45 shlokas
- 1
संजय उवाच
तौ शङ्खभेरीनिनदे समृद्धे समीयतुः श्वेतहयौ नराग्र्यौ
वैकर्तनः सूतपुत्रो ऽर्जुनश्च दुर्मन्त्रिते तव पुत्रस्य राजन्
saṃjaya uvāca
tau śaṅkhabherīninade samṛddhe samīyatuḥ śvetahayau narāgryau
vaikartanaḥ sūtaputro 'rjunaśca durmantrite tava putrasya rājan
- 2
यथा गजौ हैमवतौ प्रभिन्नौ प्रगृह्य दन्ताव् इव वाशितार्थे
तथा समाजग्मतुर् उग्रवेगौ धनंजयश्चाधिरथिश्च वीरौ
yathā gajau haimavatau prabhinnau pragṛhya dantāv iva vāśitārthe
tathā samājagmatur ugravegau dhanaṃjayaścādhirathiśca vīrau
- 3
बलाहकेनेव यथा बलाहको यदृच्छया वा गिरिणा गिरिर्यथा
तथा धनुर्ज्यातलनेमिनिस्वनौ समीयतुस्ताव् इषुवर्षवर्षिणौ
balāhakeneva yathā balāhako yadṛcchayā vā giriṇā giriryathā
tathā dhanurjyātalaneminisvanau samīyatustāv iṣuvarṣavarṣiṇau
- 4
प्रवृद्धशृङ्गद्रुमवीरुदोषधी प्रवृद्धनानाविधपर्वतौकसौ
यथाचलौ वा गलितौ महाबलौ तथा महास्त्रैर् इतरेतरं घ्नतः
pravṛddhaśṛṅgadrumavīrudoṣadhī pravṛddhanānāvidhaparvataukasau
yathācalau vā galitau mahābalau tathā mahāstrair itaretaraṃ ghnataḥ
- 5
स संनिपातस्तु तयोर्महान् अभूत्सुरेशवैरोचनयोर्यथा पुरा
शरैर्विभुग्नाङ्गनियन्तृवाहनः सुदुःसहो ऽन्यैः पटुशोणितोदकः
sa saṃnipātastu tayormahān abhūtsureśavairocanayoryathā purā
śarairvibhugnāṅganiyantṛvāhanaḥ suduḥsaho 'nyaiḥ paṭuśoṇitodakaḥ
- 6
प्रभूतपद्मोत्पलमत्स्यकच्छपौ महाह्रदौ पक्षिगणानुनादितौ
सुसंनिकृष्टाव् अनिलोद्धतौ यथा तथा रथौ तौ ध्वजिनौ समीयतुः
prabhūtapadmotpalamatsyakacchapau mahāhradau pakṣigaṇānunāditau
susaṃnikṛṣṭāv aniloddhatau yathā tathā rathau tau dhvajinau samīyatuḥ
- 7
उभौ महेन्द्रस्य समानविक्रमाव् उभौ महेन्द्रप्रतिमौ महारथौ
महेन्द्रवज्रप्रतिमैश्च सायकैर्महेन्द्रवृत्राव् इव सम्प्रजह्रतुः
ubhau mahendrasya samānavikramāv ubhau mahendrapratimau mahārathau
mahendravajrapratimaiśca sāyakairmahendravṛtrāv iva samprajahratuḥ
- 8
सनागपत्त्यश्वरथे उभे बले विचित्रवर्णाभरणाम्बरस्रजे
चकम्पतुश्चोन्नमतः स्म विस्मयाद्वियद्गताश्चार्जुनकर्णसंयुगे
sanāgapattyaśvarathe ubhe bale vicitravarṇābharaṇāmbarasraje
cakampatuśconnamataḥ sma vismayādviyadgatāścārjunakarṇasaṃyuge
- 9
भुजाः सवज्राङ्गुलयः समुच्छ्रिताः ससिंहनादा हृषितैर्दिदृक्षुभिः
यदार्जुनं मत्तम् इव द्विपो द्विपं समभ्ययाद् आधिरथिर्जिघांसया
bhujāḥ savajrāṅgulayaḥ samucchritāḥ sasiṃhanādā hṛṣitairdidṛkṣubhiḥ
yadārjunaṃ mattam iva dvipo dvipaṃ samabhyayād ādhirathirjighāṃsayā
- 10
अभ्यक्रोशन्सोमकास्तत्र पार्थं त्वरस्व याह्य् अर्जुन विध्य कर्णम्
छिन्द्ध्य् अस्य मूर्धानम् अलं चिरेण श्रद्धां च राज्याद्धृतराष्ट्रसूनोः
abhyakrośansomakāstatra pārthaṃ tvarasva yāhy arjuna vidhya karṇam
chinddhy asya mūrdhānam alaṃ cireṇa śraddhāṃ ca rājyāddhṛtarāṣṭrasūnoḥ
- 11
तथास्माकं बहवस्तत्र योधाः कर्णं तदा याहि याहीत्य् अवोचन्
