65 shlokas
- 1
संजय उवाच
इति स्म कृष्णवचनात्प्रत्युच्चार्य युधिष्ठिरम्
बभूव विमनाः पार्थः किंचित्कृत्वेव पातकम्
saṃjaya uvāca
iti sma kṛṣṇavacanātpratyuccārya yudhiṣṭhiram
babhūva vimanāḥ pārthaḥ kiṃcitkṛtveva pātakam
- 2
ततो ऽब्रवीद्वासुदेवः प्रहसन्न् इव पाण्डवम्
कथं नाम भवेद् एतद्यदि त्वं पार्थ धर्मजम्
असिना तीक्ष्णधारेण हन्या धर्मे व्यवस्थितम्
tato 'bravīdvāsudevaḥ prahasann iva pāṇḍavam
kathaṃ nāma bhaved etadyadi tvaṃ pārtha dharmajam
asinā tīkṣṇadhāreṇa hanyā dharme vyavasthitam
- 3
त्वम् इत्य् उक्त्वैव राजानम् एवं कश्मलम् आविशः
हत्वा तु नृपतिं पार्थ अकरिष्यः किम् उत्तरम्
एवं सुदुर्विदो धर्मो मन्दप्रज्ञैर्विशेषतः
tvam ity uktvaiva rājānam evaṃ kaśmalam āviśaḥ
hatvā tu nṛpatiṃ pārtha akariṣyaḥ kim uttaram
evaṃ sudurvido dharmo mandaprajñairviśeṣataḥ
- 4
स भवान्धर्मभीरुत्वाद्ध्रुवम् ऐष्यन्महत्तमः
नरकं घोररूपं च भ्रातुर्ज्येष्ठस्य वै वधात्
sa bhavāndharmabhīrutvāddhruvam aiṣyanmahattamaḥ
narakaṃ ghorarūpaṃ ca bhrāturjyeṣṭhasya vai vadhāt
- 5
स त्वं धर्मभृतां श्रेष्ठं राजानं धर्मसंहितम्
प्रसादय कुरुश्रेष्ठम् एतद् अत्र मतं मम
sa tvaṃ dharmabhṛtāṃ śreṣṭhaṃ rājānaṃ dharmasaṃhitam
prasādaya kuruśreṣṭham etad atra mataṃ mama
- 6
प्रसाद्य भक्त्या राजानं प्रीतं चैव युधिष्ठिरम्
प्रयामस्त्वरिता योद्धुं सूतपुत्ररथं प्रति
prasādya bhaktyā rājānaṃ prītaṃ caiva yudhiṣṭhiram
prayāmastvaritā yoddhuṃ sūtaputrarathaṃ prati
- 7
हत्वा सुदुर्जयं कर्णं त्वम् अद्य निशितैः शरैः
विपुलां प्रीतिम् आधत्स्व धर्मपुत्रस्य मानद
hatvā sudurjayaṃ karṇaṃ tvam adya niśitaiḥ śaraiḥ
vipulāṃ prītim ādhatsva dharmaputrasya mānada
- 8
एतद् अत्र महाबाहो प्राप्तकालं मतं मम
एवं कृते कृतं चैव तव कार्यं भविष्यति
etad atra mahābāho prāptakālaṃ mataṃ mama
evaṃ kṛte kṛtaṃ caiva tava kāryaṃ bhaviṣyati
- 9
ततो ऽर्जुनो महाराज लज्जया वै समन्वितः
धर्मराजस्य चरणौ प्रपेदे शिरसानघ
tato 'rjuno mahārāja lajjayā vai samanvitaḥ
dharmarājasya caraṇau prapede śirasānagha
- 10
उवाच भरतश्रेष्ठ प्रसीदेति पुनः पुनः
क्षमस्व राजन्यत्प्रोक्तं धर्मकामेन भीरुणा
uvāca bharataśreṣṭha prasīdeti punaḥ punaḥ
kṣamasva rājanyatproktaṃ dharmakāmena bhīruṇā
