50 shlokas
- 1
सूत उवाच
यदा स्रष्टुं मतिं चक्रे मोहश्चासीन्महात्मनः
द्विजाश्च बुद्धिपूर्वं तु ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः
sūta uvāca
yadā sraṣṭuṃ matiṃ cakre mohaścāsīnmahātmanaḥ
dvijāśca buddhipūrvaṃ tu brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ
- 2
तमो मोहो महामोहस्तामिस्रश्चान्धसंज्ञितः
अविद्या पञ्चधा ह्येषा प्रादुर्भूता स्वयम्भुवः
tamo moho mahāmohastāmisraścāndhasaṃjñitaḥ
avidyā pañcadhā hyeṣā prādurbhūtā svayambhuvaḥ
- 3
अविद्यया मुनेर्ग्रस्तः सर्गो मुख्य इति स्मृतः
असाधक इति स्मृत्वा सर्गो मुख्यः प्रजापतिः
avidyayā munergrastaḥ sargo mukhya iti smṛtaḥ
asādhaka iti smṛtvā sargo mukhyaḥ prajāpatiḥ
- 4
अभ्यमन्यत सो ऽन्यं वै नगा मुख्योद्भवाः स्मृताः
त्रिधा कण्ठो मुनेस्तस्य ध्यायतो वै ह्यवर्तत
abhyamanyata so 'nyaṃ vai nagā mukhyodbhavāḥ smṛtāḥ
tridhā kaṇṭho munestasya dhyāyato vai hyavartata
- 5
प्रथमं तस्य वै जज्ञे तिर्यक्स्रोतो महात्मनः
ऊर्ध्वस्रोतः परस्तस्य सात्त्विकः स इति स्मृतः
prathamaṃ tasya vai jajñe tiryaksroto mahātmanaḥ
ūrdhvasrotaḥ parastasya sāttvikaḥ sa iti smṛtaḥ
- 6
अर्वाक्स्रोतो ऽनुग्रहश्च तथा भूतादिकः पुनः
ब्रह्मणो महतस्त्वाद्यो द्वितीयो भौतिकस्तथा
arvāksroto 'nugrahaśca tathā bhūtādikaḥ punaḥ
brahmaṇo mahatastvādyo dvitīyo bhautikastathā
- 7
सर्गस्तृतीयश्चैन्द्रियस्तुरीयो मुख्य उच्यते
तिर्यग्योन्यः पञ्चमस्तु षष्ठो दैविक उच्यते
sargastṛtīyaścaindriyasturīyo mukhya ucyate
tiryagyonyaḥ pañcamastu ṣaṣṭho daivika ucyate
- 8
सप्तमो मानुषो विप्रा अष्टमो ऽनुग्रहः स्मृतः
नवमश्चैव कौमारः प्राकृता वैकृतास्त्विमे
saptamo mānuṣo viprā aṣṭamo 'nugrahaḥ smṛtaḥ
navamaścaiva kaumāraḥ prākṛtā vaikṛtāstvime
- 9
पुरस्तादसृजद्देवः सनन्दं सनकं तथा
सनातनं मुनिश्रेष्ठा नैष्कर्म्येण गताः परम्
purastādasṛjaddevaḥ sanandaṃ sanakaṃ tathā
sanātanaṃ muniśreṣṭhā naiṣkarmyeṇa gatāḥ param
- 10
मरीचिभृग्वङ्गिरसः पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्
दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद्योगविद्यया
marīcibhṛgvaṅgirasaḥ pulastyaṃ pulahaṃ kratum
dakṣamatriṃ vasiṣṭhaṃ ca so 'sṛjadyogavidyayā
- 11
नवैते ब्रह्मणः पुत्रा ब्रह्मज्ञा ब्राह्मणोत्तमाः
ब्रह्मवादिन एवैते ब्रह्मणः सदृशाः स्मृताः
navaite brahmaṇaḥ putrā brahmajñā brāhmaṇottamāḥ
brahmavādina evaite brahmaṇaḥ sadṛśāḥ smṛtāḥ
- 12
संकल्पश्चैव धर्मश्च ह्यधर्मो धर्मसंनिधिः
द्वादशैव प्रजास्त्वेता ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः
saṃkalpaścaiva dharmaśca hyadharmo dharmasaṃnidhiḥ
dvādaśaiva prajāstvetā brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ
- 13
ऋभुं सनत्कुमारं च ससर्जादौ सनातनः
तावूर्ध्वरेतसौ दिव्यौ चाग्रजौ ब्रह्मवादिनौ
ṛbhuṃ sanatkumāraṃ ca sasarjādau sanātanaḥ
tāvūrdhvaretasau divyau cāgrajau brahmavādinau
- 14
कुमारौ ब्रह्मणस्तुल्यौ सर्वज्ञौ सर्वभाविनौ
वक्ष्ये भार्याकुलं तेषां मुनीनामग्रजन्मनाम्
kumārau brahmaṇastulyau sarvajñau sarvabhāvinau
vakṣye bhāryākulaṃ teṣāṃ munīnāmagrajanmanām
- 15
समासतो मुनिश्रेष्ठाः प्रजासम्भूतिमेव च
शतरूपां तु वै राज्ञीं विराजमसृजत्प्रभुः
