50 shlokas
- 1
सूत उवाच
सप्तद्वीपा तथा पृथ्वी नदीपर्वतसंकुला
समुद्रैः सप्तभिश्चैव सर्वतः समलंकृता
sūta uvāca
saptadvīpā tathā pṛthvī nadīparvatasaṃkulā
samudraiḥ saptabhiścaiva sarvataḥ samalaṃkṛtā
- 2
जम्बूः प्लक्षः शाल्मलिश्च कुशः क्रौञ्चस्तथैव च
शाकः पुष्करनामा च द्वीपास्त्वभ्यन्तरे क्रमात्
jambūḥ plakṣaḥ śālmaliśca kuśaḥ krauñcastathaiva ca
śākaḥ puṣkaranāmā ca dvīpāstvabhyantare kramāt
- 3
सप्तद्वीपेषु सर्वेषु साम्बः सर्वगणैर्वृतः
नानावेषधरो भूत्वा सान्निध्यं कुरुते हरः
saptadvīpeṣu sarveṣu sāmbaḥ sarvagaṇairvṛtaḥ
nānāveṣadharo bhūtvā sānnidhyaṃ kurute haraḥ
- 4
क्षारोदेक्षुरसोदश्च सुरोदश्च घृतोदधिः
दध्यर्णवश्च क्षीरोदः स्वादूदश्चाप्यनुक्रमात्
kṣārodekṣurasodaśca surodaśca ghṛtodadhiḥ
dadhyarṇavaśca kṣīrodaḥ svādūdaścāpyanukramāt
- 5
समुद्रेष्विह सर्वेषु सर्वदा सगणः शिवः
जलरूपी भवः श्रीमान्क्रीडते चोर्मिबाहुभिः
samudreṣviha sarveṣu sarvadā sagaṇaḥ śivaḥ
jalarūpī bhavaḥ śrīmānkrīḍate cormibāhubhiḥ
- 6
क्षीरार्णवामृतमिव सदा क्षीरार्णवे हरिः
शेते शिवज्ञानधिया साक्षाद्वै योगनिद्रया
kṣīrārṇavāmṛtamiva sadā kṣīrārṇave hariḥ
śete śivajñānadhiyā sākṣādvai yoganidrayā
- 7
यदा प्रबुद्धो भगवान्प्रबुद्धमखिलं जगत्
यदा सुप्तस्तदा सुप्तं तन्मयं च चराचरम्
yadā prabuddho bhagavānprabuddhamakhilaṃ jagat
yadā suptastadā suptaṃ tanmayaṃ ca carācaram
- 8
तेनैव सृष्टमखिलं धृतं रक्षितमेव च
संहृतं देवदेवस्य प्रसादात्परमेष्ठिनः
tenaiva sṛṣṭamakhilaṃ dhṛtaṃ rakṣitameva ca
saṃhṛtaṃ devadevasya prasādātparameṣṭhinaḥ
- 9
सुषेणा इति विख्याता यजन्ते पुरुषर्षभम्
अनिरुद्धं मुनिश्रेष्ठाः शङ्खचक्रगदाधरम्
suṣeṇā iti vikhyātā yajante puruṣarṣabham
aniruddhaṃ muniśreṣṭhāḥ śaṅkhacakragadādharam
- 10
ये चानिरुद्धं पुरुषं ध्यायन्त्यात्मविदां वराः
नारायणसमाः सर्वे सर्वसंपत्समन्विताः
ye cāniruddhaṃ puruṣaṃ dhyāyantyātmavidāṃ varāḥ
nārāyaṇasamāḥ sarve sarvasaṃpatsamanvitāḥ
- 11
सनन्दनश्च भगवान्सनकश्च सनातनः
वालखिल्याश्च सिद्धाश्च मित्रावरुणकौ तथा
sanandanaśca bhagavānsanakaśca sanātanaḥ
vālakhilyāśca siddhāśca mitrāvaruṇakau tathā
- 12
यजन्ति सततं तत्र विश्वस्य प्रभवं हरिम्
सप्तद्वीपेषु तिष्ठन्ति नानाशृङ्गा महोदयाः
yajanti satataṃ tatra viśvasya prabhavaṃ harim
saptadvīpeṣu tiṣṭhanti nānāśṛṅgā mahodayāḥ
- 13
आसमुद्रायताः केचिद्गिरयो गह्वरैस्तथा
धरायाः पतयश्चासन्बहवः कालगौरवात्
āsamudrāyatāḥ kecidgirayo gahvaraistathā
dharāyāḥ patayaścāsanbahavaḥ kālagauravāt
- 14
सामर्थ्यात्परमेशानाः क्रौञ्चारेर्जनकात्प्रभोः
मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह
sāmarthyātparameśānāḥ krauñcārerjanakātprabhoḥ
manvantareṣu sarveṣu atītānāgateṣviha
- 15
प्रवक्ष्यामि धरेशान्वो वक्ष्ये स्वायंभुवेऽन्तरे
मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेषु च
pravakṣyāmi dhareśānvo vakṣye svāyaṃbhuve'ntare
manvantareṣu sarveṣu atītānāgateṣu ca
- 16
तुल्याभिमानिनश्चैव सर्वे तुल्यप्रयोजनाः
