42 shlokas
- 1
संजय उवाच
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः सूतपुत्रश्च मारिष
उलूकः सौबलश्चैव राजा च सह सोदरैः
saṃjaya uvāca
kṛtavarmā kṛpo drauṇiḥ sūtaputraśca māriṣa
ulūkaḥ saubalaścaiva rājā ca saha sodaraiḥ
- 2
सीदमानां चमूं दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रभयार्दिताम्
समुज्जिहीर्षुर्वेगेन भिन्नां नावम् इवार्णवे
sīdamānāṃ camūṃ dṛṣṭvā pāṇḍuputrabhayārditām
samujjihīrṣurvegena bhinnāṃ nāvam ivārṇave
- 3
ततो युद्धम् अतीवासीन्मुहूर्तम् इव भारत
भीरूणां त्रासजननं शूराणां हर्षवर्धनम्
tato yuddham atīvāsīnmuhūrtam iva bhārata
bhīrūṇāṃ trāsajananaṃ śūrāṇāṃ harṣavardhanam
- 4
कृपेण शरवर्षाणि विप्रमुक्तानि संयुगे
सृञ्जयाः शातयामासुः शलभानां व्रजा इव
kṛpeṇa śaravarṣāṇi vipramuktāni saṃyuge
sṛñjayāḥ śātayāmāsuḥ śalabhānāṃ vrajā iva
- 5
शिखण्डी तु ततः क्रुद्धो गौतमं त्वरितो ययौ
ववर्ष शरवर्षाणि समन्ताद् एव ब्राह्मणे
śikhaṇḍī tu tataḥ kruddho gautamaṃ tvarito yayau
vavarṣa śaravarṣāṇi samantād eva brāhmaṇe
- 6
कृपस्तु शरवर्षं तद्विनिहत्य महास्त्रवित्
शिखण्डिनं रणे क्रुद्धो विव्याध दशभिः शरैः
kṛpastu śaravarṣaṃ tadvinihatya mahāstravit
śikhaṇḍinaṃ raṇe kruddho vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ
- 7
ततः शिखण्डी कुपीतः शरैः सप्तभिर् आहवे
कृपं विव्याध सुभृशं कङ्कपत्रैर् अजिह्मगैः
tataḥ śikhaṇḍī kupītaḥ śaraiḥ saptabhir āhave
kṛpaṃ vivyādha subhṛśaṃ kaṅkapatrair ajihmagaiḥ
- 8
ततः कृपः शरैस्तीक्ष्णैः सो ऽतिविद्धो महारथः
व्यश्वसूतरथं चक्रे पार्षतं तु द्विजोत्तमः
tataḥ kṛpaḥ śaraistīkṣṇaiḥ so 'tividdho mahārathaḥ
vyaśvasūtarathaṃ cakre pārṣataṃ tu dvijottamaḥ
- 9
हताश्वात्तु ततो यानाद् अवप्लुत्य महारथः
चर्मखड्गे च संगृह्य सत्वरं ब्राह्मणं ययौ
hatāśvāttu tato yānād avaplutya mahārathaḥ
carmakhaḍge ca saṃgṛhya satvaraṃ brāhmaṇaṃ yayau
- 10
तम् आपतन्तं सहसा शरैः संनतपर्वभिः
छादयामास समरे तद् अद्भुतम् इवाभवत्
tam āpatantaṃ sahasā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
chādayāmāsa samare tad adbhutam ivābhavat
- 11
तत्राद्भुतम् अपश्याम शिलानां प्लवनं यथा
निश्चेष्टो यद्रणे राजञ्शिखण्डी समतिष्ठत
tatrādbhutam apaśyāma śilānāṃ plavanaṃ yathā
niśceṣṭo yadraṇe rājañśikhaṇḍī samatiṣṭhata
- 12
कृपेण छादितं दृष्ट्वा नृपोत्तम शिखण्डिनम्
प्रत्युद्ययौ कृपं तूर्णं धृष्टद्युम्नो महारथः
kṛpeṇa chāditaṃ dṛṣṭvā nṛpottama śikhaṇḍinam
pratyudyayau kṛpaṃ tūrṇaṃ dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ
- 13
धृष्टद्युम्नं ततो यान्तं शारद्वतरथं प्रति
प्रतिजग्राह वेगेन कृतवर्मा महारथः
dhṛṣṭadyumnaṃ tato yāntaṃ śāradvatarathaṃ prati
pratijagrāha vegena kṛtavarmā mahārathaḥ
- 14
युधिष्ठिरम् अथायान्तं शारद्वतरथं प्रति
सपुत्रं सहसेनं च द्रोणपुत्रो न्यवारयत्
yudhiṣṭhiram athāyāntaṃ śāradvatarathaṃ prati
saputraṃ sahasenaṃ ca droṇaputro nyavārayat
- 15
नकुलं सहदेवं च त्वरमाणौ महारथौ
प्रतिजग्राह ते पुत्रः शरवर्षेण वारयन्
