52 shlokas
- 1
सूत उवाच
नद्यश्च बहवः प्रोक्ताः सदा बहुजलाः शुभाः
सरोवरेभ्यः सम्भूतास्त्वसंख्याता द्विजोत्तमाः
sūta uvāca
nadyaśca bahavaḥ proktāḥ sadā bahujalāḥ śubhāḥ
sarovarebhyaḥ sambhūtāstvasaṃkhyātā dvijottamāḥ
- 2
प्राङ्मुखा दक्षिणास्यास्तु चोत्तरप्रभवाः शुभाः
पश्चिमाग्राः पवित्राश्च प्रतिवर्षं प्रकीर्तिताः
prāṅmukhā dakṣiṇāsyāstu cottaraprabhavāḥ śubhāḥ
paścimāgrāḥ pavitrāśca prativarṣaṃ prakīrtitāḥ
- 3
आकाशांभोनिधिर्योऽसौ सोम इत्यभिधीयते
आधारः सर्वभूतानां देवानाममृताकरः
ākāśāṃbhonidhiryo'sau soma ityabhidhīyate
ādhāraḥ sarvabhūtānāṃ devānāmamṛtākaraḥ
- 4
अस्मात्प्रवृत्ता पुण्योदा नदी त्वाकाशगामिनी
सप्तमेनानिलपथा प्रवृत्ता चामृतोदका
asmātpravṛttā puṇyodā nadī tvākāśagāminī
saptamenānilapathā pravṛttā cāmṛtodakā
- 5
सा ज्योतींष्यनुवर्तन्ती ज्योतिर्गणनिषेविता
ताराकोटिसहस्राणां नभसश्च समायुता
sā jyotīṃṣyanuvartantī jyotirgaṇaniṣevitā
tārākoṭisahasrāṇāṃ nabhasaśca samāyutā
- 6
परिवर्तत्यहरहो यथा सोमस्तथैव सा
चत्वार्यशीतिश्च तथा सहस्राणां समुच्छ्रितः
parivartatyaharaho yathā somastathaiva sā
catvāryaśītiśca tathā sahasrāṇāṃ samucchritaḥ
- 7
योजनानां महामेरुः श्रीकण्ठाक्रीडकोमलः
तत्रासीनो यतः शर्वः साम्बः सह गणेश्वरैः
yojanānāṃ mahāmeruḥ śrīkaṇṭhākrīḍakomalaḥ
tatrāsīno yataḥ śarvaḥ sāmbaḥ saha gaṇeśvaraiḥ
- 8
क्रीडते सुचिरं कालं तस्मात्पुण्यजला शिवा
गिरिं मेरुं नदी पुण्या सा प्रयाति प्रदक्षिणम्
krīḍate suciraṃ kālaṃ tasmātpuṇyajalā śivā
giriṃ meruṃ nadī puṇyā sā prayāti pradakṣiṇam
- 9
विभज्यमानसलिला सा जवेनानिलेन च
मेरोरन्तरकूटेषु निपपात चतुर्ष्वपि
vibhajyamānasalilā sā javenānilena ca
merorantarakūṭeṣu nipapāta caturṣvapi
- 10
समन्तात्समतिक्रम्य सर्वाद्रीन्प्रविभागशः
नियोगाद्देवदेवस्य प्रविष्टा सा महार्णवम्
samantātsamatikramya sarvādrīnpravibhāgaśaḥ
niyogāddevadevasya praviṣṭā sā mahārṇavam
- 11
अस्या विनिर्गता नद्यः शतशोऽथ सहस्रशः
सर्वद्वीपाद्रिवर्षेषु बहवः परिकीर्तिताः
asyā vinirgatā nadyaḥ śataśo'tha sahasraśaḥ
sarvadvīpādrivarṣeṣu bahavaḥ parikīrtitāḥ
- 12
क्षुद्रनद्यस्त्वसंख्याता गङ्गा यद्गाङ्गताम्बरात्
केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः
kṣudranadyastvasaṃkhyātā gaṅgā yadgāṅgatāmbarāt
ketumāle narāḥ kālāḥ sarve panasabhojanāḥ
- 13
स्त्रियश्चोत्पलवर्णाभा जीवितं चायुतं स्मृतम्
भद्राश्वे शुक्लवर्णाश्च स्त्रियश्चन्द्रांशुसंनिभाः
striyaścotpalavarṇābhā jīvitaṃ cāyutaṃ smṛtam
bhadrāśve śuklavarṇāśca striyaścandrāṃśusaṃnibhāḥ
- 14
कालाम्रभोजनाः सर्वे निरातङ्का रतिप्रियाः
दशवर्षसहस्राणि जीवन्ति शिवभाविताः
kālāmrabhojanāḥ sarve nirātaṅkā ratipriyāḥ
daśavarṣasahasrāṇi jīvanti śivabhāvitāḥ
- 15
हिरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितचेतसः
तथा रमणके जीवा न्यग्रोधफलभोजनाः
hiraṇmayā ivātyartham īśvarārpitacetasaḥ
tathā ramaṇake jīvā nyagrodhaphalabhojanāḥ
- 16
