29 shlokas
- 1
ययातिरुवाच
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः
ज्येष्ठं प्रति यथा राज्यं न देयं मे कथञ्चन
yayātiruvāca
brāhmaṇapramukhā varṇāḥ sarve śṛṇvantu me vacaḥ
jyeṣṭhaṃ prati yathā rājyaṃ na deyaṃ me kathañcana
- 2
मम ज्येष्ठेन यदुना नियोगो नानुपालितः
प्रतिकूलमतिश्चैव न स पुत्रः सतां मतः
mama jyeṣṭhena yadunā niyogo nānupālitaḥ
pratikūlamatiścaiva na sa putraḥ satāṃ mataḥ
- 3
मातापित्रोर्वचनकृत्सद्भिः पुत्रः प्रशस्यते
स पुत्रः पुत्रवद्यस्तु वर्तते मातृपितृषु
mātāpitrorvacanakṛtsadbhiḥ putraḥ praśasyate
sa putraḥ putravadyastu vartate mātṛpitṛṣu
- 4
यदुनाहमवज्ञातस्तथा तुर्वसुनापि च
द्रुह्येन चानुना चैव मय्यवज्ञा कृता भृशम्
yadunāhamavajñātastathā turvasunāpi ca
druhyena cānunā caiva mayyavajñā kṛtā bhṛśam
- 5
पुरुणा च कृतं वाक्यं मानितश्च विशेषतः
कनीयान्मम दायादो जरा येन धृता मम
puruṇā ca kṛtaṃ vākyaṃ mānitaśca viśeṣataḥ
kanīyānmama dāyādo jarā yena dhṛtā mama
- 6
शुक्रेण मे समादिष्टा देवयान्याः कृते जरा
प्रार्थितेन पुनस्तेन जरा संचारिणी कृता
śukreṇa me samādiṣṭā devayānyāḥ kṛte jarā
prārthitena punastena jarā saṃcāriṇī kṛtā
- 7
शुक्रेण च वरो दत्तः काव्येनोशनसा स्वयम्
पुत्रो यस्त्वनुवर्तेत स ते राज्यधरस्त्विति
śukreṇa ca varo dattaḥ kāvyenośanasā svayam
putro yastvanuvarteta sa te rājyadharastviti
- 8
भवन्तो ऽप्यनुजानन्तु पूरू राज्ये ऽभिषिच्यते
प्रकृतय ऊचुः
यः पुत्रो गुणसम्पन्नो मातापित्रोर्हितः सदा
bhavanto 'pyanujānantu pūrū rājye 'bhiṣicyate
prakṛtaya ūcuḥ
yaḥ putro guṇasampanno mātāpitrorhitaḥ sadā
- 9
सर्वमर्हति कल्याणं कनीयान् अपि स प्रभुः
अर्हः पूरुरिदं राज्यं यः सुतो वाक्यकृत्तव
sarvamarhati kalyāṇaṃ kanīyān api sa prabhuḥ
arhaḥ pūruridaṃ rājyaṃ yaḥ suto vākyakṛttava
- 10
वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं कर्तुमन्यथा
सूत उवाच
एवं जानपदैस्तुष्टैर् इत्युक्तो नाहुषस्तदा
varadānena śukrasya na śakyaṃ kartumanyathā
sūta uvāca
evaṃ jānapadaistuṣṭair ityukto nāhuṣastadā
- 11
अभिषिच्य ततो राज्यं पूरुं स सुतम् आत्मनः
दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं पुत्रमादिशत्
abhiṣicya tato rājyaṃ pūruṃ sa sutam ātmanaḥ
diśi dakṣiṇapūrvasyāṃ turvasuṃ putramādiśat
- 12
दक्षिणायामथो राजा यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत्
प्रतीच्यामुत्तरस्यां तु द्रुह्युं चानुं च तावुभौ
dakṣiṇāyāmatho rājā yaduṃ jyeṣṭhaṃ nyayojayat
pratīcyāmuttarasyāṃ tu druhyuṃ cānuṃ ca tāvubhau
- 13
सप्तद्वीपां ययातिस्तु जित्वा पृथ्वीं ससागराम्
व्यभजच्च त्रिधा राज्यं पुत्रेभ्यो नाहुषस्तदा
saptadvīpāṃ yayātistu jitvā pṛthvīṃ sasāgarām
vyabhajacca tridhā rājyaṃ putrebhyo nāhuṣastadā
- 14
पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु हर्षनिर्भरमानसः
प्रीतिमानभवद्राजा भारम् आवेश्य बन्धुषु
putrasaṃkrāmitaśrīstu harṣanirbharamānasaḥ
prītimānabhavadrājā bhāram āveśya bandhuṣu
- 15
अत्र गाथा महाराज्ञा पुरा गीता ययातिना
याभिः प्रत्याहरेत्कामान्सर्वतोऽङ्गानि कूर्मवत्
atra gāthā mahārājñā purā gītā yayātinā
