71 shlokas
- 1
शैलादिरुवाच
श्रुत्वा शक्रेण कथितं पिता मम महामुनिः
पुनः पप्रच्छ देवेशं प्रणम्य रचिताञ्जलिः
śailādiruvāca
śrutvā śakreṇa kathitaṃ pitā mama mahāmuniḥ
punaḥ papraccha deveśaṃ praṇamya racitāñjaliḥ
- 2
शिलाद उवाच
भगवन्शक्र सर्वज्ञ देवदेवनमस्कृत
शचीपते जगन्नाथ सहस्राक्ष महेश्वर
śilāda uvāca
bhagavanśakra sarvajña devadevanamaskṛta
śacīpate jagannātha sahasrākṣa maheśvara
- 3
युगधर्मान्कथं चक्रे भगवान्पद्मसंभवः
वक्तुमर्हसि मे सर्वं सांप्रतं प्रणताय मे
yugadharmānkathaṃ cakre bhagavānpadmasaṃbhavaḥ
vaktumarhasi me sarvaṃ sāṃprataṃ praṇatāya me
- 4
शैलादिरुवाच
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शिलादस्य महात्मनः
व्याजहार यथादृष्टं युगधर्मं सुविस्तरम्
śailādiruvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā śilādasya mahātmanaḥ
vyājahāra yathādṛṣṭaṃ yugadharmaṃ suvistaram
- 5
शक्र उवाच
आद्यं कृतयुगं विद्धि ततस्त्रेतायुगं मुने
द्वापरं तिष्यमित्येते चत्वारस्तु समासतः
śakra uvāca
ādyaṃ kṛtayugaṃ viddhi tatastretāyugaṃ mune
dvāparaṃ tiṣyamityete catvārastu samāsataḥ
- 6
सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं च रजस्तमः
कलिस्तमश्च विज्ञेयं युगवृत्तिर्युगेषु च
sattvaṃ kṛtaṃ rajastretā dvāparaṃ ca rajastamaḥ
kalistamaśca vijñeyaṃ yugavṛttiryugeṣu ca
- 7
ध्यानं परं कृतयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते
भजनं द्वापरे शुद्धं दानमेव कलौ युगे
dhyānaṃ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ yajña ucyate
bhajanaṃ dvāpare śuddhaṃ dānameva kalau yuge
- 8
चत्वारि च सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम्
तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश्च तथाविधः
catvāri ca sahasrāṇi varṣāṇāṃ tatkṛtaṃ yugam
tasya tāvacchatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaśca tathāvidhaḥ
- 9
चत्वारि च सहस्राणि मानुषाणि शिलाशन
आयुः कृतयुगे विद्धि प्रजानामिह सुव्रत
catvāri ca sahasrāṇi mānuṣāṇi śilāśana
āyuḥ kṛtayuge viddhi prajānāmiha suvrata
- 10
ततः कृतयुगे तस्मिन्संध्यांशे च गते तु वै
पादावशिष्टो भवति युगधर्मस्तु सर्वतः
tataḥ kṛtayuge tasminsaṃdhyāṃśe ca gate tu vai
pādāvaśiṣṭo bhavati yugadharmastu sarvataḥ
- 11
चतुर्भागैकहीनं तु त्रेतायुगमनुत्तमम्
कृतार्धं द्वापरं विद्धि तदर्धं तिष्यमुच्यते
caturbhāgaikahīnaṃ tu tretāyugamanuttamam
kṛtārdhaṃ dvāparaṃ viddhi tadardhaṃ tiṣyamucyate
- 12
त्रिशती द्विशती संध्या तथा चैकशती मुने
संध्यांशकं तथाप्येवं कल्पेष्वेवं युगे युगे
triśatī dviśatī saṃdhyā tathā caikaśatī mune
saṃdhyāṃśakaṃ tathāpyevaṃ kalpeṣvevaṃ yuge yuge
- 13
आद्ये कृतयुगे धर्मश्चतुष्पादः सनातनः
त्रेतायुगे त्रिपादस्तु द्विपादो द्वापरे स्थितः
ādye kṛtayuge dharmaścatuṣpādaḥ sanātanaḥ
tretāyuge tripādastu dvipādo dvāpare sthitaḥ
- 14
त्रिपादहीनस्तिष्ये तु सत्तामात्रेण धिष्ठितः
कृते तु मिथुनोत्पत्तिर्वृत्तिः साक्षाद्रसोल्लसा
tripādahīnastiṣye tu sattāmātreṇa dhiṣṭhitaḥ
kṛte tu mithunotpattirvṛttiḥ sākṣādrasollasā
- 15
प्रजास्तृप्ताः सदा सर्वाः सर्वानन्दाश्च भोगिनः
अधमोत्तमता तासां न विशेषाः प्रजाः शुभाः
