63 shlokas
- 1
सूत उवाच
प्लक्षद्वीपादिद्वीपेषु सप्त सप्तसु पर्वताः
ऋज्वायताः प्रतिदिशं निविष्टा वर्षपर्वताः
sūta uvāca
plakṣadvīpādidvīpeṣu sapta saptasu parvatāḥ
ṛjvāyatāḥ pratidiśaṃ niviṣṭā varṣaparvatāḥ
- 2
प्लक्षद्वीपे तु वक्ष्यामि सप्त दिव्यान्महाचलान्
गोमेदकोऽत्र प्रथमो द्वितीयश्चान्द्र उच्यते
plakṣadvīpe tu vakṣyāmi sapta divyānmahācalān
gomedako'tra prathamo dvitīyaścāndra ucyate
- 3
तृतीयो नारदो नाम चतुर्थो दुन्दुभिः स्मृतः
पञ्चमः सोमको नाम सुमनाः षष्ठ उच्यते
tṛtīyo nārado nāma caturtho dundubhiḥ smṛtaḥ
pañcamaḥ somako nāma sumanāḥ ṣaṣṭha ucyate
- 4
स एव वैभवः प्रोक्तो वैभ्राजः सप्तमः स्मृतः
सप्तैते गिरयः प्रोक्ताः प्लक्षद्वीपे विशेषतः
sa eva vaibhavaḥ prokto vaibhrājaḥ saptamaḥ smṛtaḥ
saptaite girayaḥ proktāḥ plakṣadvīpe viśeṣataḥ
- 5
सप्त वै शाल्मलिद्वीपे तांस्तु वक्ष्याम्यनुक्रमात्
कुमुदश्चोत्तमश्चैव पर्वतश्च बलाहकः
sapta vai śālmalidvīpe tāṃstu vakṣyāmyanukramāt
kumudaścottamaścaiva parvataśca balāhakaḥ
- 6
द्रोणः कङ्कश्च महिषः ककुद्मान्सप्तमः स्मृतः
कुशद्वीपे तु सप्तैव द्वीपाश्च कुलपर्वताः
droṇaḥ kaṅkaśca mahiṣaḥ kakudmānsaptamaḥ smṛtaḥ
kuśadvīpe tu saptaiva dvīpāśca kulaparvatāḥ
- 7
तांस्तु संक्षेपतो वक्ष्ये नाममात्रेण वै क्रमात्
विद्रुमः प्रथमः प्रोक्तो द्वितीयो हेमपर्वतः
tāṃstu saṃkṣepato vakṣye nāmamātreṇa vai kramāt
vidrumaḥ prathamaḥ prokto dvitīyo hemaparvataḥ
- 8
तृतीयो द्युतिमान्नाम चतुर्थः पुष्पितः स्मृतः
कुशेशयः पञ्चमस्तु षष्ठो हरिगिरिः स्मृतः
tṛtīyo dyutimānnāma caturthaḥ puṣpitaḥ smṛtaḥ
kuśeśayaḥ pañcamastu ṣaṣṭho harigiriḥ smṛtaḥ
- 9
सप्तमो मन्दरः श्रीमान्महादेवनिकेतनम्
मन्दा इति ह्यपां नाम मन्दरो धारणाद् अपाम्
saptamo mandaraḥ śrīmānmahādevaniketanam
mandā iti hyapāṃ nāma mandaro dhāraṇād apām
- 10
तत्र साक्षाद्वृषाङ्कस्तु विश्वेशो विमलः शिवः
सोमः सनन्दी भगवानास्ते हेमगृहोत्तमे
tatra sākṣādvṛṣāṅkastu viśveśo vimalaḥ śivaḥ
somaḥ sanandī bhagavānāste hemagṛhottame
- 11
तपसा तोषितः पूर्वं मन्दरेण महेश्वरः
अविमुक्ते महाक्षेत्रे लेभे स परमं वरम्
tapasā toṣitaḥ pūrvaṃ mandareṇa maheśvaraḥ
avimukte mahākṣetre lebhe sa paramaṃ varam
- 12
प्रार्थितश्च महादेवो निवासार्थं सहांबया
अविमुक्तादुपागम्य चक्रे वासं स मन्दरे
prārthitaśca mahādevo nivāsārthaṃ sahāṃbayā
avimuktādupāgamya cakre vāsaṃ sa mandare
- 13
सनन्दी सगणः सोमस्तेनासौ तन्न मुञ्चति
क्रौञ्चद्वीपे तु सप्तेह क्रौञ्चाद्याः कुलपर्वताः
sanandī sagaṇaḥ somastenāsau tanna muñcati
krauñcadvīpe tu sapteha krauñcādyāḥ kulaparvatāḥ
- 14
क्रौञ्चो वामनकः पश्चात्तृतीयश्चान्धकारकः
अन्धकारात्परश्चापि दिवावृन्नाम पर्वतः
krauñco vāmanakaḥ paścāttṛtīyaścāndhakārakaḥ
andhakārātparaścāpi divāvṛnnāma parvataḥ
- 15
दिवावृतः परश्चापि विविन्दो गिरिरुच्यते
विविन्दात्परतश्चापि पुण्डरीको महागिरिः
divāvṛtaḥ paraścāpi vivindo girirucyate
vivindātparataścāpi puṇḍarīko mahāgiriḥ
- 16