- 11
पादयोः पतितं दृष्ट्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः
धनंजयम् अमित्रघ्नं रुदन्तं भरतर्षभ
pādayoḥ patitaṃ dṛṣṭvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
dhanaṃjayam amitraghnaṃ rudantaṃ bharatarṣabha
- 12
उत्थाप्य भ्रातरं राजा धर्मराजो धनंजयम्
समाश्लिष्य च सस्नेहं प्ररुरोद महीपतिः
utthāpya bhrātaraṃ rājā dharmarājo dhanaṃjayam
samāśliṣya ca sasnehaṃ praruroda mahīpatiḥ
- 13
रुदित्वा तु चिरं कालं भ्रातरौ सुमहाद्युती
कृतशौचौ नरव्याघ्रौ प्रीतिमन्तौ बभूवतुः
ruditvā tu ciraṃ kālaṃ bhrātarau sumahādyutī
kṛtaśaucau naravyāghrau prītimantau babhūvatuḥ
- 14
तत आश्लिष्य स प्रेम्णा मूर्ध्नि चाघ्राय पाण्डवम्
प्रीत्या परमया युक्तः प्रस्मयंश्चाब्रवीज्जयम्
tata āśliṣya sa premṇā mūrdhni cāghrāya pāṇḍavam
prītyā paramayā yuktaḥ prasmayaṃścābravījjayam
- 15
कर्णेन मे महाबाहो सर्वसैन्यस्य पश्यतः
कवचं च ध्वजश्चैव धनुः शक्तिर्हया गदा
शरैः कृत्ता महेष्वास यतमानस्य संयुगे
karṇena me mahābāho sarvasainyasya paśyataḥ
kavacaṃ ca dhvajaścaiva dhanuḥ śaktirhayā gadā
śaraiḥ kṛttā maheṣvāsa yatamānasya saṃyuge
- 16
सो ऽहं ज्ञात्वा रणे तस्य कर्म दृष्ट्वा च फल्गुन
व्यवसीदामि दुःखेन न च मे जीवितं प्रियम्
so 'haṃ jñātvā raṇe tasya karma dṛṣṭvā ca phalguna
vyavasīdāmi duḥkhena na ca me jīvitaṃ priyam
- 17
तम् अद्य यदि वै वीर न हनिष्यसि सूतजम्
प्राणान् एव परित्यक्ष्ये जीवितार्थो हि को मम
tam adya yadi vai vīra na haniṣyasi sūtajam
prāṇān eva parityakṣye jīvitārtho hi ko mama
- 18
एवम् उक्तः प्रत्युवाच विजयो भरतर्षभ
सत्येन ते शपे राजन्प्रसादेन तवैव च
भीमेन च नरश्रेष्ठ यमाभ्यां च महीपते
evam uktaḥ pratyuvāca vijayo bharatarṣabha
satyena te śape rājanprasādena tavaiva ca
bhīmena ca naraśreṣṭha yamābhyāṃ ca mahīpate
- 19
यथाद्य समरे कर्णं हनिष्यामि हतो ऽथवा
महीतले पतिष्यामि सत्येनायुधम् आलभे
yathādya samare karṇaṃ haniṣyāmi hato 'thavā
mahītale patiṣyāmi satyenāyudham ālabhe
- 20
एवम् आभाष्य राजानम् अब्रवीन्माधवं वचः
अद्य कर्णं रणे कृष्ण सूदयिष्ये न संशयः
तद् अनुध्याहि भद्रं ते वधं तस्य दुरात्मनः
evam ābhāṣya rājānam abravīnmādhavaṃ vacaḥ
adya karṇaṃ raṇe kṛṣṇa sūdayiṣye na saṃśayaḥ
