24 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
सूत सुव्यक्तमखिलं कथितं शङ्करस्य तु
सर्वात्मभावं रुद्रस्य स्वरूपं वक्तुमर्हसि
ṛṣaya ūcuḥ
sūta suvyaktamakhilaṃ kathitaṃ śaṅkarasya tu
sarvātmabhāvaṃ rudrasya svarūpaṃ vaktumarhasi
- 2
सूत उवाच
भूर्भुवः स्वर्महश्चैव जनः साक्षात्तपस्तथा
सत्यलोकश्च पातालं नरकार्णवकोटयः
sūta uvāca
bhūrbhuvaḥ svarmahaścaiva janaḥ sākṣāttapastathā
satyalokaśca pātālaṃ narakārṇavakoṭayaḥ
- 3
तारकाग्रहसोमार्का ध्रुवः सप्तर्षयस्तथा
वैमानिकास्तथान्ये च तिष्ठन्त्यस्य प्रसादतः
tārakāgrahasomārkā dhruvaḥ saptarṣayastathā
vaimānikāstathānye ca tiṣṭhantyasya prasādataḥ
- 4
अनेन निर्मितास्त्वेवं तदात्मानो द्विजर्षभाः
समष्टिरूपः सर्वात्मा संस्थितः सर्वदा शिवः
anena nirmitāstvevaṃ tadātmāno dvijarṣabhāḥ
samaṣṭirūpaḥ sarvātmā saṃsthitaḥ sarvadā śivaḥ
- 5
सर्वात्मानं महात्मानं महादेवं महेश्वरम्
न विजानन्ति संमूढा मायया तस्य मोहिताः
sarvātmānaṃ mahātmānaṃ mahādevaṃ maheśvaram
na vijānanti saṃmūḍhā māyayā tasya mohitāḥ
- 6
तस्य देवस्य रुद्रस्य शरीरं वै जगत्त्रयम्
तस्मात्प्रणम्य तं वक्ष्ये जगतां निर्णयं शुभम्
tasya devasya rudrasya śarīraṃ vai jagattrayam
tasmātpraṇamya taṃ vakṣye jagatāṃ nirṇayaṃ śubham
- 7
पुरा वः कथितं सर्वं मयाण्डस्य यथा कृतिः
भुवनानां स्वरूपं च ब्रह्माण्डे कथयाम्यहम्
purā vaḥ kathitaṃ sarvaṃ mayāṇḍasya yathā kṛtiḥ
bhuvanānāṃ svarūpaṃ ca brahmāṇḍe kathayāmyaham
- 8
पृथिवी चान्तरिक्षं च स्वर्महर्जन एव च
तपः सत्यं च सप्तैते लोकास्त्वण्डोद्भवाः शुभाः
pṛthivī cāntarikṣaṃ ca svarmaharjana eva ca
tapaḥ satyaṃ ca saptaite lokāstvaṇḍodbhavāḥ śubhāḥ
- 9
अधस्तादत्र चैतेषां द्विजाः सप्त तलानि तु
महातलादयस्तेषां अधस्तान्नरकाः क्रमात्
adhastādatra caiteṣāṃ dvijāḥ sapta talāni tu
mahātalādayasteṣāṃ adhastānnarakāḥ kramāt
- 10
महातलं हेमतलं सर्वरत्नोपशोभितम्
प्रासादैश्च विचित्रैश्च भवस्यायतनैस्तथा
mahātalaṃ hematalaṃ sarvaratnopaśobhitam
prāsādaiśca vicitraiśca bhavasyāyatanaistathā
- 11
अनन्तेन च संयुक्तं मुचुकुन्देन धीमता
नृपेण बलिना चैव पातालस्वर्गवासिना
anantena ca saṃyuktaṃ mucukundena dhīmatā
nṛpeṇa balinā caiva pātālasvargavāsinā
- 12
शैलं रसातलं विप्राः शार्करं हि तलातलम्
पीतं सुतलमित्युक्तं वितलं विद्रुमप्रभम्
śailaṃ rasātalaṃ viprāḥ śārkaraṃ hi talātalam
pītaṃ sutalamityuktaṃ vitalaṃ vidrumaprabham
