94 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
केन योगेन वै सूत गुणप्राप्तिः सतामिह
अणिमादिगुणोपेता भवन्त्येवेह योगिनः
तत्सर्वं विस्तरात्सूत वक्तुमर्हसि सांप्रतम्
ṛṣaya ūcuḥ
kena yogena vai sūta guṇaprāptiḥ satāmiha
aṇimādiguṇopetā bhavantyeveha yoginaḥ
tatsarvaṃ vistarātsūta vaktumarhasi sāṃpratam
- 2
सूत उवाच
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि योगं परमदुर्लभम्
पञ्चधा संस्मरेदादौ स्थाप्य चित्ते सनातनम्
sūta uvāca
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi yogaṃ paramadurlabham
pañcadhā saṃsmaredādau sthāpya citte sanātanam
- 3
कल्पयेच्चासनं पद्मं सोमसूर्याग्निसंयुतम्
षड्विंशच्छक्तिसंयुक्तमष्टधा च द्विजोत्तमाः
kalpayeccāsanaṃ padmaṃ somasūryāgnisaṃyutam
ṣaḍviṃśacchaktisaṃyuktamaṣṭadhā ca dvijottamāḥ
- 4
ततः षोडशधा चैव पुनर्द्वादशधा द्विजाः
स्मरेच्च तत्तथा मध्ये देव्या देवम् उमापतिम्
tataḥ ṣoḍaśadhā caiva punardvādaśadhā dvijāḥ
smarecca tattathā madhye devyā devam umāpatim
- 5
अष्टशक्तिसमायुक्तमष्टमूर्तिमजं प्रभुम्
ताभिश्चाष्टविधा रुद्राश्चतुःषष्टिविधाः पुनः
aṣṭaśaktisamāyuktamaṣṭamūrtimajaṃ prabhum
tābhiścāṣṭavidhā rudrāścatuḥṣaṣṭividhāḥ punaḥ
- 6
शक्तयश्च तथा सर्वा गुणाष्टकसमन्विताः
एवं स्मरेत्क्रमेणैव लब्ध्वा ज्ञानमनुत्तमम्
śaktayaśca tathā sarvā guṇāṣṭakasamanvitāḥ
evaṃ smaretkrameṇaiva labdhvā jñānamanuttamam
- 7
एवं पाशुपतं योगं मोक्षसिद्धिप्रदायकम्
तस्याणिमादयो विप्रा नान्यथा कर्मकोटिभिः
evaṃ pāśupataṃ yogaṃ mokṣasiddhipradāyakam
tasyāṇimādayo viprā nānyathā karmakoṭibhiḥ
- 8
तत्राष्टगुणमैश्वर्यं योगिनां समुदाहृतम्
तत्सर्वं क्रमयोगेन ह्युच्यमानं निबोधत
tatrāṣṭaguṇamaiśvaryaṃ yogināṃ samudāhṛtam
tatsarvaṃ kramayogena hyucyamānaṃ nibodhata
- 9
अणिमा लघिमा चैव महिमा प्राप्तिरेव च
प्राकाम्यं चैव सर्वत्र ईशित्वं चैव सर्वतः
aṇimā laghimā caiva mahimā prāptireva ca
prākāmyaṃ caiva sarvatra īśitvaṃ caiva sarvataḥ
- 10
वशित्वमथ सर्वत्र यत्र कामावसायिता
तच्चापि त्रिविधं ज्ञेयमैश्वर्यं सार्वकामिकम्
vaśitvamatha sarvatra yatra kāmāvasāyitā
taccāpi trividhaṃ jñeyamaiśvaryaṃ sārvakāmikam
- 11
सावद्यं निरवद्यं च सूक्ष्मं चैव प्रवर्तते
सावद्यं नाम यत्तत्र पञ्चभूतात्मकं स्मृतम्
sāvadyaṃ niravadyaṃ ca sūkṣmaṃ caiva pravartate
sāvadyaṃ nāma yattatra pañcabhūtātmakaṃ smṛtam
- 12
इन्द्रियाणि मनश्चैव अहङ्कारश्च यः स्मृतः
तत्र सूक्ष्मप्रवृत्तिस्तु पञ्चभूतात्मिका पुनः
indriyāṇi manaścaiva ahaṅkāraśca yaḥ smṛtaḥ
tatra sūkṣmapravṛttistu pañcabhūtātmikā punaḥ
- 13
इन्द्रियाणि मनश्चित्तबुद्ध्यहङ्कारसंज्ञितम्
तथा सर्वमयं चैव आत्मस्था ख्यातिरेव च
indriyāṇi manaścittabuddhyahaṅkārasaṃjñitam
tathā sarvamayaṃ caiva ātmasthā khyātireva ca
- 14
संयोग एव त्रिविधः सूक्ष्मेष्वेव प्रवर्तते
पुनरष्टगुणश्चापि सूक्ष्मेष्वेव विधीयते
saṃyoga eva trividhaḥ sūkṣmeṣveva pravartate
punaraṣṭaguṇaścāpi sūkṣmeṣveva vidhīyate
- 15
तस्य रूपं प्रवक्ष्यामि यथाह भगवान्प्रभुः
त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु यथास्य नियमः स्मृतः