tad anudhyāhi bhadraṃ te vadhaṃ tasya durātmanaḥ
- 21
एवम् उक्तो ऽब्रवीत्पार्थं केशवो राजसत्तम
शक्तो ऽस्मि भरतश्रेष्ठ यत्नं कर्तुं यथाबलम्
evam ukto 'bravītpārthaṃ keśavo rājasattama
śakto 'smi bharataśreṣṭha yatnaṃ kartuṃ yathābalam
- 22
एवं चापि हि मे कामो नित्यम् एव महारथ
कथं भवान्रणे कर्णं निहन्याद् इति मे मतिः
evaṃ cāpi hi me kāmo nityam eva mahāratha
kathaṃ bhavānraṇe karṇaṃ nihanyād iti me matiḥ
- 23
भूयश्चोवाच मतिमान्माधवो धर्मनन्दनम्
युधिष्ठिरेमं बीभत्सुं त्वं सान्त्वयितुम् अर्हसि
अनुज्ञातुं च कर्णस्य वधायाद्य दुरात्मनः
bhūyaścovāca matimānmādhavo dharmanandanam
yudhiṣṭhiremaṃ bībhatsuṃ tvaṃ sāntvayitum arhasi
anujñātuṃ ca karṇasya vadhāyādya durātmanaḥ
- 24
श्रुत्वा ह्य् अयम् अहं चैव त्वां कर्णशरपीडितम्
प्रवृत्तिं ज्ञातुम् आयाताव् इह पाण्डवनन्दन
śrutvā hy ayam ahaṃ caiva tvāṃ karṇaśarapīḍitam
pravṛttiṃ jñātum āyātāv iha pāṇḍavanandana
- 25
दिष्ट्यासि राजन्निरुजो दिष्ट्या न ग्रहणं गतः
परिसान्त्वय बीभत्सुं जयम् आशाधि चानघ
diṣṭyāsi rājannirujo diṣṭyā na grahaṇaṃ gataḥ
parisāntvaya bībhatsuṃ jayam āśādhi cānagha
- 26
युधिष्ठिर उवाच
एह्य् एहि पार्थ बीभत्सो मां परिष्वज पाण्डव
वक्तव्यम् उक्तो ऽस्म्य् अहितं त्वया क्षान्तं च तन्मया
yudhiṣṭhira uvāca
ehy ehi pārtha bībhatso māṃ pariṣvaja pāṇḍava
vaktavyam ukto 'smy ahitaṃ tvayā kṣāntaṃ ca tanmayā
- 27
अहं त्वाम् अनुजानामि जहि कर्णं धनंजय
मन्युं च मा कृथाः पार्थ यन्मयोक्तो ऽसि दारुणम्
ahaṃ tvām anujānāmi jahi karṇaṃ dhanaṃjaya
manyuṃ ca mā kṛthāḥ pārtha yanmayokto 'si dāruṇam
- 28
संजय उवाच
ततो धनंजयो राजञ्शिरसा प्रणतस्तदा
पादौ जग्राह पाणिभ्यां भ्रातुर्ज्येष्ठस्य मारिष
saṃjaya uvāca
tato dhanaṃjayo rājañśirasā praṇatastadā
pādau jagrāha pāṇibhyāṃ bhrāturjyeṣṭhasya māriṣa
- 29
समुत्थाप्य ततो राजा परिष्वज्य च पीडितम्
मूर्ध्न्य् उपाघ्राय चैवैनम् इदं पुनर् उवाच ह
samutthāpya tato rājā pariṣvajya ca pīḍitam
mūrdhny upāghrāya caivainam idaṃ punar uvāca ha
- 30
धनंजय महाबाहो मानितो ऽस्मि दृढं त्वया
माहात्म्यं विजयं चैव भूयः प्राप्नुहि शाश्वतम्
dhanaṃjaya mahābāho mānito 'smi dṛḍhaṃ tvayā
māhātmyaṃ vijayaṃ caiva bhūyaḥ prāpnuhi śāśvatam