samāsato muniśreṣṭhāḥ prajāsambhūtimeva ca
śatarūpāṃ tu vai rājñīṃ virājamasṛjatprabhuḥ
- 16
स्वायम्भुवात्तु वै राज्ञी शतरूपा त्वयोनिजा
लेभे पुत्रद्वयं पुण्या तथा कन्याद्वयं च सा
svāyambhuvāttu vai rājñī śatarūpā tvayonijā
lebhe putradvayaṃ puṇyā tathā kanyādvayaṃ ca sā
- 17
उत्तानपादो ह्यवरो धीमाञ्ज्येष्ठः प्रियव्रतः
ज्येष्ठा वरिष्ठा त्वाकूतिः प्रसूतिश्चानुजा स्मृता
uttānapādo hyavaro dhīmāñjyeṣṭhaḥ priyavrataḥ
jyeṣṭhā variṣṭhā tvākūtiḥ prasūtiścānujā smṛtā
- 18
उपयेमे तदाकूतिं रुचिर्नाम प्रजापतिः
प्रसूतिं भगवान्दक्षो लोकधात्रीं च योगिनीम्
upayeme tadākūtiṃ rucirnāma prajāpatiḥ
prasūtiṃ bhagavāndakṣo lokadhātrīṃ ca yoginīm
- 19
दक्षिणासहितं यज्ञमाकूतिः सुषुवे तथा
दक्षिणा जनयामास दिव्या द्वादश पुत्रिकाः
dakṣiṇāsahitaṃ yajñamākūtiḥ suṣuve tathā
dakṣiṇā janayāmāsa divyā dvādaśa putrikāḥ
- 20
प्रसूतिः सुषुवे दक्षाच्चतुर्विंशतिकन्यकाः
श्रद्धां लक्ष्मीं धृतिं पुष्टिं तुष्टिं मेधां क्रियां तथा
prasūtiḥ suṣuve dakṣāccaturviṃśatikanyakāḥ
śraddhāṃ lakṣmīṃ dhṛtiṃ puṣṭiṃ tuṣṭiṃ medhāṃ kriyāṃ tathā
- 21
बुद्धिं लज्जां वपुःशान्तिं सिद्धिं कीर्तिं महातपाः
ख्यातिं शान्तिं च सम्भूतिं स्मृतिं प्रीतिं क्षमां तथा
buddhiṃ lajjāṃ vapuḥśāntiṃ siddhiṃ kīrtiṃ mahātapāḥ
khyātiṃ śāntiṃ ca sambhūtiṃ smṛtiṃ prītiṃ kṣamāṃ tathā
- 22
संनतिं चानसूयां च ऊर्जां स्वाहां सुरारणिम्
स्वधां चैव महाभागां प्रददौ च यथाक्रमम्
saṃnatiṃ cānasūyāṃ ca ūrjāṃ svāhāṃ surāraṇim
svadhāṃ caiva mahābhāgāṃ pradadau ca yathākramam
- 23
श्रद्धाद्याश्चैव कीर्त्यन्तास्त्रयोदश सुदारिकाः
धर्मं प्रजापतिं जग्मुः पतिं परमदुर्लभाः
śraddhādyāścaiva kīrtyantāstrayodaśa sudārikāḥ
dharmaṃ prajāpatiṃ jagmuḥ patiṃ paramadurlabhāḥ
- 24
उपयेमे भृगुर्धीमान्ख्यातिं तां भार्गवारणिम्
सम्भूतिं च मरीचिस्तु स्मृतिं चैवाङ्गिरा मुनिः
upayeme bhṛgurdhīmānkhyātiṃ tāṃ bhārgavāraṇim
sambhūtiṃ ca marīcistu smṛtiṃ caivāṅgirā muniḥ
- 25
प्रीतिं पुलस्त्यः पुण्यात्मा क्षमां तां पुलहो मुनिः
क्रतुश्च संनतिं धीमानत्रिस्तां चानसूयकाम्
prītiṃ pulastyaḥ puṇyātmā kṣamāṃ tāṃ pulaho muniḥ
kratuśca saṃnatiṃ dhīmānatristāṃ cānasūyakām
- 26
ऊर्जां वसिष्ठो भगवान्वरिष्ठो वारिजेक्षणाम्
विभावसुस्तथा स्वाहां स्वधां वै पितरस्तथा
ūrjāṃ vasiṣṭho bhagavānvariṣṭho vārijekṣaṇām
vibhāvasustathā svāhāṃ svadhāṃ vai pitarastathā
- 27
पुत्रीकृता सती या सा मानसी शिवसम्भवा
दक्षेण जगतां धात्री रुद्रमेवास्थिता पतिम्
putrīkṛtā satī yā sā mānasī śivasambhavā
dakṣeṇa jagatāṃ dhātrī rudramevāsthitā patim
- 28
अर्धनारीश्वरं दृष्ट्वा सर्गादौ कनकाण्डजः
विभजस्वेति चाहादौ यदा जाता तदाभवत्
ardhanārīśvaraṃ dṛṣṭvā sargādau kanakāṇḍajaḥ
vibhajasveti cāhādau yadā jātā tadābhavat
- 29
तस्याश्चैवांशजाः सर्वाः स्त्रियस्त्रिभुवने तथा
एकादशाविधा रुद्रास्तस्य चांशोद्भवास्तथा
tasyāścaivāṃśajāḥ sarvāḥ striyastribhuvane tathā
ekādaśāvidhā rudrāstasya cāṃśodbhavāstathā
- 30
स्त्रीलिङ्गमखिलं सा वै पुंलिङ्गं नीललोहितः
तं दृष्ट्वा भगवान्ब्रह्मा दक्षमालोक्य सुव्रताम्
strīliṅgamakhilaṃ sā vai puṃliṅgaṃ nīlalohitaḥ
taṃ dṛṣṭvā bhagavānbrahmā dakṣamālokya suvratām

