17 shlokas
- 1
संजय उवाच
तत्राकरोद्दुष्करं राजपुत्रो दुःशासनस्तुमुले युध्यमानः
चिछेद भीमस्य धनुः क्षुरेण षड्भिः शरैः सारथिम् अप्य् अविध्यत्
saṃjaya uvāca
tatrākarodduṣkaraṃ rājaputro duḥśāsanastumule yudhyamānaḥ
cicheda bhīmasya dhanuḥ kṣureṇa ṣaḍbhiḥ śaraiḥ sārathim apy avidhyat
- 2
ततो ऽभिनद्बहुभिः क्षिप्रम् एव वरेषुभिर्भीमसेनं महात्मा
स विक्षरन्नाग इव प्रभिन्नो गदाम् अस्मै तुमुले प्राहिणोद्वै
tato 'bhinadbahubhiḥ kṣipram eva vareṣubhirbhīmasenaṃ mahātmā
sa vikṣarannāga iva prabhinno gadām asmai tumule prāhiṇodvai
- 3
तयाहरद्दश धन्वन्तराणि दुःशासनं भीमसेनः प्रसह्य
तया हतः पतितो वेपमानो दुःशासनो गदया वेगवत्या
tayāharaddaśa dhanvantarāṇi duḥśāsanaṃ bhīmasenaḥ prasahya
tayā hataḥ patito vepamāno duḥśāsano gadayā vegavatyā
- 4
हयाः ससूताश्च हता नरेन्द्र चूर्णीकृतश्चास्य रथः पतन्त्या
विध्वस्तवर्माभरणाम्बरस्रग्विचेष्टमानो भृशवेदनार्तः
hayāḥ sasūtāśca hatā narendra cūrṇīkṛtaścāsya rathaḥ patantyā
vidhvastavarmābharaṇāmbarasragviceṣṭamāno bhṛśavedanārtaḥ
- 5
ततः स्मृत्वा भीमसेनस्तरस्वी सापत्नकं यत्प्रयुक्तं सुतैस्ते
रथाद् अवप्लुत्य गतः स भूमौ यत्नेन तस्मिन्प्रणिधाय चक्षुः
tataḥ smṛtvā bhīmasenastarasvī sāpatnakaṃ yatprayuktaṃ sutaiste
rathād avaplutya gataḥ sa bhūmau yatnena tasminpraṇidhāya cakṣuḥ
- 6
असिं समुद्धृत्य शितं सुधारं कण्ठे समाक्रम्य च वेपमानम्
उत्कृत्य वक्षः पतितस्य भूमाव् अथापिबच्छोणितम् अस्य कोष्णम्
आस्वाद्य चास्वाद्य च वीक्षमाणः क्रुद्धो ऽतिवेलं प्रजगाद वाक्यम्
asiṃ samuddhṛtya śitaṃ sudhāraṃ kaṇṭhe samākramya ca vepamānam
utkṛtya vakṣaḥ patitasya bhūmāv athāpibacchoṇitam asya koṣṇam
āsvādya cāsvādya ca vīkṣamāṇaḥ kruddho 'tivelaṃ prajagāda vākyam
- 7
स्तन्यस्य मातुर्मधुसर्पिषो वा माध्वीकपानस्य च सत्कृतस्य
दिव्यस्य वा तोयरसस्य पानात्पयोदधिभ्यां मथिताच्च मुख्यात्
सर्वेभ्य एवाभ्यधिको रसो ऽयं मतो ममाद्याहितलोहितस्य
stanyasya māturmadhusarpiṣo vā mādhvīkapānasya ca satkṛtasya
divyasya vā toyarasasya pānātpayodadhibhyāṃ mathitācca mukhyāt
sarvebhya evābhyadhiko raso 'yaṃ mato mamādyāhitalohitasya
- 8
एवं ब्रुवाणं पुनर् आद्रवन्तम् आस्वाद्य वल्गन्तम् अतिप्रहृष्टम्
ये भीमसेनं ददृशुस्तदानीं भयेन ते ऽपि व्यथिता निपेतुः
evaṃ bruvāṇaṃ punar ādravantam āsvādya valgantam atiprahṛṣṭam
ye bhīmasenaṃ dadṛśustadānīṃ bhayena te 'pi vyathitā nipetuḥ
- 9
ये चापि तत्रापतिता मनुष्यास्तेषां करेभ्यः पतितं च शस्त्रम्
भयाच्च संचुक्रुशुर् उच्चकैस्ते निमीलिताक्षा ददृशुश्च तन्न
ye cāpi tatrāpatitā manuṣyāsteṣāṃ karebhyaḥ patitaṃ ca śastram
bhayācca saṃcukruśur uccakaiste nimīlitākṣā dadṛśuśca tanna
- 10
ये तत्र भीमं ददृशुः समन्ताद्दौःशासनं तद्रुधिरं पिबन्तम्
सर्वे पलायन्त भयाभिपन्ना नायं मनुष्य इति भाषमाणाः
ye tatra bhīmaṃ dadṛśuḥ samantāddauḥśāsanaṃ tadrudhiraṃ pibantam
sarve palāyanta bhayābhipannā nāyaṃ manuṣya iti bhāṣamāṇāḥ
- 11
शृण्वतां लोकवीराणाम् इदं वचनम् अब्रवीत्
एष ते रुधिरं कण्ठात्पिबामि पुरुषाधम
ब्रूहीदानीं सुसंरब्धः पुनर्गौर् इति गौर् इति
śṛṇvatāṃ lokavīrāṇām idaṃ vacanam abravīt
eṣa te rudhiraṃ kaṇṭhātpibāmi puruṣādhama
brūhīdānīṃ susaṃrabdhaḥ punargaur iti gaur iti
- 12
प्रमाणकोट्यां शयनं कालकूटस्य भोजनम्
दशनं चाहिभिः कष्टं दाहं च जतुवेश्मनि
pramāṇakoṭyāṃ śayanaṃ kālakūṭasya bhojanam
daśanaṃ cāhibhiḥ kaṣṭaṃ dāhaṃ ca jatuveśmani
- 13
द्यूतेन राज्यहरणम् अरण्ये वसतिश्च या
इष्वस्त्राणि च संग्रामेष्व् असुखानि च वेश्मनि
dyūtena rājyaharaṇam araṇye vasatiśca yā
iṣvastrāṇi ca saṃgrāmeṣv asukhāni ca veśmani
- 14
दुःखान्य् एतानि जानीमो न सुखानि कदाचन
धृतराष्ट्रस्य दौरात्म्यात्सपुत्रस्य सदा वयम्
duḥkhāny etāni jānīmo na sukhāni kadācana
dhṛtarāṣṭrasya daurātmyātsaputrasya sadā vayam
- 15
इत्य् उक्त्वा वचनं राजञ्जयं प्राप्य वृकोदरः
पुनर् आह महाराज स्मयंस्तौ केशवार्जुनौ
ity uktvā vacanaṃ rājañjayaṃ prāpya vṛkodaraḥ
punar āha mahārāja smayaṃstau keśavārjunau
- 16
दुःशासने यद्रणे संश्रुतं मे तद्वै सर्वं कृतम् अद्येह वीरौ
अद्यैव दास्याम्य् अपरं द्वितीयं दुर्योधनं यज्ञपशुं विशस्य
शिरो मृदित्वा च पदा दुरात्मनः शान्तिं लप्स्ये कौरवाणां समक्षम्
duḥśāsane yadraṇe saṃśrutaṃ me tadvai sarvaṃ kṛtam adyeha vīrau
adyaiva dāsyāmy aparaṃ dvitīyaṃ duryodhanaṃ yajñapaśuṃ viśasya
śiro mṛditvā ca padā durātmanaḥ śāntiṃ lapsye kauravāṇāṃ samakṣam
- 17
एतावद् उक्त्वा वचनं प्रहृष्टो ननाद चोच्चै रुधिरार्द्रगात्रः
ननर्त चैवातिबलो महात्मा वृत्रं निहत्येव सहस्रनेत्रः
etāvad uktvā vacanaṃ prahṛṣṭo nanāda coccai rudhirārdragātraḥ
nanarta caivātibalo mahātmā vṛtraṃ nihatyeva sahasranetraḥ

