70 shlokas
- 1
सूत उवाच
शतमेकं सहस्राणां योजनानां स तु स्मृतः
अनु द्वीपं सहस्राणां द्विगुणं द्विगुणोत्तरम्
sūta uvāca
śatamekaṃ sahasrāṇāṃ yojanānāṃ sa tu smṛtaḥ
anu dvīpaṃ sahasrāṇāṃ dviguṇaṃ dviguṇottaram
- 2
पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णा ससमुद्रा धरा स्मृता
द्वीपैश्च सप्तभिर्युक्ता लोकालोकावृता शुभा
pañcāśatkoṭivistīrṇā sasamudrā dharā smṛtā
dvīpaiśca saptabhiryuktā lokālokāvṛtā śubhā
- 3
नीलस्तथोत्तरे मेरोः श्वेतस्तस्योत्तरे पुनः
शृङ्गी तस्योत्तरे विप्रास्त्रयस्ते वर्षपर्वताः
nīlastathottare meroḥ śvetastasyottare punaḥ
śṛṅgī tasyottare viprāstrayaste varṣaparvatāḥ
- 4
जठरो देवकूटश्च पूर्वस्यां दिशि पर्वतौ
निषधो दक्षिणे मेरोस्तस्य दक्षिणतो गिरिः
हेमकूट इति ख्यातो हिमवांस्तस्य दक्षिणे
jaṭharo devakūṭaśca pūrvasyāṃ diśi parvatau
niṣadho dakṣiṇe merostasya dakṣiṇato giriḥ
hemakūṭa iti khyāto himavāṃstasya dakṣiṇe
- 5
मेरोः पश्चिमतश्चैव पर्वतौ द्वौ धराधरौ
माल्यवान्गन्धमादश्च द्वावेतावुदगायतौ
meroḥ paścimataścaiva parvatau dvau dharādharau
mālyavāngandhamādaśca dvāvetāvudagāyatau
- 6
एते पर्वतराजानः सिद्धचारणसेविताः
तेषाम् अन्तरविष्कम्भो नवसाहस्रमेकशः
ete parvatarājānaḥ siddhacāraṇasevitāḥ
teṣām antaraviṣkambho navasāhasramekaśaḥ
- 7
इदं हैमवतं वर्षं भारतं नाम विश्रुतम्
हेमकूटं परं तस्मान्नाम्ना किंपुरुषं स्मृतम्
idaṃ haimavataṃ varṣaṃ bhārataṃ nāma viśrutam
hemakūṭaṃ paraṃ tasmānnāmnā kiṃpuruṣaṃ smṛtam
- 8
नैषधं हेमकूटात्तु हरिवर्षं तदुच्यते
हरिवर्षात्परं चैव मेरोः शुभमिलावृतम्
naiṣadhaṃ hemakūṭāttu harivarṣaṃ taducyate
harivarṣātparaṃ caiva meroḥ śubhamilāvṛtam
- 9
इलावृतात्परं नीलं रम्यकं नाम विश्रुतम्
रम्यात्परतरं श्वेतं विख्यातं तद्धिरण्मयम्
ilāvṛtātparaṃ nīlaṃ ramyakaṃ nāma viśrutam
ramyātparataraṃ śvetaṃ vikhyātaṃ taddhiraṇmayam
- 10
हिरण्मयात्परं चापि शृङ्गी चैव कुरुः स्मृतः
धनुःसंस्थे तु विज्ञेये द्वे वर्षे दक्षिणोत्तरे
hiraṇmayātparaṃ cāpi śṛṅgī caiva kuruḥ smṛtaḥ
dhanuḥsaṃsthe tu vijñeye dve varṣe dakṣiṇottare
- 11
दीर्घाणि तत्र चत्वारि मध्यतस्तदिलावृतम्
मेरोः पश्चिमपूर्वेण द्वे तु दीर्घेतरे स्मृते
dīrghāṇi tatra catvāri madhyatastadilāvṛtam
meroḥ paścimapūrveṇa dve tu dīrghetare smṛte
- 12
अर्वाक्तु निषधस्याथ वेद्यर्धं चोत्तरं स्मृतम्
वेद्यर्धे दक्षिणे त्रीणि वर्षाणि त्रीणि चोत्तरे
arvāktu niṣadhasyātha vedyardhaṃ cottaraṃ smṛtam
vedyardhe dakṣiṇe trīṇi varṣāṇi trīṇi cottare
- 13
तयोर्मध्ये च विज्ञेयं मेरुमध्यमिलावृतम्
दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण तु
tayormadhye ca vijñeyaṃ merumadhyamilāvṛtam
dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa tu
- 14
उदगायतो महाशैलो माल्यवान्नाम पर्वतः
योजनानां सहस्रे द्वे उपरिष्टात्तु विस्तृतः
udagāyato mahāśailo mālyavānnāma parvataḥ
yojanānāṃ sahasre dve upariṣṭāttu vistṛtaḥ
- 15
आयामतश्चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि प्रकीर्तितः
तस्य प्रतीच्यां विज्ञेयः पर्वतो गन्धमादनः
āyāmataścatustriṃśatsahasrāṇi prakīrtitaḥ