जह्य् अर्जुनं कर्ण ततः सचीराः पुनर्वनं यान्तु चिराय पार्थाः
tathāsmākaṃ bahavastatra yodhāḥ karṇaṃ tadā yāhi yāhīty avocan
jahy arjunaṃ karṇa tataḥ sacīrāḥ punarvanaṃ yāntu cirāya pārthāḥ
- 12
ततः कर्णः प्रथमं तत्र पार्थं महेषुभिर्दशभिः पर्यविध्यत्
तम् अर्जुनः प्रत्यविध्यच्छिताग्रैः कक्षान्तरे दशभिर् अतीव क्रुद्धः
tataḥ karṇaḥ prathamaṃ tatra pārthaṃ maheṣubhirdaśabhiḥ paryavidhyat
tam arjunaḥ pratyavidhyacchitāgraiḥ kakṣāntare daśabhir atīva kruddhaḥ
- 13
परस्परं तौ विशिखैः सुतीक्ष्णैस्ततक्षतुः सूतपुत्रो ऽर्जुनश्च
परस्परस्यान्तरेप्सू विमर्दे सुभीमम् अभ्याययतुः प्रहृष्टौ
parasparaṃ tau viśikhaiḥ sutīkṣṇaistatakṣatuḥ sūtaputro 'rjunaśca
parasparasyāntarepsū vimarde subhīmam abhyāyayatuḥ prahṛṣṭau
- 14
अमृष्यमाणश्च महाविमर्दे तत्राक्रुध्यद्भीमसेनो महात्मा
अथाब्रवीत्पाणिना पाणिम् आघ्नन्संदष्टौष्ठो नृत्यति वादयन्न् इव
कथं नु त्वां सूतपुत्रः किरीटिन्महेषुभिर्दशभिर् अविध्यद् अग्रे
amṛṣyamāṇaśca mahāvimarde tatrākrudhyadbhīmaseno mahātmā
athābravītpāṇinā pāṇim āghnansaṃdaṣṭauṣṭho nṛtyati vādayann iva
kathaṃ nu tvāṃ sūtaputraḥ kirīṭinmaheṣubhirdaśabhir avidhyad agre
- 15
यया धृत्या सर्वभूतान्य् अजैषीर्ग्रासं ददद्वह्नये खाण्डवे त्वम्
तया धृत्या सूतपुत्रं जहि त्वम् अहं वैनं गदया पोथयिष्ये
yayā dhṛtyā sarvabhūtāny ajaiṣīrgrāsaṃ dadadvahnaye khāṇḍave tvam
tayā dhṛtyā sūtaputraṃ jahi tvam ahaṃ vainaṃ gadayā pothayiṣye
- 16
अथाब्रवीद्वासुदेवो ऽपि पार्थं दृष्ट्वा रथेषून्प्रतिहन्यमानान्
अमीमृदत्सर्वथा ते ऽद्य कर्णो ह्य् अस्त्रैर् अस्त्राणि किम् इदं किरीटिन्
athābravīdvāsudevo 'pi pārthaṃ dṛṣṭvā ratheṣūnpratihanyamānān
amīmṛdatsarvathā te 'dya karṇo hy astrair astrāṇi kim idaṃ kirīṭin
- 17
स वीर किं मुह्यसि नावधीयसे नदन्त्य् एते कुरवः सम्प्रहृष्टाः
कर्णं पुरस्कृत्य विदुर्हि सर्वे त्वदस्त्रम् अस्त्रैर्विनिपात्यमानम्
sa vīra kiṃ muhyasi nāvadhīyase nadanty ete kuravaḥ samprahṛṣṭāḥ
karṇaṃ puraskṛtya vidurhi sarve tvadastram astrairvinipātyamānam
- 18
यया धृत्या निहतं तामसास्त्रं युगे युगे राक्षसाश्चापि घोराः
दम्भोद्भवाश्चासुराश्चाहवेषु तया धृत्या त्वं जहि सूतपुत्रम्
yayā dhṛtyā nihataṃ tāmasāstraṃ yuge yuge rākṣasāścāpi ghorāḥ
dambhodbhavāścāsurāścāhaveṣu tayā dhṛtyā tvaṃ jahi sūtaputram
- 19
अनेन वास्य क्षुरनेमिनाद्य संछिन्द्धि मूर्धानम् अरेः प्रसह्य
मया निसृष्टेन सुदर्शनेन वज्रेण शक्रो नमुचेर् इवारेः
anena vāsya kṣuraneminādya saṃchinddhi mūrdhānam areḥ prasahya
mayā nisṛṣṭena sudarśanena vajreṇa śakro namucer ivāreḥ
- 20
किरातरूपी भगवान्यया च त्वया महत्या परितोषितो ऽभूत्
तां त्वं धृतिं वीर पुनर्गृहीत्वा सहानुबन्धं जहि सूतपुत्रम्
kirātarūpī bhagavānyayā ca tvayā mahatyā paritoṣito 'bhūt
tāṃ tvaṃ dhṛtiṃ vīra punargṛhītvā sahānubandhaṃ jahi sūtaputram
- 21
ततो महीं सागरमेखलां त्वं सपत्तनां ग्रामवतीं समृद्धाम्
प्रयच्छ राज्ञे निहतारिसंघां यशश्च पार्थातुलम् आप्नुहि त्वम्
tato mahīṃ sāgaramekhalāṃ tvaṃ sapattanāṃ grāmavatīṃ samṛddhām
prayaccha rājñe nihatārisaṃghāṃ yaśaśca pārthātulam āpnuhi tvam
- 22
संचोदितो भीमजनार्दनाभ्यां स्मृत्वा तदात्मानम् अवेक्ष्य सत्त्वम्
महात्मनश्चागमने विदित्वा प्रयोजनं केशवम् इत्य् उवाच
saṃcodito bhīmajanārdanābhyāṃ smṛtvā tadātmānam avekṣya sattvam
mahātmanaścāgamane viditvā prayojanaṃ keśavam ity uvāca
- 23
प्रादुष्करोम्य् एष महास्त्रम् उग्रं शिवाय लोकस्य वधाय सौतेः
तन्मे ऽनुजानातु भवान्सुराश्च ब्रह्मा भवो ब्रह्मविदश्च सर्वे
prāduṣkaromy eṣa mahāstram ugraṃ śivāya lokasya vadhāya sauteḥ
tanme 'nujānātu bhavānsurāśca brahmā bhavo brahmavidaśca sarve
- 24
इत्य् ऊचिवान्ब्राह्मम् असह्यम् अस्त्रं प्रादुश्चक्रे मनसा संविधेयम्
ततो दिशश्च प्रदिशश्च सर्वाः समावृणोत्सायकैर्भूरितेजाः
ससर्ज बाणान्भरतर्षभो ऽपि शतंशतान् एकवद् आशुवेगान्
ity ūcivānbrāhmam asahyam astraṃ prāduścakre manasā saṃvidheyam
tato diśaśca pradiśaśca sarvāḥ samāvṛṇotsāyakairbhūritejāḥ
sasarja bāṇānbharatarṣabho 'pi śataṃśatān ekavad āśuvegān
- 25
वैकर्तनेनापि तथाजिमध्ये सहस्रशो बाणगणा विसृष्टाः
ते घोषिणः पाण्डवम् अभ्युपेयुः पर्जन्यमुक्ता इव वारिधाराः
vaikartanenāpi tathājimadhye sahasraśo bāṇagaṇā visṛṣṭāḥ
te ghoṣiṇaḥ pāṇḍavam abhyupeyuḥ parjanyamuktā iva vāridhārāḥ
- 26
स भीमसेनं च जनार्दनं च किरीटिनं चाप्य् अमनुष्यकर्मा
त्रिभिस्त्रिभिर्भीमबलो निहत्य ननाद घोरं महता स्वरेण
sa bhīmasenaṃ ca janārdanaṃ ca kirīṭinaṃ cāpy amanuṣyakarmā
tribhistribhirbhīmabalo nihatya nanāda ghoraṃ mahatā svareṇa
- 27
स कर्णबाणाभिहतः किरीटी भीमं तथा प्रेक्ष्य जनार्दनं च
अमृष्यमाणः पुनर् एव पार्थः शरान्दशाष्टौ च समुद्बबर्ह
sa karṇabāṇābhihataḥ kirīṭī bhīmaṃ tathā prekṣya janārdanaṃ ca
amṛṣyamāṇaḥ punar eva pārthaḥ śarāndaśāṣṭau ca samudbabarha
- 28
सुषेणम् एकेन शरेण विद्ध्वा शल्यं चतुर्भिस्त्रिभिर् एव कर्णम्
ततः सुमुक्तैर्दशभिर्जघान सभापतिं काञ्चनवर्मनद्धम्
suṣeṇam ekena śareṇa viddhvā śalyaṃ caturbhistribhir eva karṇam
tataḥ sumuktairdaśabhirjaghāna sabhāpatiṃ kāñcanavarmanaddham
- 29
स राजपुत्रो विशिरा विबाहुर्विवाजिसूतो विधनुर्विकेतुः
ततो रथाग्राद् अपतत्प्रभग्नः परश्वधैः शाल इवाभिकृत्तः
sa rājaputro viśirā vibāhurvivājisūto vidhanurviketuḥ
tato rathāgrād apatatprabhagnaḥ paraśvadhaiḥ śāla ivābhikṛttaḥ
- 30
पुनश्च कर्णं त्रिभिर् अष्टभिश्च द्वाभ्यां चतुर्भिर्दशभिश्च विद्ध्वा
चतुःशतान्द्विरदान्सायुधीयान्हत्वा रथान् अष्टशतं जघान
सहस्रम् अश्वांश्च पुनश्च सादीन् अष्टौ सहस्राणि च पत्तिवीरान्
punaśca karṇaṃ tribhir aṣṭabhiśca dvābhyāṃ caturbhirdaśabhiśca viddhvā
catuḥśatāndviradānsāyudhīyānhatvā rathān aṣṭaśataṃ jaghāna
sahasram aśvāṃśca punaśca sādīn aṣṭau sahasrāṇi ca pattivīrān