tasya rūpaṃ pravakṣyāmi yathāha bhagavānprabhuḥ
trailokye sarvabhūteṣu yathāsya niyamaḥ smṛtaḥ
- 16
अणिमाद्यं तथाव्यक्तं सर्वत्रैव प्रतिष्ठितम्
त्रैलोक्ये सर्वभूतानां दुष्प्राप्यं समुदाहृतम्
aṇimādyaṃ tathāvyaktaṃ sarvatraiva pratiṣṭhitam
trailokye sarvabhūtānāṃ duṣprāpyaṃ samudāhṛtam
- 17
तत्तस्य भवति प्राप्यं प्रथमं योगिनां बलम्
लङ्घनं प्लवनं लोके रूपमस्य सदा भवेत्
tattasya bhavati prāpyaṃ prathamaṃ yogināṃ balam
laṅghanaṃ plavanaṃ loke rūpamasya sadā bhavet
- 18
शीघ्रत्वं सर्वभूतेषु द्वितीयं तु पदं स्मृतम्
त्रैलोक्ये सर्वभूतानां महिम्ना चैव वन्दितम्
śīghratvaṃ sarvabhūteṣu dvitīyaṃ tu padaṃ smṛtam
trailokye sarvabhūtānāṃ mahimnā caiva vanditam
- 19
महित्वं चापि लोकेऽस्मिंस्तृतीयो योग उच्यते
त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु यथेष्टगमनं स्मृतम्
mahitvaṃ cāpi loke'smiṃstṛtīyo yoga ucyate
trailokye sarvabhūteṣu yatheṣṭagamanaṃ smṛtam
- 20
प्राकामान्विषयान्भुङ्क्ते तथाप्रतिहतः क्वचित्
त्रैलोक्ये सर्वभूतानां सुखदुःखं प्रवर्तते
prākāmānviṣayānbhuṅkte tathāpratihataḥ kvacit
trailokye sarvabhūtānāṃ sukhaduḥkhaṃ pravartate
- 21
ईशो भवति सर्वत्र प्रविभागेन योगवित्
वश्यानि चास्य भूतानि त्रैलोक्ये सचराचरे
īśo bhavati sarvatra pravibhāgena yogavit
vaśyāni cāsya bhūtāni trailokye sacarācare
- 22
इच्छया तस्य रूपाणि भवन्ति न भवन्ति च
यत्र कामावसायित्वं त्रैलोक्ये सचराचरे
icchayā tasya rūpāṇi bhavanti na bhavanti ca
yatra kāmāvasāyitvaṃ trailokye sacarācare
- 23
शब्दः स्पर्शो रसो गन्धो रूपं चैव मनस्तथा
प्रवर्तन्ते ऽस्य चेच्छातो न भवन्ति यथेच्छया
śabdaḥ sparśo raso gandho rūpaṃ caiva manastathā
pravartante 'sya cecchāto na bhavanti yathecchayā
- 24
न जायते न म्रियते छिद्यते न च भिद्यते
न दह्यते न मुह्येत लीयते न च लिप्यते
na jāyate na mriyate chidyate na ca bhidyate
na dahyate na muhyeta līyate na ca lipyate
- 25
न क्षीयते न क्षरति खिद्यते न कदाचन
क्रियते वा न सर्वत्र तथा विक्रियते न च
na kṣīyate na kṣarati khidyate na kadācana
kriyate vā na sarvatra tathā vikriyate na ca
- 26
अगन्धरसरूपस्तु अस्पर्शः शब्दवर्जितः
अवर्णो ह्यस्वरश्चैव असवर्णस्तु कर्हिचित्
agandharasarūpastu asparśaḥ śabdavarjitaḥ
avarṇo hyasvaraścaiva asavarṇastu karhicit
- 27
स भुङ्क्ते विषयांश्चैव विषयैर्न च युज्यते
अणुत्वात्तु परः सूक्ष्मः सूक्ष्मत्वाद् अपवर्गिकः
sa bhuṅkte viṣayāṃścaiva viṣayairna ca yujyate
aṇutvāttu paraḥ sūkṣmaḥ sūkṣmatvād apavargikaḥ
- 28
व्यापकस्त्वपवर्गाच्च व्यापकात्पुरुषः स्मृतः
पुरुषः सूक्ष्मभावात्तु ऐश्वर्ये परमे स्थितः
vyāpakastvapavargācca vyāpakātpuruṣaḥ smṛtaḥ
puruṣaḥ sūkṣmabhāvāttu aiśvarye parame sthitaḥ
- 29
गुणोत्तरमथैश्वर्ये सर्वतः सूक्ष्ममुच्यते
ऐश्वर्यं चाप्रतीघातं प्राप्य योगमनुत्तमम्
guṇottaramathaiśvarye sarvataḥ sūkṣmamucyate
aiśvaryaṃ cāpratīghātaṃ prāpya yogamanuttamam
- 30
अपवर्गं ततो गच्छेत्सूक्ष्मं तत्परमं पदम्
एवं पाशुपतं योगं ज्ञातव्यं मुनिपुङ्गवाः
apavargaṃ tato gacchetsūkṣmaṃ tatparamaṃ padam
evaṃ pāśupataṃ yogaṃ jñātavyaṃ munipuṅgavāḥ

