191 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
एवं वाराणसी पुण्या यदि सूत महामते
वक्तुमर्हसि चास्माकं तत्प्रभावं हि सांप्रतम्
ṛṣaya ūcuḥ
evaṃ vārāṇasī puṇyā yadi sūta mahāmate
vaktumarhasi cāsmākaṃ tatprabhāvaṃ hi sāṃpratam
- 2
क्षेत्रस्यास्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शोभनम्
विस्तरेण यथान्यायं श्रोतुं कौतूहलं हि नः
kṣetrasyāsya ca māhātmyam avimuktasya śobhanam
vistareṇa yathānyāyaṃ śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ
- 3
सूत उवाच
वक्ष्ये संक्षेपतः सम्यक्वाराणस्याः सुशोभनम्
अविमुक्तस्य माहात्म्यं यथाह भगवान्भवः
sūta uvāca
vakṣye saṃkṣepataḥ samyakvārāṇasyāḥ suśobhanam
avimuktasya māhātmyaṃ yathāha bhagavānbhavaḥ
- 4
विस्तरेण मया वक्तुं ब्रह्मणा च महात्मना
शक्यते नैव विप्रेन्द्रा वर्षकोटिशतैरपि
vistareṇa mayā vaktuṃ brahmaṇā ca mahātmanā
śakyate naiva viprendrā varṣakoṭiśatairapi
- 5
देवः पुरा कृतोद्वाहः शङ्करो नीललोहितः
हिमवच्छिखराद्देव्या हैमवत्या गणेश्वरैः
devaḥ purā kṛtodvāhaḥ śaṅkaro nīlalohitaḥ
himavacchikharāddevyā haimavatyā gaṇeśvaraiḥ
- 6
वाराणसीमनुप्राप्य दर्शयामास शङ्करः
अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं वासं तत्र चकार सः
vārāṇasīmanuprāpya darśayāmāsa śaṅkaraḥ
avimukteśvaraṃ liṅgaṃ vāsaṃ tatra cakāra saḥ
- 7
वाराणसीकुरुक्षेत्रश्रीपर्वतमहालये
तुङ्गेश्वरे च केदारे तत्स्थाने यो यतिर्भवेत्
vārāṇasīkurukṣetraśrīparvatamahālaye
tuṅgeśvare ca kedāre tatsthāne yo yatirbhavet
- 8
योगे पाशुपते सम्यक्दिनमेकं यतिर्भवेत्
तस्मात्सर्वं परित्यज्य चरेत्पाशुपतं व्रतम्
yoge pāśupate samyakdinamekaṃ yatirbhavet
tasmātsarvaṃ parityajya caretpāśupataṃ vratam
- 9
देवोद्याने वसेत्तत्र शर्वोद्यानमनुत्तमम्
मनसा निर्ममे रुद्रो विमानं च सुशोभनम्
devodyāne vasettatra śarvodyānamanuttamam
manasā nirmame rudro vimānaṃ ca suśobhanam
- 10
दर्शयामास च तदा देवोद्यानमनुत्तमम्
हैमवत्याः स्वयं देवः सनन्दी परमेश्वरः
darśayāmāsa ca tadā devodyānamanuttamam
haimavatyāḥ svayaṃ devaḥ sanandī parameśvaraḥ
- 11
क्षेत्रस्यास्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शङ्करः
उक्तवान्परमेशानः पार्वत्याः प्रीतये भवः
kṣetrasyāsya ca māhātmyam avimuktasya śaṅkaraḥ
uktavānparameśānaḥ pārvatyāḥ prītaye bhavaḥ
- 12
प्रफुल्लनानाविधगुल्मशोभितं लताप्रतानादिमनोहरं बहिः
विरूढपुष्पैः परितः प्रियङ्गुभिः सुपुष्पितैः कण्टकितैश्च केतकैः
praphullanānāvidhagulmaśobhitaṃ latāpratānādimanoharaṃ bahiḥ
virūḍhapuṣpaiḥ paritaḥ priyaṅgubhiḥ supuṣpitaiḥ kaṇṭakitaiśca ketakaiḥ
- 13
तमालगुल्मैर्निचितं सुगन्धिभिर्निकामपुष्पैर्वकुलैश्च सर्वतः