दशवर्षसहस्राणि शतानि दशपञ्च च
जीवन्ति शुक्लास्ते सर्वे शिवध्यानपरायणाः
daśavarṣasahasrāṇi śatāni daśapañca ca
jīvanti śuklāste sarve śivadhyānaparāyaṇāḥ
- 17
हैरण्मया महाभागा हिरण्मयवनाश्रयाः
एकादश सहस्राणि शतानि दशपञ्च च
hairaṇmayā mahābhāgā hiraṇmayavanāśrayāḥ
ekādaśa sahasrāṇi śatāni daśapañca ca
- 18
वर्षाणां तत्र जीवन्ति अश्वत्थाशनजीवनाः
हैरण्मया इवात्यर्थमीश्वरार्पितमानसाः
varṣāṇāṃ tatra jīvanti aśvatthāśanajīvanāḥ
hairaṇmayā ivātyarthamīśvarārpitamānasāḥ
- 19
कुरुवर्षे तु कुरवः स्वर्गलोकात्परिच्युताः
सर्वे मैथुनजाताश्च क्षीरिणः क्षीरभोजनाः
kuruvarṣe tu kuravaḥ svargalokātparicyutāḥ
sarve maithunajātāśca kṣīriṇaḥ kṣīrabhojanāḥ
- 20
अन्योन्यमनुरक्ताश्च चक्रवाकसधर्मिणः
अनामया ह्यशोकाश्च नित्यं सुखनिषेविणः
anyonyamanuraktāśca cakravākasadharmiṇaḥ
anāmayā hyaśokāśca nityaṃ sukhaniṣeviṇaḥ
- 21
त्रयोदशसहस्राणि शतानि दशपञ्च च
जीवन्ति ते महावीर्या न चान्यस्त्रीनिषेविणः
trayodaśasahasrāṇi śatāni daśapañca ca
jīvanti te mahāvīryā na cānyastrīniṣeviṇaḥ
- 22
सहैव मरणं तेषां कुरूणां स्वर्गवासिनाम्
हृष्टानां सुप्रवृद्धानां सर्वान्नामृतभोजिनाम्
sahaiva maraṇaṃ teṣāṃ kurūṇāṃ svargavāsinām
hṛṣṭānāṃ supravṛddhānāṃ sarvānnāmṛtabhojinām
- 23
सदा तु चन्द्रकान्तानां सदा यौवनशालिनाम्
श्यामाङ्गानां सदा सर्वभूषणास्पददेहिनाम्
sadā tu candrakāntānāṃ sadā yauvanaśālinām
śyāmāṅgānāṃ sadā sarvabhūṣaṇāspadadehinām
- 24
जंबूद्वीपे तु तत्रापि कुरुवर्षं सुशोभनम्
तत्र चन्द्रप्रभं शम्भोर्विमानं चन्द्रमौलिनः
jaṃbūdvīpe tu tatrāpi kuruvarṣaṃ suśobhanam
tatra candraprabhaṃ śambhorvimānaṃ candramaulinaḥ
- 25
वर्षे तु भारते मर्त्याः पुण्याः कर्मवशायुषः
शतायुषः समाख्याता नानावर्णाल्पदेहिनः
varṣe tu bhārate martyāḥ puṇyāḥ karmavaśāyuṣaḥ
śatāyuṣaḥ samākhyātā nānāvarṇālpadehinaḥ
- 26
नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्मफलाशिनः
नानाज्ञानार्थसम्पन्ना दुर्बलाश्चाल्पभोगिनः
nānādevārcane yuktā nānākarmaphalāśinaḥ
nānājñānārthasampannā durbalāścālpabhoginaḥ
- 27
इन्द्रद्वीपे तथा केचित्तथैव च कसेरुके
ताम्रद्वीपं गताः केचित्केचिद्देशं गभस्तिमत्
indradvīpe tathā kecittathaiva ca kaseruke
tāmradvīpaṃ gatāḥ kecitkeciddeśaṃ gabhastimat
- 28
नागद्वीपं तथा सौम्यं गान्धर्वं वारुणं गताः
केचिन्म्लेच्छाः पुलिन्दाश्च नानाजातिसमुद्भवाः
nāgadvīpaṃ tathā saumyaṃ gāndharvaṃ vāruṇaṃ gatāḥ
kecinmlecchāḥ pulindāśca nānājātisamudbhavāḥ
- 29
पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्मृताः
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश्च सर्वशः
pūrve kirātāstasyānte paścime yavanāḥ smṛtāḥ
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāśca sarvaśaḥ
- 30
इज्यायुद्धवणिज्याभिर्वर्तयन्तो व्यवस्थिताः
तेषां संव्यवहारोऽयं वर्तते ऽत्र परस्परम्
ijyāyuddhavaṇijyābhirvartayanto vyavasthitāḥ
teṣāṃ saṃvyavahāro'yaṃ vartate 'tra parasparam

