमन्युरितिश्रुतः
dṛṣṭvā devaṃ praṇamyaivaṃ provācedaṃ kṛtāñjaliḥ
bhagavanbrāhmaṇaḥ kaścidupamanyuritiśrutaḥ
- 24
क्षीरार्थमदहत्सर्वं तपसा तं निवारय
एतस्मिन्नन्तरे देवः पिनाकी परमेश्वरः
शक्ररूपं समास्थाय गन्तुं चक्रे मतिं तदा
kṣīrārthamadahatsarvaṃ tapasā taṃ nivāraya
etasminnantare devaḥ pinākī parameśvaraḥ
śakrarūpaṃ samāsthāya gantuṃ cakre matiṃ tadā
- 25
अथ जगाम मुनेस्तु तपोवनं गजवरेण सितेन सदाशिवः
सह सुरासुरसिद्धमहोरगैर् अमरराजतनुं स्वयमास्थितः
atha jagāma munestu tapovanaṃ gajavareṇa sitena sadāśivaḥ
saha surāsurasiddhamahoragair amararājatanuṃ svayamāsthitaḥ
- 26
सहैव चारुह्य तदा द्विपं तं प्रगृह्य वालव्यजनं विवस्वान्
वामेन शच्या सहितं सुरेन्द्रं करेण चान्येन सितातपत्रम्
sahaiva cāruhya tadā dvipaṃ taṃ pragṛhya vālavyajanaṃ vivasvān
vāmena śacyā sahitaṃ surendraṃ kareṇa cānyena sitātapatram
- 27
रराज भगवान्सोमः शक्ररूपी सदाशिवः
सितातपत्रेण यथा चन्द्रबिंबेन मन्दरः
rarāja bhagavānsomaḥ śakrarūpī sadāśivaḥ
sitātapatreṇa yathā candrabiṃbena mandaraḥ
- 28
आस्थायैवं हि शक्रस्य स्वरूपं परमेश्वरः
जगामानुग्रहं कर्तुम् उपमन्योस्तदाश्रमम्
āsthāyaivaṃ hi śakrasya svarūpaṃ parameśvaraḥ
jagāmānugrahaṃ kartum upamanyostadāśramam
- 29
तं दृष्ट्वा परमेशानं शक्ररूपधरं शिवम्
प्रणम्य शिरसा प्राह मुनिर्मुनिवराः स्वयम्
taṃ dṛṣṭvā parameśānaṃ śakrarūpadharaṃ śivam
praṇamya śirasā prāha munirmunivarāḥ svayam
- 30
पावितश्चाश्रमश्चायं मम देवेश्वरः स्वयम्
प्राप्तः शक्रो जगन्नाथो भगवान्भानुना प्रभुः
pāvitaścāśramaścāyaṃ mama deveśvaraḥ svayam
prāptaḥ śakro jagannātho bhagavānbhānunā prabhuḥ