- 13
सितं हि अतलं तच्च तलं यच्च सितेतरम्
क्ष्मायास्तु यावद्विस्तारो ह्यधस्तेषां च सुव्रताः
sitaṃ hi atalaṃ tacca talaṃ yacca sitetaram
kṣmāyāstu yāvadvistāro hyadhasteṣāṃ ca suvratāḥ
- 14
तलानां चैव सर्वेषां तावत्संख्या समाहिता
सहस्रयोजनं व्योम दशसाहस्रमेव च
talānāṃ caiva sarveṣāṃ tāvatsaṃkhyā samāhitā
sahasrayojanaṃ vyoma daśasāhasrameva ca
- 15
लक्षं सप्तसहस्रं हि तलानां सघनस्य तु
व्योम्नः प्रमाणं मूलं तु त्रिंशत्साहस्रकेण तु
lakṣaṃ saptasahasraṃ hi talānāṃ saghanasya tu
vyomnaḥ pramāṇaṃ mūlaṃ tu triṃśatsāhasrakeṇa tu
- 16
सुवर्णेन मुनिश्रेष्ठास्तथा वासुकिना शुभम्
रसातलमिति ख्यातं तथान्यैश्च निषेवितम्
suvarṇena muniśreṣṭhāstathā vāsukinā śubham
rasātalamiti khyātaṃ tathānyaiśca niṣevitam
- 17
विरोचनहिरण्याक्षनरकाद्यैश्च सेवितम्
तलातलमिति ख्यातं सर्वशोभासमन्वितम्
virocanahiraṇyākṣanarakādyaiśca sevitam
talātalamiti khyātaṃ sarvaśobhāsamanvitam
- 18
वैनायकादिभिश्चैव कालनेमिपुरोगमैः
पूर्वदेवैः समाकीर्णं सुतलं च तथापरैः
vaināyakādibhiścaiva kālanemipurogamaiḥ
pūrvadevaiḥ samākīrṇaṃ sutalaṃ ca tathāparaiḥ
- 19
वितलं दानवाद्यैश्च तारकाग्निमुखैस्तथा
महान्तकाद्यैर्नागैश्च प्रह्लादेनासुरेण च
vitalaṃ dānavādyaiśca tārakāgnimukhaistathā
mahāntakādyairnāgaiśca prahlādenāsureṇa ca
- 20
वितलं चात्र विख्यातं कम्बलाश्वनिषेवितम्
महाकुम्भेन वीरेण हयग्रीवेण धीमता
vitalaṃ cātra vikhyātaṃ kambalāśvaniṣevitam
mahākumbhena vīreṇa hayagrīveṇa dhīmatā
- 21
शङ्कुकर्णेन संभिन्नं तथा नमुचिपूर्वकैः
तथान्यैर्विविधैर्वीरैस्तलं चैव सुशोभितम्
śaṅkukarṇena saṃbhinnaṃ tathā namucipūrvakaiḥ
tathānyairvividhairvīraistalaṃ caiva suśobhitam
- 22
तलेषु तेषु सर्वेषु चाम्बया परमेश्वरः
स्कन्देन नन्दिना सार्धं गणपैः सर्वतो वृतः
taleṣu teṣu sarveṣu cāmbayā parameśvaraḥ
skandena nandinā sārdhaṃ gaṇapaiḥ sarvato vṛtaḥ
- 23
तलानां चैव सर्वेषामूर्ध्वतः सप्तसप्तमाः
क्ष्मातलानि धरा चापि सप्तधा कथयामि वः
talānāṃ caiva sarveṣāmūrdhvataḥ saptasaptamāḥ
kṣmātalāni dharā cāpi saptadhā kathayāmi vaḥ
- 24
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पातालवर्णनं नाम पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः
iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge pātālavarṇanaṃ nāma pañcacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ

