43 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
प्रोक्तस्त्वया पूर्वम् एव प्रवीरो लोकविश्रुतः
न त्व् अस्य कर्म संग्रामे त्वया संजय कीर्तितम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
proktastvayā pūrvam eva pravīro lokaviśrutaḥ
na tv asya karma saṃgrāme tvayā saṃjaya kīrtitam
- 2
तस्य विस्तरतो ब्रूहि प्रवीरस्याद्य विक्रमम्
शिक्षां प्रभावं वीर्यं च प्रमाणं दर्पम् एव च
tasya vistarato brūhi pravīrasyādya vikramam
śikṣāṃ prabhāvaṃ vīryaṃ ca pramāṇaṃ darpam eva ca
- 3
संजय उवाच
द्रोणभीष्मकृपद्रौणिकर्णार्जुनजनार्दनान्
समाप्तविद्यान्धनुषि श्रेष्ठान्यान्मन्यसे युधि
saṃjaya uvāca
droṇabhīṣmakṛpadrauṇikarṇārjunajanārdanān
samāptavidyāndhanuṣi śreṣṭhānyānmanyase yudhi
- 4
तुल्यता कर्णभीष्माभ्याम् आत्मनो येन दृश्यते
वासुदेवार्जुनाभ्यां च न्यूनतां नात्मनीच्छति
tulyatā karṇabhīṣmābhyām ātmano yena dṛśyate
vāsudevārjunābhyāṃ ca nyūnatāṃ nātmanīcchati
- 5
स पाण्ड्यो नृपतिश्रेष्ठः सर्वशस्त्रभृतां वरः
कर्णस्यानीकम् अवधीत्परिभूत इवान्तकः
sa pāṇḍyo nṛpatiśreṣṭhaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
karṇasyānīkam avadhītparibhūta ivāntakaḥ
- 6
तद् उदीर्णरथाश्वं च पत्तिप्रवरकुञ्जरम्
कुलालचक्रवद्भ्रान्तं पाण्ड्येनाधिष्ठितं बलम्
tad udīrṇarathāśvaṃ ca pattipravarakuñjaram
kulālacakravadbhrāntaṃ pāṇḍyenādhiṣṭhitaṃ balam
- 7
व्यश्वसूतध्वजरथान्विप्रविद्धायुधान्रिपून्
सम्यग् अस्तैः शरैः पाण्ड्यो वायुर्मेघान् इवाक्षिपत्
vyaśvasūtadhvajarathānvipraviddhāyudhānripūn
samyag astaiḥ śaraiḥ pāṇḍyo vāyurmeghān ivākṣipat
- 8
द्विरदान्प्रहतप्रोथान्विपताकध्वजायुधान्
सपादरक्षान् अवधीद्वज्रेणारीन् इवारिहा
dviradānprahataprothānvipatākadhvajāyudhān
sapādarakṣān avadhīdvajreṇārīn ivārihā
- 9
सशक्तिप्रासतूणीरान् अश्वारोहान्हयान् अपि
पुलिन्दखशबाह्लीकान्निषादान्ध्रकतङ्गणान्
saśaktiprāsatūṇīrān aśvārohānhayān api
pulindakhaśabāhlīkānniṣādāndhrakataṅgaṇān
- 10
दाक्षिणात्यांश्च भोजांश्च क्रूरान्संग्रामकर्कशान्
विशस्त्रकवचान्बाणैः कृत्वा पाण्ड्यो ऽकरोद्व्यसून्
dākṣiṇātyāṃśca bhojāṃśca krūrānsaṃgrāmakarkaśān
viśastrakavacānbāṇaiḥ kṛtvā pāṇḍyo 'karodvyasūn
- 11
चतुरङ्गं बलं बाणैर्निघ्नन्तं पाण्ड्यम् आहवे
दृष्ट्वा द्रौणिर् असंभ्रान्तम् असंभ्रान्ततरो ऽभ्ययात्
caturaṅgaṃ balaṃ bāṇairnighnantaṃ pāṇḍyam āhave
dṛṣṭvā drauṇir asaṃbhrāntam asaṃbhrāntataro 'bhyayāt
- 12
आभाष्य चैनं मधुरम् अभिनृत्यन्न् अभीतवत्
प्राह प्रहरतां श्रेष्ठः स्मितपूर्वं समाह्वयन्
ābhāṣya cainaṃ madhuram abhinṛtyann abhītavat
prāha praharatāṃ śreṣṭhaḥ smitapūrvaṃ samāhvayan
- 13
राजन्कमलपत्राक्ष प्रधानायुधवाहन
वज्रसंहननप्रख्य प्रधानबलपौरुष
rājankamalapatrākṣa pradhānāyudhavāhana
vajrasaṃhananaprakhya pradhānabalapauruṣa
- 14
मुष्टिश्लिष्टायुधाभ्यां च व्यायताभ्यां महद्धनुः
दोर्भ्यां विस्फारयन्भासि महाजलदवद्भृशम्
muṣṭiśliṣṭāyudhābhyāṃ ca vyāyatābhyāṃ mahaddhanuḥ
dorbhyāṃ visphārayanbhāsi mahājaladavadbhṛśam
- 15
शरवर्षैर्महावेगैर् अमित्रान् अभिवर्षतः
मद् अन्यं नानुपश्यामि प्रतिवीरं तवाहवे
śaravarṣairmahāvegair amitrān abhivarṣataḥ
