110 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
श्रुत्वा कर्णं हतं युद्धे पुत्रांश्चैवापलायिनः
नरेन्द्रः किंचिद् आश्वस्तो द्विजश्रेष्ठ किम् अब्रवीत्
janamejaya uvāca
śrutvā karṇaṃ hataṃ yuddhe putrāṃścaivāpalāyinaḥ
narendraḥ kiṃcid āśvasto dvijaśreṣṭha kim abravīt
- 2
प्राप्तवान्परमं दुःखं पुत्रव्यसनजं महत्
तस्मिन्यद् उक्तवान्काले तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः
prāptavānparamaṃ duḥkhaṃ putravyasanajaṃ mahat
tasminyad uktavānkāle tanmamācakṣva pṛcchataḥ
- 3
वैशंपायन उवाच
श्रुत्वा कर्णस्य निधनम् अश्रद्धेयम् इवाद्भुतम्
भूतसंमोहनं भीमं मेरोः पर्यसनं यथा
vaiśaṃpāyana uvāca
śrutvā karṇasya nidhanam aśraddheyam ivādbhutam
bhūtasaṃmohanaṃ bhīmaṃ meroḥ paryasanaṃ yathā
- 4
चित्तमोहम् इवायुक्तं भार्गवस्य महामतेः
पराजयम् इवेन्द्रस्य द्विषद्भ्यो भीमकर्मणः
cittamoham ivāyuktaṃ bhārgavasya mahāmateḥ
parājayam ivendrasya dviṣadbhyo bhīmakarmaṇaḥ
- 5
दिवः प्रपतनं भानोर् उर्व्याम् इव महाद्युतेः
संशोषणम् इवाचिन्त्यं समुद्रस्याक्षयाम्भसः
divaḥ prapatanaṃ bhānor urvyām iva mahādyuteḥ
saṃśoṣaṇam ivācintyaṃ samudrasyākṣayāmbhasaḥ
- 6
महीवियद्दिगीशानां सर्वनाशम् इवाद्भुतम्
कर्मणोर् इव वैफल्यम् उभयोः पुण्यपापयोः
mahīviyaddigīśānāṃ sarvanāśam ivādbhutam
karmaṇor iva vaiphalyam ubhayoḥ puṇyapāpayoḥ
- 7
संचिन्त्य निपुणं बुद्ध्या धृतराष्ट्रो जनेश्वरः
नेदम् अस्तीति संचिन्त्य कर्णस्य निधनं प्रति
saṃcintya nipuṇaṃ buddhyā dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ
nedam astīti saṃcintya karṇasya nidhanaṃ prati
- 8
प्राणिनाम् एतद् आत्मत्वात्स्याद् अपीति विनाशनम्
शोकाग्निना दह्यमानो धम्यमान इवाशयः
prāṇinām etad ātmatvātsyād apīti vināśanam
śokāgninā dahyamāno dhamyamāna ivāśayaḥ
- 9
विध्वस्तात्मा श्वसन्दीनो हा हेत्य् उक्त्वा सुदुःखितः
विललाप महाराज धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः
vidhvastātmā śvasandīno hā hety uktvā suduḥkhitaḥ
vilalāpa mahārāja dhṛtarāṣṭro 'mbikāsutaḥ
- 10
धृतराष्ट्र उवाच
संजयाधिरथो वीरः सिंहद्विरदविक्रमः
वृषम् अप्रतिमस्कन्धो वृषभाक्षगतिस्वनः
dhṛtarāṣṭra uvāca
saṃjayādhiratho vīraḥ siṃhadviradavikramaḥ
vṛṣam apratimaskandho vṛṣabhākṣagatisvanaḥ
- 11
वृषभो वृषभस्येव यो युद्धे न निवर्तते
शत्रोर् अपि महेन्द्रस्य वज्रसंहननो युवा
vṛṣabho vṛṣabhasyeva yo yuddhe na nivartate
śatror api mahendrasya vajrasaṃhanano yuvā
- 12
यस्य ज्यातलशब्देन शरवृष्टिरवेण च
रथाश्वनरमातङ्गा नावतिष्ठन्ति संयुगे
yasya jyātalaśabdena śaravṛṣṭiraveṇa ca
rathāśvanaramātaṅgā nāvatiṣṭhanti saṃyuge
- 13
यम् आश्रित्य महाबाहुं द्विषत्संघघ्नम् अच्युतम्
दुर्योधनो ऽकरोद्वैरं पाण्डुपुत्रैर्महाबलैः
yam āśritya mahābāhuṃ dviṣatsaṃghaghnam acyutam
duryodhano 'karodvairaṃ pāṇḍuputrairmahābalaiḥ
- 14
स कथं रथिनां श्रेष्ठः कर्णः पार्थेन संयुगे
निहतः पुरुषव्याघ्रः प्रसह्यासह्यविक्रमः
sa kathaṃ rathināṃ śreṣṭhaḥ karṇaḥ pārthena saṃyuge
nihataḥ puruṣavyāghraḥ prasahyāsahyavikramaḥ
- 15
यो नामन्यत वै नित्यम् अच्युतं न धनंजयम्
न वृष्णीन् अपि तान् अन्यान्स्वबाहुबलम् आश्रितः
