88 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततः पुनर्महाराज मद्रराजम् अरिंदमम्
अभ्यभाषत राधेयः संनिवार्योत्तरं वचः
saṃjaya uvāca
tataḥ punarmahārāja madrarājam ariṃdamam
abhyabhāṣata rādheyaḥ saṃnivāryottaraṃ vacaḥ
- 2
यत्त्वं निदर्शनार्थं मां शल्य जल्पितवान् असि
नाहं शक्यस्त्वया वाचा विभीषयितुम् आहवे
yattvaṃ nidarśanārthaṃ māṃ śalya jalpitavān asi
nāhaṃ śakyastvayā vācā vibhīṣayitum āhave
- 3
यदि मां देवताः सर्वा योधयेयुः सवासवाः
तथापि मे भयं न स्यात्किमु पार्थात्सकेशवात्
yadi māṃ devatāḥ sarvā yodhayeyuḥ savāsavāḥ
tathāpi me bhayaṃ na syātkimu pārthātsakeśavāt
- 4
नाहं भीषयितुं शक्यो वाङ्मात्रेण कथंचन
अन्यं जानीहि यः शक्यस्त्वया भीषयितुं रणे
nāhaṃ bhīṣayituṃ śakyo vāṅmātreṇa kathaṃcana
anyaṃ jānīhi yaḥ śakyastvayā bhīṣayituṃ raṇe
- 5
नीचस्य बलम् एतावत्पारुष्यं यत्त्वम् आत्थ माम्
अशक्तो ऽस्मद्गुणान्प्राप्तुं वल्गसे बहु दुर्मते
nīcasya balam etāvatpāruṣyaṃ yattvam āttha mām
aśakto 'smadguṇānprāptuṃ valgase bahu durmate
- 6
न हि कर्णः समुद्भूतो भयार्थम् इह मारिष
विक्रमार्थम् अहं जातो यशोऽर्थं च तथैव च
na hi karṇaḥ samudbhūto bhayārtham iha māriṣa
vikramārtham ahaṃ jāto yaśo'rthaṃ ca tathaiva ca
- 7
इदं तु मे त्वम् एकाग्रः शृणु मद्रजनाधिप
संनिधौ धृतराष्ट्रस्य प्रोच्यमानं मया श्रुतम्
idaṃ tu me tvam ekāgraḥ śṛṇu madrajanādhipa
saṃnidhau dhṛtarāṣṭrasya procyamānaṃ mayā śrutam
- 8
देशांश्च विविधांश्चित्रान्पूर्ववृत्तांश्च पार्थिवान्
ब्राह्मणाः कथयन्तः स्म धृतराष्ट्रम् उपासते
deśāṃśca vividhāṃścitrānpūrvavṛttāṃśca pārthivān
brāhmaṇāḥ kathayantaḥ sma dhṛtarāṣṭram upāsate
- 9
तत्र वृद्धः पुरावृत्ताः कथाः काश्चिद्द्विजोत्तमः
बाह्लीकदेशं मद्रांश्च कुत्सयन्वाक्यम् अब्रवीत्
tatra vṛddhaḥ purāvṛttāḥ kathāḥ kāściddvijottamaḥ
bāhlīkadeśaṃ madrāṃśca kutsayanvākyam abravīt
- 10
बहिष्कृता हिमवता गङ्गया च तिरस्कृताः
सरस्वत्या यमुनया कुरुक्षेत्रेण चापि ये
bahiṣkṛtā himavatā gaṅgayā ca tiraskṛtāḥ
sarasvatyā yamunayā kurukṣetreṇa cāpi ye
- 11
पञ्चानां सिन्धुषष्ठानां नदीनां ये ऽन्तर् आश्रिताः
तान्धर्मबाह्यान् अशुचीन्बाह्लीकान्परिवर्जयेत्
pañcānāṃ sindhuṣaṣṭhānāṃ nadīnāṃ ye 'ntar āśritāḥ
tāndharmabāhyān aśucīnbāhlīkānparivarjayet
- 12
गोवर्धनो नाम वटः सुभाण्डं नाम चत्वरम्
एतद्राजकुलद्वारम् आकुमारः स्मराम्य् अहम्
govardhano nāma vaṭaḥ subhāṇḍaṃ nāma catvaram
etadrājakuladvāram ākumāraḥ smarāmy aham
- 13
कार्येणात्यर्थगाढेन बाह्लीकेषूषितं मया
तत एषां समाचारः संवासाद्विदितो मम
kāryeṇātyarthagāḍhena bāhlīkeṣūṣitaṃ mayā
tata eṣāṃ samācāraḥ saṃvāsādvidito mama
- 14
शाकलं नाम नगरम् आपगा नाम निम्नगा
जर्तिका नाम बाह्लीकास्तेषां वृत्तं सुनिन्दितम्
śākalaṃ nāma nagaram āpagā nāma nimnagā
jartikā nāma bāhlīkāsteṣāṃ vṛttaṃ suninditam
- 15
धानागौडासवे पीत्वा गोमांसं लशुनैः सह
अपूपमांसवाट्यानाम् आशिनः शीलवर्जिताः
dhānāgauḍāsave pītvā gomāṃsaṃ laśunaiḥ saha
apūpamāṃsavāṭyānām āśinaḥ śīlavarjitāḥ
- 16
हसन्ति गान्ति नृत्यन्ति स्त्रीभिर्मत्ता विवाससः
नगरागारवप्रेषु बहिर्माल्यानुलेपनाः
hasanti gānti nṛtyanti strībhirmattā vivāsasaḥ
nagarāgāravapreṣu bahirmālyānulepanāḥ
- 17
मत्तावगीतैर्विविधैः खरोष्ट्रनिनदोपमैः
आहुर् अन्योन्यम् उक्तानि प्रब्रुवाणा मदोत्कटाः
mattāvagītairvividhaiḥ kharoṣṭraninadopamaiḥ
āhur anyonyam uktāni prabruvāṇā madotkaṭāḥ
- 18
हा हते हा हतेत्य् एव स्वामिभर्तृहतेति च
आक्रोशन्त्यः प्रनृत्यन्ति मन्दाः पर्वस्व् असंयताः
hā hate hā hatety eva svāmibhartṛhateti ca
ākrośantyaḥ pranṛtyanti mandāḥ parvasv asaṃyatāḥ
- 19
तेषां किलावलिप्तानां निवसन्कुरुजाङ्गले
कश्चिद्बाह्लीकमुख्यानां नातिहृष्टमना जगौ
teṣāṃ kilāvaliptānāṃ nivasankurujāṅgale
kaścidbāhlīkamukhyānāṃ nātihṛṣṭamanā jagau
- 20
सा नूनं बृहती गौरी सूक्ष्मकम्बलवासिनी
माम् अनुस्मरती शेते बाह्लीकं कुरुवासिनम्
sā nūnaṃ bṛhatī gaurī sūkṣmakambalavāsinī
mām anusmaratī śete bāhlīkaṃ kuruvāsinam
- 21
शतद्रुकनदीं तीर्त्वा तां च रम्याम् इरावतीम्
गत्वा स्वदेशं द्रक्ष्यामि स्थूलशङ्खाः शुभाः स्त्रियः
śatadrukanadīṃ tīrtvā tāṃ ca ramyām irāvatīm
gatvā svadeśaṃ drakṣyāmi sthūlaśaṅkhāḥ śubhāḥ striyaḥ
- 22
मनःशिलोज्ज्वलापाङ्गा गौर्यस्त्रिककुदाञ्जनाः
केवलाजिनसंवीताः कूर्दन्त्यः प्रियदर्शनाः
manaḥśilojjvalāpāṅgā gauryastrikakudāñjanāḥ
kevalājinasaṃvītāḥ kūrdantyaḥ priyadarśanāḥ
- 23
मृदङ्गानकशङ्खानां मर्दलानां च निस्वनैः
खरोष्ट्राश्वतरैश्चैव मत्ता यास्यामहे सुखम्
mṛdaṅgānakaśaṅkhānāṃ mardalānāṃ ca nisvanaiḥ
kharoṣṭrāśvataraiścaiva mattā yāsyāmahe sukham
- 24
शमीपीलुकरीराणां वनेषु सुखवर्त्मसु
अपूपान्सक्तुपिण्डीश्च खादन्तो मथितान्विताः
śamīpīlukarīrāṇāṃ vaneṣu sukhavartmasu
apūpānsaktupiṇḍīśca khādanto mathitānvitāḥ
- 25
पथिषु प्रबला भूत्वा कदासमृदिते ऽध्वनि
खलोपहारं कुर्वाणास्ताडयिष्याम भूयसः
pathiṣu prabalā bhūtvā kadāsamṛdite 'dhvani
khalopahāraṃ kurvāṇāstāḍayiṣyāma bhūyasaḥ
- 26
एवं हीनेषु व्रात्येषु बाह्लीकेषु दुरात्मसु
कश्चेतयानो निवसेन्मुहूर्तम् अपि मानवः
evaṃ hīneṣu vrātyeṣu bāhlīkeṣu durātmasu
kaścetayāno nivasenmuhūrtam api mānavaḥ
- 27
ईदृशा ब्राह्मणेनोक्ता बाह्लीका मोघचारिणः
येषां षड्भागहर्ता त्वम् उभयोः शुभपापयोः
īdṛśā brāhmaṇenoktā bāhlīkā moghacāriṇaḥ
yeṣāṃ ṣaḍbhāgahartā tvam ubhayoḥ śubhapāpayoḥ
- 28
इत्य् उक्त्वा ब्राह्मणः साधुर् उत्तरं पुनर् उक्तवान्
बाह्लीकेष्व् अविनीतेषु प्रोच्यमानं निबोधत
ity uktvā brāhmaṇaḥ sādhur uttaraṃ punar uktavān
bāhlīkeṣv avinīteṣu procyamānaṃ nibodhata
- 29
तत्र स्म राक्षसी गाति सदा कृष्णचतुर्दशीम्
नगरे शाकले स्फीते आहत्य निशि दुन्दुभिम्
tatra sma rākṣasī gāti sadā kṛṣṇacaturdaśīm
nagare śākale sphīte āhatya niśi dundubhim
- 30
कदा वा घोषिका गाथाः पुनर्गास्यन्ति शाकले
गव्यस्य तृप्ता मांसस्य पीत्वा गौडं महासवम्
kadā vā ghoṣikā gāthāḥ punargāsyanti śākale
gavyasya tṛptā māṃsasya pītvā gauḍaṃ mahāsavam