mad anyaṃ nānupaśyāmi prativīraṃ tavāhave
- 16
रथद्विरदपत्त्यश्वान् एकः प्रमथसे बहून्
मृगसंघान् इवारण्ये विभीर्भीमबलो हरिः
rathadviradapattyaśvān ekaḥ pramathase bahūn
mṛgasaṃghān ivāraṇye vibhīrbhīmabalo hariḥ
- 17
महता रथघोषेण दिवं भूमिं च नादयन्
वर्षान्ते सस्यहा पीथो भाभिर् आपूरयन्न् इव
mahatā rathaghoṣeṇa divaṃ bhūmiṃ ca nādayan
varṣānte sasyahā pītho bhābhir āpūrayann iva
- 18
संस्पृशानः शरांस्तीक्ष्णांस्तूणाद् आशीविषोपमान्
मयैवैकेन युध्यस्व त्र्यम्बकेणान्धको यथा
saṃspṛśānaḥ śarāṃstīkṣṇāṃstūṇād āśīviṣopamān
mayaivaikena yudhyasva tryambakeṇāndhako yathā
- 19
एवम् उक्तस्तथेत्य् उक्त्वा प्रहरेति च ताडितः
कर्णिना द्रोणतनयं विव्याध मलयध्वजः
evam uktastathety uktvā prahareti ca tāḍitaḥ
karṇinā droṇatanayaṃ vivyādha malayadhvajaḥ
- 20
मर्मभेदिभिर् अत्युग्रैर्बाणैर् अग्निशिखोपमैः
स्मयन्न् अभ्यहनद्द्रौणिः पाण्ड्यम् आचार्यसत्तमः
marmabhedibhir atyugrairbāṇair agniśikhopamaiḥ
smayann abhyahanaddrauṇiḥ pāṇḍyam ācāryasattamaḥ
- 21
ततो नवापरांस्तीक्ष्णान्नाराचान्कङ्कवाससः
गत्या दशम्या संयुक्तान् अश्वत्थामा व्यवासृजत्
tato navāparāṃstīkṣṇānnārācānkaṅkavāsasaḥ
gatyā daśamyā saṃyuktān aśvatthāmā vyavāsṛjat
- 22
तेषां पञ्चाच्छिनत्पाण्ड्यः पञ्चभिर्निशितैः शरैः
चत्वारो ऽभ्याहनन्वाहान् आशु ते व्यसवो ऽभवन्
teṣāṃ pañcācchinatpāṇḍyaḥ pañcabhirniśitaiḥ śaraiḥ
catvāro 'bhyāhananvāhān āśu te vyasavo 'bhavan
- 23
अथ द्रोणसुतस्येषूंस्तांश्छित्त्वा निशितैः शरैः
धनुर्ज्यां विततां पाण्ड्यश्चिछेदादित्यवर्चसः
atha droṇasutasyeṣūṃstāṃśchittvā niśitaiḥ śaraiḥ
dhanurjyāṃ vitatāṃ pāṇḍyaścichedādityavarcasaḥ
- 24
विज्यं धनुर् अथाधिज्यं कृत्वा द्रौणिर् अमित्रहा
ततः शरसहस्राणि प्रेषयामास पाण्ड्यतः
इषुसंबाधम् आकाशम् अकरोद्दिश एव च
vijyaṃ dhanur athādhijyaṃ kṛtvā drauṇir amitrahā
tataḥ śarasahasrāṇi preṣayāmāsa pāṇḍyataḥ
iṣusaṃbādham ākāśam akaroddiśa eva ca
- 25
ततस्तान् अस्यतः सर्वान्द्रौणेर्बाणान्महात्मनः
जानानो ऽप्य् अक्षयान्पाण्ड्यो ऽशातयत्पुरुषर्षभः
tatastān asyataḥ sarvāndrauṇerbāṇānmahātmanaḥ
jānāno 'py akṣayānpāṇḍyo 'śātayatpuruṣarṣabhaḥ
- 26
प्रहितांस्तान्प्रयत्नेन छित्त्वा द्रौणेर् इषून् अरिः
चक्ररक्षौ ततस्तस्य प्राणुदन्निशितैः शरैः
prahitāṃstānprayatnena chittvā drauṇer iṣūn ariḥ
cakrarakṣau tatastasya prāṇudanniśitaiḥ śaraiḥ
- 27
अथारेर्लाघवं दृष्ट्वा मण्डलीकृतकार्मुकः
प्रास्यद्द्रोणसुतो बाणान्वृष्टिं पूषानुजो यथा
athārerlāghavaṃ dṛṣṭvā maṇḍalīkṛtakārmukaḥ
prāsyaddroṇasuto bāṇānvṛṣṭiṃ pūṣānujo yathā
- 28
अष्टाव् अष्टगवान्य् ऊहुः शकटानि यद् आयुधम्
अह्नस्तद् अष्टभागेन द्रौणिश्चिक्षेप मारिष
aṣṭāv aṣṭagavāny ūhuḥ śakaṭāni yad āyudham
ahnastad aṣṭabhāgena drauṇiścikṣepa māriṣa
- 29
तम् अन्तकम् इव क्रुद्धम् अन्तकालान्तकोपमम्
ये ये ददृशिरे तत्र विसंज्ञाः प्रायशो ऽभवन्
tam antakam iva kruddham antakālāntakopamam
ye ye dadṛśire tatra visaṃjñāḥ prāyaśo 'bhavan
- 30
पर्जन्य इव घर्मान्ते वृष्ट्या साद्रिद्रुमां महीम्
आचार्यपुत्रस्तां सेनां बाणवृष्ट्याभ्यवीवृषत्
parjanya iva gharmānte vṛṣṭyā sādridrumāṃ mahīm
ācāryaputrastāṃ senāṃ bāṇavṛṣṭyābhyavīvṛṣat

