71 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
यथा संशप्तकैः सार्धम् अर्जुनस्याभवद्रणः
अन्येषां च मदीयानां पाण्डवैस्तद्ब्रवीहि मे
dhṛtarāṣṭra uvāca
yathā saṃśaptakaiḥ sārdham arjunasyābhavadraṇaḥ
anyeṣāṃ ca madīyānāṃ pāṇḍavaistadbravīhi me
- 2
संजय उवाच
शृणु राजन्यथावृत्तं संग्रामं ब्रुवतो मम
वीराणां शत्रुभिः सार्धं देहपाप्मप्रणाशनम्
saṃjaya uvāca
śṛṇu rājanyathāvṛttaṃ saṃgrāmaṃ bruvato mama
vīrāṇāṃ śatrubhiḥ sārdhaṃ dehapāpmapraṇāśanam
- 3
पार्थः संशप्तकगणं प्रविश्यार्णवसंनिभम्
व्यक्षोभयद् अमित्रघ्नो महावात इवार्णवम्
pārthaḥ saṃśaptakagaṇaṃ praviśyārṇavasaṃnibham
vyakṣobhayad amitraghno mahāvāta ivārṇavam
- 4
शिरांस्य् उन्मथ्य वीराणां शितैर्भल्लैर्धनंजयः
पूर्णचन्द्राभवक्त्राणि स्वक्षिभ्रूदशनानि च
संतस्तार क्षितिं क्षिप्रं विनालैर्नलिनैर् इव
śirāṃsy unmathya vīrāṇāṃ śitairbhallairdhanaṃjayaḥ
pūrṇacandrābhavaktrāṇi svakṣibhrūdaśanāni ca
saṃtastāra kṣitiṃ kṣipraṃ vinālairnalinair iva
- 5
सुवृत्तान् आयतान्पुष्टांश्चन्दनागुरुभूषितान्
सायुधान्सतनुत्राणान्पञ्चास्योरगसंनिभान्
बाहून्क्षुरैर् अमित्राणां विचकर्तार्जुनो रणे
suvṛttān āyatānpuṣṭāṃścandanāgurubhūṣitān
sāyudhānsatanutrāṇānpañcāsyoragasaṃnibhān
bāhūnkṣurair amitrāṇāṃ vicakartārjuno raṇe
- 6
धुर्यान्धुर्यतरान्सूतान्ध्वजांश्चापानि सायकान्
पाणीन् अरत्नीन् असकृद्भल्लैश्चिछेद पाण्डवः
dhuryāndhuryatarānsūtāndhvajāṃścāpāni sāyakān
pāṇīn aratnīn asakṛdbhallaiścicheda pāṇḍavaḥ
- 7
द्विपान्हयान्रथांश्चैव सारोहान् अर्जुनो रणे
शरैर् अनेकसाहस्रै राजन्निन्ये यमक्षयम्
dvipānhayānrathāṃścaiva sārohān arjuno raṇe
śarair anekasāhasrai rājanninye yamakṣayam
- 8
तं प्रवीरं प्रतीयाता नर्दमाना इवर्षभाः
वाशितार्थम् अभिक्रुद्धा हुंकृत्वा चाभिदुद्रुवुः
निघ्नन्तम् अभिजघ्नुस्ते शरैः शृङ्गैर् इवर्षभाः
taṃ pravīraṃ pratīyātā nardamānā ivarṣabhāḥ
vāśitārtham abhikruddhā huṃkṛtvā cābhidudruvuḥ
nighnantam abhijaghnuste śaraiḥ śṛṅgair ivarṣabhāḥ
- 9
तस्य तेषां च तद्युद्धम् अभवल्लोमहर्षणम्
त्रैलोक्यविजये यादृग्दैत्यानां सह वज्रिणा
tasya teṣāṃ ca tadyuddham abhavallomaharṣaṇam
trailokyavijaye yādṛgdaityānāṃ saha vajriṇā
- 10