अशोकपुन्नागशतैः सुपुष्पितैर्द्विरेफमालाकुलपुष्पसंचयैः
tamālagulmairnicitaṃ sugandhibhirnikāmapuṣpairvakulaiśca sarvataḥ
aśokapunnāgaśataiḥ supuṣpitairdvirephamālākulapuṣpasaṃcayaiḥ
- 14
क्वचित्प्रफुल्लाम्बुजरेणुभूषितैर्विहङ्गमैश्चानुकलप्रणादिभिः
विनादितं सारसचक्रवाकैः प्रमत्तदात्यूहवरैश्च सर्वतः
kvacitpraphullāmbujareṇubhūṣitairvihaṅgamaiścānukalapraṇādibhiḥ
vināditaṃ sārasacakravākaiḥ pramattadātyūhavaraiśca sarvataḥ
- 15
क्वचिच्च केकारुतनादितं शुभं क्वचिच्च कारण्डवनादनादितम्
क्वचिच्च मत्तालिकुलाकुलीकृतं मदाकुलाभिर्भ्रमराङ्गनादिभिः
kvacicca kekārutanāditaṃ śubhaṃ kvacicca kāraṇḍavanādanāditam
kvacicca mattālikulākulīkṛtaṃ madākulābhirbhramarāṅganādibhiḥ
- 16
निषेवितं चारुसुगन्धिपुष्पकैः क्वचित्सुपुष्पैः सहकारवृक्षैः
लतोपगूढैस्तिलकैश्च गूढं प्रगीतविद्याधरसिद्धचारणम्
niṣevitaṃ cārusugandhipuṣpakaiḥ kvacitsupuṣpaiḥ sahakāravṛkṣaiḥ
latopagūḍhaistilakaiśca gūḍhaṃ pragītavidyādharasiddhacāraṇam
- 17
प्रवृत्तनृत्तानुगताप्सरोगणं प्रहृष्टनानाविधपक्षिसेवितम्
प्रनृत्तहारीतकुलोपनादितं मृगेन्द्रनादाकुलमत्तमानसैः
pravṛttanṛttānugatāpsarogaṇaṃ prahṛṣṭanānāvidhapakṣisevitam
pranṛttahārītakulopanāditaṃ mṛgendranādākulamattamānasaiḥ
- 18
क्वचित्क्वचिद्गन्धकदम्बकैर्मृगैर्विलूनदर्भाङ्कुरपुष्पसंचयम्
प्रफुल्लनानाविधचारुपङ्कजैः सरस्तडागैरुपशोभितं क्वचित्
kvacitkvacidgandhakadambakairmṛgairvilūnadarbhāṅkurapuṣpasaṃcayam
praphullanānāvidhacārupaṅkajaiḥ sarastaḍāgairupaśobhitaṃ kvacit
- 19
विटपनिचयलीनं नीलकण्ठाभिरामं मदमुदितविहङ्गं प्राप्तनादाभिरामम्
कुसुमिततरुशाखालीनमत्तद्विरेफं नवकिसलयशोभाशोभितं प्रांशुशाखम्
viṭapanicayalīnaṃ nīlakaṇṭhābhirāmaṃ madamuditavihaṅgaṃ prāptanādābhirāmam
kusumitataruśākhālīnamattadvirephaṃ navakisalayaśobhāśobhitaṃ prāṃśuśākham
- 20
क्वचिच्च दन्तक्षतचारुवीरुधं क्वचिल्लतालिङ्गितचारुवृक्षकम्
क्वचिद्विलासालसगामिनीभिर्निषेवितं किंपुरुषाङ्गनाभिः
kvacicca dantakṣatacāruvīrudhaṃ kvacillatāliṅgitacāruvṛkṣakam
kvacidvilāsālasagāminībhirniṣevitaṃ kiṃpuruṣāṅganābhiḥ
- 21
पारावतध्वनिविकूजितचारुशृङ्गैरभ्रङ्कषैः सितमनोहरचारुरूपैः
आकीर्णपुष्पनिकरप्रविभक्तहंसैर्विभ्राजितं त्रिदशदिव्यकुलैरनेकैः
pārāvatadhvanivikūjitacāruśṛṅgairabhraṅkaṣaiḥ sitamanoharacārurūpaiḥ
ākīrṇapuṣpanikarapravibhaktahaṃsairvibhrājitaṃ tridaśadivyakulairanekaiḥ
- 22
फुल्लोत्पलांबुजवितानसहस्रयुक्तं तोयाशयैः समनुशोभितदेवमार्गम्
मार्गान्तराकलितपुष्पविचित्रपङ्क्तिसम्बद्धगुल्मविटपैर्विविधैरुपेतम्
phullotpalāṃbujavitānasahasrayuktaṃ toyāśayaiḥ samanuśobhitadevamārgam
mārgāntarākalitapuṣpavicitrapaṅktisambaddhagulmaviṭapairvividhairupetam