tasya pratīcyāṃ vijñeyaḥ parvato gandhamādanaḥ
- 16
आयामतः स विज्ञेयो माल्यवानिव विस्तृतः
जम्बूद्वीपस्य विस्तारात्समेन तु समन्ततः
āyāmataḥ sa vijñeyo mālyavāniva vistṛtaḥ
jambūdvīpasya vistārātsamena tu samantataḥ
- 17
प्रागायताः सुपर्वाणः षडेते वर्षपर्वताः
अवगाढाश्चोभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ
prāgāyatāḥ suparvāṇaḥ ṣaḍete varṣaparvatāḥ
avagāḍhāścobhayataḥ samudrau pūrvapaścimau
- 18
हिमप्रायस्तु हिमवान्हेमकूटस्तु हेमवान्
तरुणादित्यसंकाशो हैरण्यो निषधः स्मृतः
himaprāyastu himavānhemakūṭastu hemavān
taruṇādityasaṃkāśo hairaṇyo niṣadhaḥ smṛtaḥ
- 19
चतुर्वर्णः ससौवर्णो मेरुश्चोर्ध्वायतः स्मृतः
वृत्ताकृतिपरीणाहश्चतुरस्रः समुत्थितः
caturvarṇaḥ sasauvarṇo meruścordhvāyataḥ smṛtaḥ
vṛttākṛtiparīṇāhaścaturasraḥ samutthitaḥ
- 20
नीलश्च वैडूर्यमयः श्वेतः शुक्लो हिरण्मयः
मयूरबर्हवर्णस्तु शातकुंभस्त्रिशृङ्गवान्
nīlaśca vaiḍūryamayaḥ śvetaḥ śuklo hiraṇmayaḥ
mayūrabarhavarṇastu śātakuṃbhastriśṛṅgavān
- 21
एवं संक्षेपतः प्रोक्ताः पुनः शृणु गिरीश्वरान्
मन्दरो देवकूटश्च पूर्वस्यां दिशि पर्वतौ
evaṃ saṃkṣepataḥ proktāḥ punaḥ śṛṇu girīśvarān
mandaro devakūṭaśca pūrvasyāṃ diśi parvatau
- 22
कैलासो गन्धमादश्च हेमवांश्चैव पर्वतौ
पूर्वतश्चायतावेतावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ
kailāso gandhamādaśca hemavāṃścaiva parvatau
pūrvataścāyatāvetāvarṇavāntarvyavasthitau
- 23
निषधः पारियात्रश्च द्वावेतौ वरपर्वतौ
यथा पूर्वौ तथा याम्यावेतौ पश्चिमतः श्रितौ
niṣadhaḥ pāriyātraśca dvāvetau varaparvatau
yathā pūrvau tathā yāmyāvetau paścimataḥ śritau
- 24
त्रिशृङ्गो जारुचिश्चैव उत्तरौ वरपर्वतौ
पूर्वतश्चायतावेतावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ
triśṛṅgo jāruciścaiva uttarau varaparvatau
pūrvataścāyatāvetāvarṇavāntarvyavasthitau
- 25
मर्यादापर्वतान् एतानष्टावाहुर्मनीषिणः
योऽसौ मेरुर्द्विजश्रेष्ठाः प्रांशुः कनकपर्वतः
maryādāparvatān etānaṣṭāvāhurmanīṣiṇaḥ
yo'sau merurdvijaśreṣṭhāḥ prāṃśuḥ kanakaparvataḥ
- 26
तस्य पादास्तु चत्वारश्चतुर्दिक्षु नगोत्तमाः
यैर्विष्टब्धा न चलति सप्तद्वीपवती मही
tasya pādāstu catvāraścaturdikṣu nagottamāḥ
yairviṣṭabdhā na calati saptadvīpavatī mahī
- 27
दशयोजनसाहस्रम् आयामस्तेषु पठ्यते
पूर्वे तु मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः
daśayojanasāhasram āyāmasteṣu paṭhyate
pūrve tu mandaro nāma dakṣiṇe gandhamādanaḥ
- 28
विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्मृतः
महावृक्षाः समुत्पन्नाश्चत्वारो द्वीपकेतवः
vipulaḥ paścime pārśve supārśvaścottare smṛtaḥ
mahāvṛkṣāḥ samutpannāścatvāro dvīpaketavaḥ
- 29
मन्दरस्य गिरेः शृङ्गे महावृक्षः सकेतुराट्
प्रलम्बशाखाशिखरः कदम्बश्चैत्यपादपः
mandarasya gireḥ śṛṅge mahāvṛkṣaḥ saketurāṭ
pralambaśākhāśikharaḥ kadambaścaityapādapaḥ
- 30
दक्षिणस्यापि शैलस्य शिखरे देवसेविता
जम्बूः सदा पुण्यफला सदा माल्योपशोभिता
dakṣiṇasyāpi śailasya śikhare devasevitā
jambūḥ sadā puṇyaphalā sadā mālyopaśobhitā