अस्त्रैर् अस्त्राणि संवार्य द्विषतां सर्वतो ऽर्जुनः
इषुभिर्बहुभिस्तूर्णं विद्ध्वा प्राणान्ररास सः
astrair astrāṇi saṃvārya dviṣatāṃ sarvato 'rjunaḥ
iṣubhirbahubhistūrṇaṃ viddhvā prāṇānrarāsa saḥ
- 11
छिन्नत्रिवेणुचक्राक्षान्हतयोधाश्वसारथीन्
विध्वस्तायुधतूणीरान्समुन्मथितकेतनान्
chinnatriveṇucakrākṣānhatayodhāśvasārathīn
vidhvastāyudhatūṇīrānsamunmathitaketanān
- 12
संछिन्नयोक्त्ररश्मीकान्वित्रिवेणून्विकूबरान्
विध्वस्तबन्धुरयुगान्विशस्तायुधमण्डलान्
रथान्विशकलीकुर्वन्महाभ्राणीव मारुतः
saṃchinnayoktraraśmīkānvitriveṇūnvikūbarān
vidhvastabandhurayugānviśastāyudhamaṇḍalān
rathānviśakalīkurvanmahābhrāṇīva mārutaḥ
- 13
विस्मापयन्प्रेक्षणीयं द्विषतां भयवर्धनम्
महारथसहस्रस्य समं कर्मार्जुनो ऽकरोत्
vismāpayanprekṣaṇīyaṃ dviṣatāṃ bhayavardhanam
mahārathasahasrasya samaṃ karmārjuno 'karot
- 14
सिद्धदेवर्षिसंघाश्च चारणाश्चैव तुष्टुवुः
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवर्षाणि चापतन्
केशवार्जुनयोर्मूर्ध्नि प्राह वाक्चाशरीरिणी
siddhadevarṣisaṃghāśca cāraṇāścaiva tuṣṭuvuḥ
devadundubhayo neduḥ puṣpavarṣāṇi cāpatan
keśavārjunayormūrdhni prāha vākcāśarīriṇī
- 15
चन्द्रार्कानिलवह्नीनां कान्तिदीप्तिबलद्युतीः
यौ सदा बिभ्रतुर्वीरौ ताव् इमौ केशवार्जुनौ
candrārkānilavahnīnāṃ kāntidīptibaladyutīḥ
yau sadā bibhraturvīrau tāv imau keśavārjunau
- 16
ब्रह्मेशानाव् इवाजय्यौ वीराव् एकरथे स्थितौ
सर्वभूतवरौ वीरौ नरनारायणाव् उभौ
brahmeśānāv ivājayyau vīrāv ekarathe sthitau
sarvabhūtavarau vīrau naranārāyaṇāv ubhau
- 17
इत्य् एतन्महद् आश्चर्यं दृष्ट्वा श्रुत्वा च भारत
अश्वत्थामा सुसंयत्तः कृष्णाव् अभ्यद्रवद्रणे
ity etanmahad āścaryaṃ dṛṣṭvā śrutvā ca bhārata
aśvatthāmā susaṃyattaḥ kṛṣṇāv abhyadravadraṇe
- 18
अथ पाण्डवम् अस्यन्तं यमकालान्तकाञ्शरान्
सेषुणा पाणिनाहूय हसन्द्रौणिर् अथाब्रवीत्
atha pāṇḍavam asyantaṃ yamakālāntakāñśarān
seṣuṇā pāṇināhūya hasandrauṇir athābravīt
- 19
यदि मां मन्यसे वीर प्राप्तम् अर्हम् इवातिथिम्
ततः सर्वात्मनाद्य त्वं युद्धातिथ्यं प्रयच्छ मे
yadi māṃ manyase vīra prāptam arham ivātithim
tataḥ sarvātmanādya tvaṃ yuddhātithyaṃ prayaccha me
- 20
एवम् आचार्यपुत्रेण समाहूतो युयुत्सया