nakulaṃ sahadevaṃ ca tvaramāṇau mahārathau
pratijagrāha te putraḥ śaravarṣeṇa vārayan
- 16
भीमसेनं करूषांश्च केकयान्सहसृञ्जयान्
कर्णो वैकर्तनो युद्धे वारयामास भारत
bhīmasenaṃ karūṣāṃśca kekayānsahasṛñjayān
karṇo vaikartano yuddhe vārayāmāsa bhārata
- 17
शिखण्डिनस्ततो बाणान्कृपः शारद्वतो युधि
प्राहिणोत्त्वरया युक्तो दिधक्षुर् इव मारिष
śikhaṇḍinastato bāṇānkṛpaḥ śāradvato yudhi
prāhiṇottvarayā yukto didhakṣur iva māriṣa
- 18
ताञ्शरान्प्रेषितांस्तेन समन्ताद्धेमभूषणान्
चिछेद खड्गम् आविध्य भ्रामयंश्च पुनः पुनः
tāñśarānpreṣitāṃstena samantāddhemabhūṣaṇān
cicheda khaḍgam āvidhya bhrāmayaṃśca punaḥ punaḥ
- 19
शतचन्द्रं ततश्चर्म गौतमः पार्षतस्य ह
व्यधमत्सायकैस्तूर्णं तत उच्चुक्रुशुर्जनाः
śatacandraṃ tataścarma gautamaḥ pārṣatasya ha
vyadhamatsāyakaistūrṇaṃ tata uccukruśurjanāḥ
- 20
स विचर्मा महाराज खड्गपाणिर् उपाद्रवत्
कृपस्य वशम् आपन्नो मृत्योर् आस्यम् इवातुरः
sa vicarmā mahārāja khaḍgapāṇir upādravat
kṛpasya vaśam āpanno mṛtyor āsyam ivāturaḥ
- 21
शारद्वतशरैर्ग्रस्तं क्लिश्यमानं महाबलम्
चित्रकेतुसुतो राजन्सुकेतुस्त्वरितो ययौ
śāradvataśarairgrastaṃ kliśyamānaṃ mahābalam
citraketusuto rājansuketustvarito yayau
- 22
विकिरन्ब्राह्मणं युद्धे बहुभिर्निशितैः शरैः
अभ्यापतद् अमेयात्मा गौतमस्य रथं प्रति
vikiranbrāhmaṇaṃ yuddhe bahubhirniśitaiḥ śaraiḥ
abhyāpatad ameyātmā gautamasya rathaṃ prati
- 23
दृष्ट्वाविषह्यं तं युद्धे ब्राह्मणं चरितव्रतम्
अपयातस्ततस्तूर्णं शिखण्डी राजसत्तम
dṛṣṭvāviṣahyaṃ taṃ yuddhe brāhmaṇaṃ caritavratam
apayātastatastūrṇaṃ śikhaṇḍī rājasattama
- 24
सुकेतुस्तु ततो राजन्गौतमं नवभिः शरैः
विद्ध्वा विव्याध सप्तत्या पुनश्चैनं त्रिभिः शरैः
suketustu tato rājangautamaṃ navabhiḥ śaraiḥ
viddhvā vivyādha saptatyā punaścainaṃ tribhiḥ śaraiḥ
- 25
अथास्य सशरं चापं पुनश्चिछेद मारिष
सारथिं च शरेणास्य भृशं मर्मण्य् अताडयत्
athāsya saśaraṃ cāpaṃ punaścicheda māriṣa
sārathiṃ ca śareṇāsya bhṛśaṃ marmaṇy atāḍayat
- 26
गौतमस्तु ततः क्रुद्धो धनुर्गृह्य नवं दृढम्
सुकेतुं त्रिंशता बाणैः सर्वमर्मस्व् अताडयत्
gautamastu tataḥ kruddho dhanurgṛhya navaṃ dṛḍham
suketuṃ triṃśatā bāṇaiḥ sarvamarmasv atāḍayat
- 27
स विह्वलितसर्वाङ्गः प्रचचाल रथोत्तमे
भूमिचाले यथा वृक्षश्चलत्य् आकम्पितो भृशम्
sa vihvalitasarvāṅgaḥ pracacāla rathottame
bhūmicāle yathā vṛkṣaścalaty ākampito bhṛśam
- 28
चलतस्तस्य कायात्तु शिरो ज्वलितकुण्डलम्
सोष्णीषं सशिरस्त्राणं क्षुरप्रेणान्वपातयत्
calatastasya kāyāttu śiro jvalitakuṇḍalam
soṣṇīṣaṃ saśirastrāṇaṃ kṣurapreṇānvapātayat
- 29
तच्छिरः प्रापतद्भूमौ श्येनाहृतम् इवामिषम्
ततो ऽस्य कायो वसुधां पश्चात्प्राप तदा च्युतः
tacchiraḥ prāpatadbhūmau śyenāhṛtam ivāmiṣam
tato 'sya kāyo vasudhāṃ paścātprāpa tadā cyutaḥ
- 30
तस्मिन्हते महाराज त्रस्तास्तस्य पदानुगाः
गौतमं समरे त्यक्त्वा दुद्रुवुस्ते दिशो दश
tasminhate mahārāja trastāstasya padānugāḥ
gautamaṃ samare tyaktvā dudruvuste diśo daśa