स्वायंभुवस्य च मनोः पौत्रास्त्वासन्महाबलाः
tulyābhimāninaścaiva sarve tulyaprayojanāḥ
svāyaṃbhuvasya ca manoḥ pautrāstvāsanmahābalāḥ
- 17
प्रियव्रतात्मजा वीरास्ते दशेह प्रकीर्तिताः
आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च मेधा मेधातिथिर्वसुः
priyavratātmajā vīrāste daśeha prakīrtitāḥ
āgnīdhraścāgnibāhuśca medhā medhātithirvasuḥ
- 18
ज्योतिष्मान्द्युतिमान्हव्यः सवनः पुत्र एव च
प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चत्तान्सप्त सप्तसु पार्थिवान्
jyotiṣmāndyutimānhavyaḥ savanaḥ putra eva ca
priyavrato 'bhyaṣiñcattānsapta saptasu pārthivān
- 19
जम्बूद्वीपेश्वरं चक्रे आग्नीध्रं सुमहाबलम्
प्लक्षद्वीपेश्वरश्चापि तेन मेधातिथिः कृतः
jambūdvīpeśvaraṃ cakre āgnīdhraṃ sumahābalam
plakṣadvīpeśvaraścāpi tena medhātithiḥ kṛtaḥ
- 20
शाल्मलेश्च वपुष्मन्तं राजानमभिषिक्तवान्
ज्योतिष्मन्तं कुशद्वीपे राजानं कृतवान्नृपः
śālmaleśca vapuṣmantaṃ rājānamabhiṣiktavān
jyotiṣmantaṃ kuśadvīpe rājānaṃ kṛtavānnṛpaḥ
- 21
द्युतिमन्तं च राजानं क्रौञ्चद्वीपे समादिशत्
शाकद्वीपेश्वरं चापि हव्यं चक्रे प्रियव्रतः
dyutimantaṃ ca rājānaṃ krauñcadvīpe samādiśat
śākadvīpeśvaraṃ cāpi havyaṃ cakre priyavrataḥ
- 22
पुष्कराधिपतिं चक्रे सवनं चापि सुव्रताः
पुष्करे सवनस्यापि महावीतः सुतो ऽभवत्
puṣkarādhipatiṃ cakre savanaṃ cāpi suvratāḥ
puṣkare savanasyāpi mahāvītaḥ suto 'bhavat
- 23
धातकी चैव द्वावेतौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ
महावीतं स्मृतं वर्षं तस्य नाम्ना महात्मनः
dhātakī caiva dvāvetau putrau putravatāṃ varau
mahāvītaṃ smṛtaṃ varṣaṃ tasya nāmnā mahātmanaḥ
- 24
नाम्ना तु धातकेश्चैव धातकीखण्डमुच्यते
हव्योऽप्यजनयत्पुत्राञ्छाकद्वीपेश्वरः प्रभुः
nāmnā tu dhātakeścaiva dhātakīkhaṇḍamucyate
havyo'pyajanayatputrāñchākadvīpeśvaraḥ prabhuḥ
- 25
जलदं च कुमारं च सुकुमारं मणीचकम्
कुसुमोत्तरमोदाकी सप्तमस्तु महाद्रुमः
jaladaṃ ca kumāraṃ ca sukumāraṃ maṇīcakam
kusumottaramodākī saptamastu mahādrumaḥ
- 26
अलदं जलदस्याथ वर्षं प्रथममुच्यते
कुमारस्य तु कौमारं द्वितीयं परिकीर्तितम्
aladaṃ jaladasyātha varṣaṃ prathamamucyate
kumārasya tu kaumāraṃ dvitīyaṃ parikīrtitam
- 27
सुकुमारं तृतीयं तु सुकुमारस्य कीर्त्यते
मणीचकं चतुर्थं तु माणीचकमिहोच्यते
sukumāraṃ tṛtīyaṃ tu sukumārasya kīrtyate
maṇīcakaṃ caturthaṃ tu māṇīcakamihocyate
- 28
कुसुमोत्तरस्य वै वर्षं पञ्चमं कुसुमोत्तरम्
मोदकं चापि मोदाकेर्वर्षं षष्ठं प्रकीर्तितम्
kusumottarasya vai varṣaṃ pañcamaṃ kusumottaram
modakaṃ cāpi modākervarṣaṃ ṣaṣṭhaṃ prakīrtitam
- 29
महाद्रुमस्य नाम्ना तु सप्तमं तन्महाद्रुमम्
तेषां तु नामभिस्तानि सप्त वर्षाणि तत्र वै
mahādrumasya nāmnā tu saptamaṃ tanmahādrumam
teṣāṃ tu nāmabhistāni sapta varṣāṇi tatra vai
- 30
क्रौञ्चद्वीपेश्वरस्यापि पुत्रा द्युतिमतस्तु वै
कुशलो मनुगश्चोष्णः पीवरश्चान्धकारकः
krauñcadvīpeśvarasyāpi putrā dyutimatastu vai
kuśalo manugaścoṣṇaḥ pīvaraścāndhakārakaḥ