पुण्डरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः
एते रत्नमयाः सप्त क्रौञ्चद्वीपस्य पर्वताः
puṇḍarīkātparaścāpi procyate dundubhisvanaḥ
ete ratnamayāḥ sapta krauñcadvīpasya parvatāḥ
- 17
शाकद्वीपे च गिरयः सप्त तांस्तु निबोधत
उदयो रैवतश्चापि श्यामको मुनिसत्तमाः
śākadvīpe ca girayaḥ sapta tāṃstu nibodhata
udayo raivataścāpi śyāmako munisattamāḥ
- 18
राजतश्च गिरिः श्रीमानांबिकेयः सुशोभनः
आंबिकेयात्परो रम्यः सर्वौषधिसमन्वितः
rājataśca giriḥ śrīmānāṃbikeyaḥ suśobhanaḥ
āṃbikeyātparo ramyaḥ sarvauṣadhisamanvitaḥ
- 19
तथैव केसरीत्युक्तो यतो वायुः प्रजायते
पुष्करे पर्वतः श्रीमानेक एव महाशिलः
tathaiva kesarītyukto yato vāyuḥ prajāyate
puṣkare parvataḥ śrīmāneka eva mahāśilaḥ
- 20
चित्रैर्मणिमयैः कूटैः शिलाजालैः समुच्छ्रितैः
द्वीपस्य तस्य पूर्वार्धे चित्रसानुस्थितो महान्
citrairmaṇimayaiḥ kūṭaiḥ śilājālaiḥ samucchritaiḥ
dvīpasya tasya pūrvārdhe citrasānusthito mahān
- 21
योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः
अधश्चैव चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि महाचलः
yojanānāṃ sahasrāṇi ūrdhvaṃ pañcāśaducchritaḥ
adhaścaiva catustriṃśatsahasrāṇi mahācalaḥ
- 22
द्वीपस्यार्धे परिक्षिप्तः पर्वतो मानसोत्तरः
स्थितो वेलासमीपे तु नवचन्द्र इवोदितः
dvīpasyārdhe parikṣiptaḥ parvato mānasottaraḥ
sthito velāsamīpe tu navacandra ivoditaḥ
- 23
योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः
तावदेव तु विस्तीर्णः पार्श्वतः परिमण्डलः
yojanānāṃ sahasrāṇi ūrdhvaṃ pañcāśaducchritaḥ
tāvadeva tu vistīrṇaḥ pārśvataḥ parimaṇḍalaḥ
- 24
स एव द्वीपपश्चार्धे मानसः पृथिवीधरः
एक एव महासानुः संनिवेशाद्द्विधा कृतः
sa eva dvīpapaścārdhe mānasaḥ pṛthivīdharaḥ
eka eva mahāsānuḥ saṃniveśāddvidhā kṛtaḥ
- 25
तस्मिन्द्वीपे स्मृतौ द्वौ तु पुण्यौ जनपदौ शुभौ
राजतौ मानसस्याथ पर्वतस्यानुमण्डलौ
tasmindvīpe smṛtau dvau tu puṇyau janapadau śubhau
rājatau mānasasyātha parvatasyānumaṇḍalau
- 26
महावीतं तु यद्वर्षं बाह्यतो मानसस्य तु
तस्यैवाभ्यन्तरो यस्तु धातकीखण्ड उच्यते
mahāvītaṃ tu yadvarṣaṃ bāhyato mānasasya tu
tasyaivābhyantaro yastu dhātakīkhaṇḍa ucyate
- 27
स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवारितः
पुष्करद्वीपविस्तारविस्तीर्णोऽसौ समन्ततः
svādūdakenodadhinā puṣkaraḥ parivāritaḥ
puṣkaradvīpavistāravistīrṇo'sau samantataḥ
- 28
विस्तारान्मण्डलाच्चैव पुष्करस्य समेन तु
एवं द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्तसप्तभिर् आवृताः
vistārānmaṇḍalāccaiva puṣkarasya samena tu
evaṃ dvīpāḥ samudraistu saptasaptabhir āvṛtāḥ
- 29
द्वीपस्यानन्तरो यस्तु समुद्रः सप्तमस्तु वै
एवं द्वीपसमुद्राणां वृद्धिर्ज्ञेया परस्परम्
dvīpasyānantaro yastu samudraḥ saptamastu vai
evaṃ dvīpasamudrāṇāṃ vṛddhirjñeyā parasparam
- 30
परेण पुष्करस्याथ अनुवृत्य स्थितो महान्
स्वादूदकसमुद्रस्तु समन्तात्परिवेष्ट्य च
pareṇa puṣkarasyātha anuvṛtya sthito mahān
svādūdakasamudrastu samantātpariveṣṭya ca

