63 shlokas
- 1
सूत उवाच
अथ प्राथमिकस्येह यः कालस्तदहः स्मृतम्
सर्गस्य तादृशी रात्रिः प्राकृतस्य समासतः
sūta uvāca
atha prāthamikasyeha yaḥ kālastadahaḥ smṛtam
sargasya tādṛśī rātriḥ prākṛtasya samāsataḥ
- 2
दिवा सृष्टिं विकुरुते रजन्यां प्रलयं विभुः
औपचारिकमस्यैतदहोरात्रं न विद्यते
divā sṛṣṭiṃ vikurute rajanyāṃ pralayaṃ vibhuḥ
aupacārikamasyaitadahorātraṃ na vidyate
- 3
दिवा विकृतयः सर्वे विकारा विश्वदेवताः
प्रजानां पतयः सर्वे तिष्ठन्त्यन्ये महर्षयः
divā vikṛtayaḥ sarve vikārā viśvadevatāḥ
prajānāṃ patayaḥ sarve tiṣṭhantyanye maharṣayaḥ
- 4
रात्रौ सर्वे प्रलीयन्ते निशान्ते सम्भवन्ति च
अहस्तु तस्य वैकल्पो रात्रिस्तादृग्विधा स्मृता
rātrau sarve pralīyante niśānte sambhavanti ca
ahastu tasya vaikalpo rātristādṛgvidhā smṛtā
- 5
चतुर्युगसहस्रान्ते मनवस्तु चतुर्दश
चत्वारि तु सहस्राणि वत्सराणां कृतं द्विजाः
caturyugasahasrānte manavastu caturdaśa
catvāri tu sahasrāṇi vatsarāṇāṃ kṛtaṃ dvijāḥ
- 6
तावच्छती च वै संध्या संध्यांशश्च कृतस्य तु
त्रिशती द्विशती संध्या तथा चैकशती क्रमात्
tāvacchatī ca vai saṃdhyā saṃdhyāṃśaśca kṛtasya tu
triśatī dviśatī saṃdhyā tathā caikaśatī kramāt
- 7
अंशकः षट्शतं तस्मात्कृतसंध्यांशकं विना
त्रिद्व्येकसाहस्रमितो विना संध्यांशकेन तु
aṃśakaḥ ṣaṭśataṃ tasmātkṛtasaṃdhyāṃśakaṃ vinā
tridvyekasāhasramito vinā saṃdhyāṃśakena tu
- 8
त्रेताद्वापरतिष्याणां कृतस्य कथयामि वः
निमेषपञ्चदशका काष्ठा स्वस्थस्य सुव्रताः
tretādvāparatiṣyāṇāṃ kṛtasya kathayāmi vaḥ
nimeṣapañcadaśakā kāṣṭhā svasthasya suvratāḥ
- 9
मर्त्यस्य चाक्ष्णोस्तस्याश्च ततस्त्रिंशतिका कला
कलात्रिंशतिको विप्रा मुहूर्त इति कल्पितः
martyasya cākṣṇostasyāśca tatastriṃśatikā kalā
kalātriṃśatiko viprā muhūrta iti kalpitaḥ
- 10
मुहूर्तपञ्चदशिका रजनी तादृशं त्वहः
पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तयोः पुनः
muhūrtapañcadaśikā rajanī tādṛśaṃ tvahaḥ
pitrye rātryahanī māsaḥ pravibhāgastayoḥ punaḥ
- 11
कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी
त्रिंशद्ये मानुषा मासाः पित्र्यो मासस्तु स स्मृतः
kṛṣṇapakṣastvahasteṣāṃ śuklaḥ svapnāya śarvarī
triṃśadye mānuṣā māsāḥ pitryo māsastu sa smṛtaḥ
- 12
शतानि त्रीणि मासानां षष्ट्या चाप्यधिकानि वै
पित्र्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण विभाव्यते
śatāni trīṇi māsānāṃ ṣaṣṭyā cāpyadhikāni vai
pitryaḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa vibhāvyate
- 13
मानुषेणैव मानेन वर्षाणां यच्छतं भवेत्
पितॄणां त्रीणि वर्षाणि संख्यातानीह तानि वै
mānuṣeṇaiva mānena varṣāṇāṃ yacchataṃ bhavet
pitṝṇāṃ trīṇi varṣāṇi saṃkhyātānīha tāni vai
- 14
दश वै द्व्यधिका मासाः पितृसंख्येह संस्मृता
लौकिकेनैव मानेन अब्दो यो मानुषः स्मृतः
daśa vai dvyadhikā māsāḥ pitṛsaṃkhyeha saṃsmṛtā
laukikenaiva mānena abdo yo mānuṣaḥ smṛtaḥ
- 15
एतद्दिव्यमहोरात्रमिति लैङ्गे ऽत्र पठ्यते
दिव्ये रात्र्यहनी वर्षं प्रविभागस्तयोः पुनः
etaddivyamahorātramiti laiṅge 'tra paṭhyate
divye rātryahanī varṣaṃ pravibhāgastayoḥ punaḥ
- 16
अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम्
एते रात्र्यहनी दिव्ये प्रसंख्याते विशेषतः
ahastatrodagayanaṃ rātriḥ syāddakṣiṇāyanam