yo nāmanyata vai nityam acyutaṃ na dhanaṃjayam
na vṛṣṇīn api tān anyānsvabāhubalam āśritaḥ
- 16
शार्ङ्गगाण्डीवधन्वानौ सहिताव् अपराजितौ
अहं दिव्याद्रथाद् एकः पातयिष्यामि संयुगे
śārṅgagāṇḍīvadhanvānau sahitāv aparājitau
ahaṃ divyādrathād ekaḥ pātayiṣyāmi saṃyuge
- 17
इति यः सततं मन्दम् अवोचल्लोभमोहितम्
दुर्योधनम् अपादीनं राज्यकामुकम् आतुरम्
iti yaḥ satataṃ mandam avocallobhamohitam
duryodhanam apādīnaṃ rājyakāmukam āturam
- 18
यश्चाजैषीद् अतिबलान् अमित्रान् अपि दुर्जयान्
गान्धारान्मद्रकान्मत्स्यांस्त्रिगर्तांस्तङ्गणाञ्शकान्
yaścājaiṣīd atibalān amitrān api durjayān
gāndhārānmadrakānmatsyāṃstrigartāṃstaṅgaṇāñśakān
- 19
पाञ्चालांश्च विदेहांश्च कुणिन्दान्काशिकोसलान्
सुह्मान् अङ्गांश्च पुण्ड्रांश्च निषादान्वङ्गकीचकान्
pāñcālāṃśca videhāṃśca kuṇindānkāśikosalān
suhmān aṅgāṃśca puṇḍrāṃśca niṣādānvaṅgakīcakān
- 20
वत्सान्कलिङ्गांस्तरलान् अश्मकान् ऋषिकांस्तथा
यो जित्वा समरे वीरश्चक्रे बलिभृतः पुरा
vatsānkaliṅgāṃstaralān aśmakān ṛṣikāṃstathā
yo jitvā samare vīraścakre balibhṛtaḥ purā
- 21
उच्चैःश्रवा वरो ऽश्वानां राज्ञां वैश्रवणो वरः
वरो महेन्द्रो देवानां कर्णः प्रहरतां वरः
uccaiḥśravā varo 'śvānāṃ rājñāṃ vaiśravaṇo varaḥ
varo mahendro devānāṃ karṇaḥ praharatāṃ varaḥ
- 22
यं लब्ध्वा मागधो राजा सान्त्वमानार्थगौरवैः
अरौत्सीत्पार्थिवं क्षत्रम् ऋते कौरवयादवान्
yaṃ labdhvā māgadho rājā sāntvamānārthagauravaiḥ
arautsītpārthivaṃ kṣatram ṛte kauravayādavān
- 23
तं श्रुत्वा निहतं कर्णं द्वैरथे सव्यसाचिना
शोकार्णवे निमग्नो ऽहम् अप्लवः सागरे यथा
taṃ śrutvā nihataṃ karṇaṃ dvairathe savyasācinā
śokārṇave nimagno 'ham aplavaḥ sāgare yathā
- 24
ईदृशैर्यद्य् अहं दुःखैर्न विनश्यामि संजय
वज्राद्दृढतरं मन्ये हृदयं मम दुर्भिदम्
īdṛśairyady ahaṃ duḥkhairna vinaśyāmi saṃjaya
vajrāddṛḍhataraṃ manye hṛdayaṃ mama durbhidam
- 25
ज्ञातिसंबन्धिमित्राणाम् इमं श्रुत्वा पराजयम्
को मद् अन्यः पुमांल्लोके न जह्यात्सूत जीवितम्
jñātisaṃbandhimitrāṇām imaṃ śrutvā parājayam
ko mad anyaḥ pumāṃlloke na jahyātsūta jīvitam
- 26
विषम् अग्निं प्रपातं वा पर्वताग्राद् अहं वृणे
न हि शक्ष्यामि दुःखानि सोढुं कष्टानि संजय
viṣam agniṃ prapātaṃ vā parvatāgrād ahaṃ vṛṇe
na hi śakṣyāmi duḥkhāni soḍhuṃ kaṣṭāni saṃjaya
- 27
संजय उवाच
श्रिया कुलेन यशसा तपसा च श्रुतेन च
त्वाम् अद्य सन्तो मन्यन्ते ययातिम् इव नाहुषम्
saṃjaya uvāca
śriyā kulena yaśasā tapasā ca śrutena ca
tvām adya santo manyante yayātim iva nāhuṣam
- 28
श्रुते महर्षिप्रतिमः कृतकृत्यो ऽसि पार्थिव
पर्यवस्थापयात्मानं मा विषादे मनः कृथाः
śrute maharṣipratimaḥ kṛtakṛtyo 'si pārthiva
paryavasthāpayātmānaṃ mā viṣāde manaḥ kṛthāḥ
- 29
धृतराष्ट्र उवाच
दैवम् एव परं मन्ये धिक्पौरुषम् अनर्थकम्
यत्र रामप्रतीकाशः कर्णो ऽहन्यत संयुगे
dhṛtarāṣṭra uvāca
daivam eva paraṃ manye dhikpauruṣam anarthakam
yatra rāmapratīkāśaḥ karṇo 'hanyata saṃyuge
- 30
हत्वा युधिष्ठिरानीकं पाञ्चालानां रथव्रजान्
प्रताप्य शरवर्षेण दिशः सर्वा महारथः
hatvā yudhiṣṭhirānīkaṃ pāñcālānāṃ rathavrajān
pratāpya śaravarṣeṇa diśaḥ sarvā mahārathaḥ