prajāstṛptāḥ sadā sarvāḥ sarvānandāśca bhoginaḥ
adhamottamatā tāsāṃ na viśeṣāḥ prajāḥ śubhāḥ
- 16
तुल्यमायुः सुखं रूपं तासां तस्मिन्कृते युगे
तासां प्रीतिर्न च द्वन्द्वं न द्वेषो नास्ति च क्लमः
tulyamāyuḥ sukhaṃ rūpaṃ tāsāṃ tasminkṛte yuge
tāsāṃ prītirna ca dvandvaṃ na dveṣo nāsti ca klamaḥ
- 17
पर्वतोदधिवासिन्यो ह्यनिकेताश्रयास्तु ताः
विशोकाः सत्त्वबहुला एकान्तबहुलास्तथा
parvatodadhivāsinyo hyaniketāśrayāstu tāḥ
viśokāḥ sattvabahulā ekāntabahulāstathā
- 18
ता वै निष्कामचारिण्यो नित्यं मुदितमानसाः
अप्रवृत्तिः कृतयुगे कर्मणोः शुभपापयोः
tā vai niṣkāmacāriṇyo nityaṃ muditamānasāḥ
apravṛttiḥ kṛtayuge karmaṇoḥ śubhapāpayoḥ
- 19
वर्णाश्रमव्यवस्था च तदासीन्न च संकरः
रसोल्लासः कालयोगात्त्रेताख्ये नश्यते द्विज
varṇāśramavyavasthā ca tadāsīnna ca saṃkaraḥ
rasollāsaḥ kālayogāttretākhye naśyate dvija
- 20
तस्यां सिद्धौ प्रनष्टायामन्या सिद्धिः प्रजायते
अपां सौक्ष्म्ये प्रतिगते तदा मेघात्मना तु वै
tasyāṃ siddhau pranaṣṭāyāmanyā siddhiḥ prajāyate
apāṃ saukṣmye pratigate tadā meghātmanā tu vai
- 21
मेघेभ्यस्तनयित्नुभ्यः प्रवृत्तं वृष्टिसर्जनम्
सकृद् एव तथा वृष्ट्या संयुक्ते पृथिवीतले
meghebhyastanayitnubhyaḥ pravṛttaṃ vṛṣṭisarjanam
sakṛd eva tathā vṛṣṭyā saṃyukte pṛthivītale
- 22
प्रादुरासंस्तदा तासां वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः
सर्ववृत्त्युपभोगस्तु तासां तेभ्यः प्रजायते
prādurāsaṃstadā tāsāṃ vṛkṣāste gṛhasaṃjñitāḥ
sarvavṛttyupabhogastu tāsāṃ tebhyaḥ prajāyate
- 23
वर्तयन्ति स्म तेभ्यस्तास्त्रेतायुगमुखे प्रजाः
ततः कालेन महता तासामेव विपर्ययात्
vartayanti sma tebhyastāstretāyugamukhe prajāḥ
tataḥ kālena mahatā tāsāmeva viparyayāt
- 24
रागलोभात्मको भावस्तदा ह्याकस्मिको ऽभवत्
विपर्ययेण तासां तु तेन तत्कालभाविना
rāgalobhātmako bhāvastadā hyākasmiko 'bhavat
viparyayeṇa tāsāṃ tu tena tatkālabhāvinā
- 25
प्रणश्यन्ति ततः सर्वे वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः
ततस्तेषु प्रनष्टेषु विभ्रान्ता मैथुनोद्भवाः
praṇaśyanti tataḥ sarve vṛkṣāste gṛhasaṃjñitāḥ
tatasteṣu pranaṣṭeṣu vibhrāntā maithunodbhavāḥ
- 26
अपि ध्यायन्ति तां सिद्धिं सत्याभिध्यायिनस्तदा
प्रादुर्बभूवुस्तासां तु वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः
api dhyāyanti tāṃ siddhiṃ satyābhidhyāyinastadā
prādurbabhūvustāsāṃ tu vṛkṣāste gṛhasaṃjñitāḥ
- 27
वस्त्राणि ते प्रसूयन्ते फलान्याभरणानि च
तेष्वेव जायते तासां गन्धवर्णरसान्वितम्
vastrāṇi te prasūyante phalānyābharaṇāni ca
teṣveva jāyate tāsāṃ gandhavarṇarasānvitam
- 28
अमाक्षिकं महीवीर्यं पुटके पुटके मधु
तेन ता वर्तयन्ति स्म सुखमायुः सदैव हि
amākṣikaṃ mahīvīryaṃ puṭake puṭake madhu
tena tā vartayanti sma sukhamāyuḥ sadaiva hi
- 29
हृष्टपुष्टास्तया सिद्ध्या प्रजा वै विगतज्वराः
ततः कालान्तरेणैव पुनर्लोभावृतास्तु ताः
hṛṣṭapuṣṭāstayā siddhyā prajā vai vigatajvarāḥ
tataḥ kālāntareṇaiva punarlobhāvṛtāstu tāḥ
- 30
वृक्षांस्तान्पर्यगृह्णन्ति मधु वा माक्षिकं बलात्
तासां तेनोपचारेण पुनर्लोभकृतेन वै
vṛkṣāṃstānparyagṛhṇanti madhu vā mākṣikaṃ balāt
tāsāṃ tenopacāreṇa punarlobhakṛtena vai