- 23
तुङ्गाग्रैर्नीलपुष्पस्तबकभरनतप्रांशुशाखैर् अशोकैर्दोलाप्रान्तान्तनीलश्रुतिसुखजनकैर्भासितान्तं मनोज्ञैः
रात्रौ चन्द्रस्य भासा कुसुमिततिलकैरेकतां सम्प्रयातं छायासुप्तप्रबुद्धस्थितहरिणकुलालुप्तदूर्वाङ्कुराग्रम्
tuṅgāgrairnīlapuṣpastabakabharanataprāṃśuśākhair aśokairdolāprāntāntanīlaśrutisukhajanakairbhāsitāntaṃ manojñaiḥ
rātrau candrasya bhāsā kusumitatilakairekatāṃ samprayātaṃ chāyāsuptaprabuddhasthitahariṇakulāluptadūrvāṅkurāgram
- 24
हंसानां पक्षवातप्रचलितकमलस्वच्छविस्तीर्णतोयं तोयानां तीरजातप्रचकितकदलीचाटुनृत्यन्मयूरम्
मायूरैः पक्षचन्द्रैः क्वचिदवनिगतै रञ्जितक्ष्माप्रदेशं देशे देशे विलीनप्रमुदितविलसन्मत्तहारीतवृन्दम्
haṃsānāṃ pakṣavātapracalitakamalasvacchavistīrṇatoyaṃ toyānāṃ tīrajātapracakitakadalīcāṭunṛtyanmayūram
māyūraiḥ pakṣacandraiḥ kvacidavanigatai rañjitakṣmāpradeśaṃ deśe deśe vilīnapramuditavilasanmattahārītavṛndam
- 25
सारङ्गैः क्वचिदुपशोभितप्रदेशं प्रच्छन्नं कुसुमचयैः क्वचिद्विचित्रैः
हृष्टाभिः क्वचिदपि किन्नराङ्गनाभिर्वीणाभिः सुमधुरगीतनृत्तकण्ठम्
sāraṅgaiḥ kvacidupaśobhitapradeśaṃ pracchannaṃ kusumacayaiḥ kvacidvicitraiḥ
hṛṣṭābhiḥ kvacidapi kinnarāṅganābhirvīṇābhiḥ sumadhuragītanṛttakaṇṭham
- 26
संसृष्टैः क्वचिदुपलिप्तकीर्णपुष्पैरावासैः परिवृतपादपं मुनीनाम्
आ मूलात्फलनिचितैः क्वचिद्विशालैरुत्तुङ्गैः पनसमहीरुहैरुपेतम्
saṃsṛṣṭaiḥ kvacidupaliptakīrṇapuṣpairāvāsaiḥ parivṛtapādapaṃ munīnām
ā mūlātphalanicitaiḥ kvacidviśālairuttuṅgaiḥ panasamahīruhairupetam
- 27
फुल्लातिमुक्तकलतागृहनीतसिद्धसिद्धाङ्गनाकनकनूपुररावरम्यम्
रम्यं प्रियङ्गुतरुमञ्जरिसक्तभृङ्गं भृङ्गावलीकवलिताम्रकदम्बपुष्पम्
phullātimuktakalatāgṛhanītasiddhasiddhāṅganākanakanūpurarāvaramyam
ramyaṃ priyaṅgutarumañjarisaktabhṛṅgaṃ bhṛṅgāvalīkavalitāmrakadambapuṣpam
- 28
पुष्पोत्करानिलविघूर्णितवारिरम्यं रम्यद्विरेफविनिपातितमञ्जुगुल्मम्
गुल्मान्तरप्रसभभीतमृगीसमूहं वातेरितं तनुभृतामपवर्गदातृ
puṣpotkarānilavighūrṇitavāriramyaṃ ramyadvirephavinipātitamañjugulmam
gulmāntaraprasabhabhītamṛgīsamūhaṃ vāteritaṃ tanubhṛtāmapavargadātṛ
- 29
चन्द्रांशुजालशबलैस्तिलकैर्मनोज्ञैः सिन्दूरकुङ्कुमकुसुम्भनिभैर् अशोकैः
चामीकरद्युतिसमैरथ कर्णिकारैः पुष्पोत्करैरुपचितं सुविशालशाखैः
candrāṃśujālaśabalaistilakairmanojñaiḥ sindūrakuṅkumakusumbhanibhair aśokaiḥ
cāmīkaradyutisamairatha karṇikāraiḥ puṣpotkarairupacitaṃ suviśālaśākhaiḥ
- 30
क्वचिदञ्जनचूर्णाभैः क्वचिद्विद्रुमसन्निभैः
क्वचित्काञ्चनसंकाशैः पुष्पैर् आचितभूतलम्
kvacidañjanacūrṇābhaiḥ kvacidvidrumasannibhaiḥ
kvacitkāñcanasaṃkāśaiḥ puṣpair ācitabhūtalam