ete rātryahanī divye prasaṃkhyāte viśeṣataḥ
- 17
त्रिंशद्यानि तु वर्षाणि दिव्यो मासस्तु स स्मृतः
मानुषं तु शतं विप्रा दिव्यमासास्त्रयस्तु ते
triṃśadyāni tu varṣāṇi divyo māsastu sa smṛtaḥ
mānuṣaṃ tu śataṃ viprā divyamāsāstrayastu te
- 18
दश चैव तथाहानि दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः
त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षाणि यानि तु
daśa caiva tathāhāni divyo hyeṣa vidhiḥ smṛtaḥ
trīṇi varṣaśatānyeva ṣaṣṭivarṣāṇi yāni tu
- 19
दिव्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण प्रकीर्तितः
त्रीणि वर्षसहस्राणि मानुषाणि प्रमाणतः
divyaḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa prakīrtitaḥ
trīṇi varṣasahasrāṇi mānuṣāṇi pramāṇataḥ
- 20
त्रिंशदन्यानि वर्षाणि मतः सप्तर्षिवत्सरः
नव यानि सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु
triṃśadanyāni varṣāṇi mataḥ saptarṣivatsaraḥ
nava yāni sahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu
- 21
अन्यानि नवतीश्चैव ध्रौवः संवत्सरस्तु सः
षट्त्रिंशत्तु सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु
anyāni navatīścaiva dhrauvaḥ saṃvatsarastu saḥ
ṣaṭtriṃśattu sahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu
- 22
वर्षाणां तच्छतं ज्ञेयं दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः
त्रीण्येव नियुतान्याहुर्वर्षाणां मानुषाणि तु
varṣāṇāṃ tacchataṃ jñeyaṃ divyo hyeṣa vidhiḥ smṛtaḥ
trīṇyeva niyutānyāhurvarṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu
- 23
षष्टिश्चैव सहस्राणि संख्यातानि तु संख्यया
दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्राहुः संख्याविदो जनाः
ṣaṣṭiścaiva sahasrāṇi saṃkhyātāni tu saṃkhyayā
divyaṃ varṣasahasraṃ tu prāhuḥ saṃkhyāvido janāḥ
- 24
दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्याप्रकल्पनम्
पूर्वं कृतयुगं नाम ततस्त्रेता विधीयते
divyenaiva pramāṇena yugasaṃkhyāprakalpanam
pūrvaṃ kṛtayugaṃ nāma tatastretā vidhīyate
- 25
द्वापरश्च कलिश्चैव युगान्येतानि सुव्रताः
अथ संवत्सरा दृष्टा मानुषेण प्रमाणतः
dvāparaśca kaliścaiva yugānyetāni suvratāḥ
atha saṃvatsarā dṛṣṭā mānuṣeṇa pramāṇataḥ
- 26
कृतस्याद्यस्य विप्रेन्द्रा दिव्यमानेन कीर्तितम्
सहस्राणां शतान्यासंश्चतुर्दश च संख्यया
kṛtasyādyasya viprendrā divyamānena kīrtitam
sahasrāṇāṃ śatānyāsaṃścaturdaśa ca saṃkhyayā
- 27
चत्वारिंशत्सहस्राणि तथान्यानि कृतं युगम्
तथा दशसहस्राणां वर्षाणां शतसंख्यया
catvāriṃśatsahasrāṇi tathānyāni kṛtaṃ yugam
tathā daśasahasrāṇāṃ varṣāṇāṃ śatasaṃkhyayā
- 28
अशीतिश्च सहस्राणि कालस्त्रेतायुगस्य च
सप्तैव नियुतान्याहुर्वर्षाणां मानुषाणि तु
aśītiśca sahasrāṇi kālastretāyugasya ca
saptaiva niyutānyāhurvarṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu
- 29
विंशतिश्च सहस्राणि कालस्तु द्वापरस्य च
तथा शतसहस्राणि वर्षाणां त्रीणि संख्यया
viṃśatiśca sahasrāṇi kālastu dvāparasya ca
tathā śatasahasrāṇi varṣāṇāṃ trīṇi saṃkhyayā
- 30
षष्टिश्चैव सहस्राणि कालः कलियुगस्य तु
एवं चतुर्युगः काल ऋते संध्यांशकात्स्मृतः
ṣaṣṭiścaiva sahasrāṇi kālaḥ kaliyugasya tu
evaṃ caturyugaḥ kāla ṛte saṃdhyāṃśakātsmṛtaḥ