बहु मेने ऽर्जुनो ऽऽत्मानम् इदं चाह जनार्दनम्
evam ācāryaputreṇa samāhūto yuyutsayā
bahu mene 'rjuno ''tmānam idaṃ cāha janārdanam
- 21
संशप्तकाश्च मे वध्या द्रौणिर् आह्वयते च माम्
यद् अत्रानन्तरं प्राप्तं प्रशाधि त्वं महाभुज
saṃśaptakāśca me vadhyā drauṇir āhvayate ca mām
yad atrānantaraṃ prāptaṃ praśādhi tvaṃ mahābhuja
- 22
एवम् उक्तो ऽवहत्पार्थं कृष्णो द्रोणात्मजान्तिकम्
जैत्रेण विधिनाहूतं वायुर् इन्द्रम् इवाध्वरे
evam ukto 'vahatpārthaṃ kṛṣṇo droṇātmajāntikam
jaitreṇa vidhināhūtaṃ vāyur indram ivādhvare
- 23
तम् आमन्त्र्यैकमनसा केशवो द्रौणिम् अब्रवीत्
अश्वत्थामन्स्थिरो भूत्वा प्रहराशु सहस्व च
tam āmantryaikamanasā keśavo drauṇim abravīt
aśvatthāmansthiro bhūtvā praharāśu sahasva ca
- 24
निर्वेष्टुं भर्तृपिण्डं हि कालो ऽयम् उपजीविनाम्
सूक्ष्मो विवादो विप्राणां स्थूलौ क्षात्रौ जयाजयौ
nirveṣṭuṃ bhartṛpiṇḍaṃ hi kālo 'yam upajīvinām
sūkṣmo vivādo viprāṇāṃ sthūlau kṣātrau jayājayau
- 25
यां न संक्षमसे मोहाद्दिव्यां पार्थस्य सत्क्रियाम्
ताम् आप्तुम् इच्छन्युध्यस्व स्थिरो भूत्वाद्य पाण्डवम्
yāṃ na saṃkṣamase mohāddivyāṃ pārthasya satkriyām
tām āptum icchanyudhyasva sthiro bhūtvādya pāṇḍavam
- 26
इत्य् उक्तो वासुदेवेन तथेत्य् उक्त्वा द्विजोत्तमः
विव्याध केशवं षष्ट्या नाराचैर् अर्जुनं त्रिभिः
ity ukto vāsudevena tathety uktvā dvijottamaḥ
vivyādha keśavaṃ ṣaṣṭyā nārācair arjunaṃ tribhiḥ
- 27
तस्यार्जुनः सुसंक्रुद्धस्त्रिभिर्भल्लैः शरासनम्
चिछेदाथान्यद् आदत्त द्रौणिर्घोरतरं धनुः
tasyārjunaḥ susaṃkruddhastribhirbhallaiḥ śarāsanam
cichedāthānyad ādatta drauṇirghorataraṃ dhanuḥ
- 28
सज्यं कृत्वा निमेषात्तद्विव्याधार्जुनकेशवौ
त्रिभिः शरैर्वासुदेवं सहस्रेण च पाण्डवम्
sajyaṃ kṛtvā nimeṣāttadvivyādhārjunakeśavau
tribhiḥ śarairvāsudevaṃ sahasreṇa ca pāṇḍavam
- 29
ततः शरसहस्राणि प्रयुतान्य् अर्बुदानि च
ससृजे द्रौणिर् आयस्तः संस्तभ्य च रणे ऽर्जुनम्
tataḥ śarasahasrāṇi prayutāny arbudāni ca
sasṛje drauṇir āyastaḥ saṃstabhya ca raṇe 'rjunam
- 30
इषुधेर्धनुषो ज्याया अङ्गुलीभ्यश्च मारिष
बाह्वोः कराभ्याम् उरसो वदनघ्राणनेत्रतः
iṣudherdhanuṣo jyāyā aṅgulībhyaśca māriṣa
bāhvoḥ karābhyām uraso vadanaghrāṇanetrataḥ