yābhiḥ pratyāharetkāmānsarvato'ṅgāni kūrmavat
- 16
ताभिर् एव नरः श्रीमान्नान्यथा कर्मकोटिकृत्
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति
tābhir eva naraḥ śrīmānnānyathā karmakoṭikṛt
na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śāmyati
- 17
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः
haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate
yatpṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ
- 18
नालमेकस्य तत्सर्वमिति मत्वा शमं व्रजेत्
यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम्
nālamekasya tatsarvamiti matvā śamaṃ vrajet
yadā na kurute bhāvaṃ sarvabhūteṣu pāpakam
- 19
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म सम्पद्यते तदा
यदा परान्न बिभेति परे चास्मान्न बिभ्यति
karmaṇā manasā vācā brahma sampadyate tadā
yadā parānna bibheti pare cāsmānna bibhyati
- 20
यदा न निन्देन्न द्वेष्टि ब्रह्म सम्पद्यते तदा
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्यानजीर्यति जीर्यतः
yadā na nindenna dveṣṭi brahma sampadyate tadā
yā dustyajā durmatibhiryānajīryati jīryataḥ
- 21
योऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्
जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः
yo'sau prāṇāntiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham
jīryanti jīryataḥ keśā dantā jīryanti jīryataḥ
- 22
चक्षुःश्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका निरुपद्रवा
जीर्यन्ति देहिनः सर्वे स्वभावादेव नान्यथा
cakṣuḥśrotre ca jīryete tṛṣṇaikā nirupadravā
jīryanti dehinaḥ sarve svabhāvādeva nānyathā
- 23
जीविताशा धनाशा च जीर्यतोऽपि न जीर्यते
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम्
jīvitāśā dhanāśā ca jīryato'pi na jīryate
yacca kāmasukhaṃ loke yacca divyaṃ mahatsukham
- 24
तृष्णाक्षयसुखस्यैतत्कलां नार्हति षोडशीम्
एवमुक्त्वा स राजर्षिः सदारः प्राविशद्वनम्
tṛṣṇākṣayasukhasyaitatkalāṃ nārhati ṣoḍaśīm
evamuktvā sa rājarṣiḥ sadāraḥ prāviśadvanam
- 25
भृगुतुङ्गे तपस्तप्त्वा तत्रैव च महायशाः
साधयित्वा त्वनशनं सदारः स्वर्गमाप्तवान्
bhṛgutuṅge tapastaptvā tatraiva ca mahāyaśāḥ
sādhayitvā tvanaśanaṃ sadāraḥ svargamāptavān
- 26
तस्य वंशास्तु पञ्चैते पुण्या देवर्षिसत्कृताः
यैर्व्याप्ता पृथिवी कृत्स्ना सूर्यस्येव मरीचिभिः
tasya vaṃśāstu pañcaite puṇyā devarṣisatkṛtāḥ
yairvyāptā pṛthivī kṛtsnā sūryasyeva marīcibhiḥ
- 27
धनी प्रजावान् आयुष्मान्कीर्तिमांश्च भवेन्नरः
ययातिचरितं पुण्यं पठञ्छृण्वंश्च बुद्धिमान्
dhanī prajāvān āyuṣmānkīrtimāṃśca bhavennaraḥ
yayāticaritaṃ puṇyaṃ paṭhañchṛṇvaṃśca buddhimān
- 28
सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते
sarvapāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate
- 29
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सोमवंशे ययातिचरितं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः
iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge somavaṃśe yayāticaritaṃ nāma saptaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ

