38 shlokas
- 1
संजय उवाच
वर्तमाने तदा युद्धे क्षत्रियाणां निमज्जने
गाण्डीवस्य महान्घोषः शुश्रुवे युधि मारिष
saṃjaya uvāca
vartamāne tadā yuddhe kṣatriyāṇāṃ nimajjane
gāṇḍīvasya mahānghoṣaḥ śuśruve yudhi māriṣa
- 2
संशप्तकानां कदनम् अकरोद्यत्र पाण्डवः
कोसलानां तथा राजन्नारायणबलस्य च
saṃśaptakānāṃ kadanam akarodyatra pāṇḍavaḥ
kosalānāṃ tathā rājannārāyaṇabalasya ca
- 3
संशप्तकास्तु समरे शरवृष्टिं समन्ततः
अपातयन्पार्थमूर्ध्नि जयगृद्धाः प्रमन्यवः
saṃśaptakāstu samare śaravṛṣṭiṃ samantataḥ
apātayanpārthamūrdhni jayagṛddhāḥ pramanyavaḥ
- 4
तां वृष्टिं सहसा राजंस्तरसा धारयन्प्रभुः
व्यगाहत रणे पार्थो विनिघ्नन्रथिनां वरः
tāṃ vṛṣṭiṃ sahasā rājaṃstarasā dhārayanprabhuḥ
vyagāhata raṇe pārtho vinighnanrathināṃ varaḥ
- 5
निगृह्य तु रथानीकं कङ्कपत्रैः शिलाशितैः
आससाद रणे पार्थः सुशर्माणं महारथम्
nigṛhya tu rathānīkaṃ kaṅkapatraiḥ śilāśitaiḥ
āsasāda raṇe pārthaḥ suśarmāṇaṃ mahāratham
- 6
स तस्य शरवर्षाणि ववर्ष रथिनां वरः
तथा संशप्तकाश्चैव पार्थस्य समरे स्थिताः
sa tasya śaravarṣāṇi vavarṣa rathināṃ varaḥ
tathā saṃśaptakāścaiva pārthasya samare sthitāḥ
- 7
सुशर्मा तु ततः पार्थं विद्ध्वा नवभिर् आशुगैः
जनार्दनं त्रिभिर्बाणैर् अभ्यहन्दक्षिणे भुजे
ततो ऽपरेण भल्लेन केतुं विव्याध मारिष
suśarmā tu tataḥ pārthaṃ viddhvā navabhir āśugaiḥ
janārdanaṃ tribhirbāṇair abhyahandakṣiṇe bhuje
tato 'pareṇa bhallena ketuṃ vivyādha māriṣa
- 8
स वानरवरो राजन्विश्वकर्मकृतो महान्
ननाद सुमहन्नादं भीषयन्वै ननर्द च
sa vānaravaro rājanviśvakarmakṛto mahān
nanāda sumahannādaṃ bhīṣayanvai nanarda ca
- 9
कपेस्तु निनदं श्रुत्वा संत्रस्ता तव वाहिनी
भयं विपुलम् आदाय निश्चेष्टा समपद्यत
kapestu ninadaṃ śrutvā saṃtrastā tava vāhinī
bhayaṃ vipulam ādāya niśceṣṭā samapadyata
- 10
ततः सा शुशुभे सेना निश्चेष्टावस्थिता नृप
नानापुष्पसमाकीर्णं यथा चैत्ररथं वनम्
tataḥ sā śuśubhe senā niśceṣṭāvasthitā nṛpa
nānāpuṣpasamākīrṇaṃ yathā caitrarathaṃ vanam
- 11
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां योधास्ते कुरुसत्तम
अर्जुनं सिषिचुर्बाणैः पर्वतं जलदा इव
परिवव्रुस्तदा सर्वे पाण्डवस्य महारथम्
pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ yodhāste kurusattama
arjunaṃ siṣicurbāṇaiḥ parvataṃ jaladā iva
parivavrustadā sarve pāṇḍavasya mahāratham
- 12
ते हयान्रथचक्रे च रथेषाश्चापि भारत
निगृह्य बलवत्तूर्णं सिंहनादम् अथानदन्
te hayānrathacakre ca ratheṣāścāpi bhārata
nigṛhya balavattūrṇaṃ siṃhanādam athānadan
- 13
अपरे जगृहुश्चैव केशवस्य महाभुजौ
पार्थम् अन्ये महाराज रथस्थं जगृहुर्मुदा
apare jagṛhuścaiva keśavasya mahābhujau
pārtham anye mahārāja rathasthaṃ jagṛhurmudā
- 14
केशवस्तु तदा बाहू विधुन्वन्रणमूर्धनि
पातयामास तान्सर्वान्दुष्टहस्तीव हस्तिनः
keśavastu tadā bāhū vidhunvanraṇamūrdhani
pātayāmāsa tānsarvānduṣṭahastīva hastinaḥ
- 15
ततः क्रुद्धो रणे पार्थः संवृतस्तैर्महारथैः
निगृहीतं रथं दृष्ट्वा केशवं चाप्य् अभिद्रुतम्
रथारूढांश्च सुबहून्पदातींश्चाप्य् अपातयत्
tataḥ kruddho raṇe pārthaḥ saṃvṛtastairmahārathaiḥ
nigṛhītaṃ rathaṃ dṛṣṭvā keśavaṃ cāpy abhidrutam
rathārūḍhāṃśca subahūnpadātīṃścāpy apātayat
- 16
आसन्नांश्च ततो योधाञ्शरैर् आसन्नयोधिभिः
च्यावयामास समरे केशवं चेदम् अब्रवीत्
āsannāṃśca tato yodhāñśarair āsannayodhibhiḥ
cyāvayāmāsa samare keśavaṃ cedam abravīt
- 17
पश्य कृष्ण महाबाहो संशप्तकगणान्मया
कुर्वाणान्दारुणं कर्म वध्यमानान्सहस्रशः
paśya kṛṣṇa mahābāho saṃśaptakagaṇānmayā
kurvāṇāndāruṇaṃ karma vadhyamānānsahasraśaḥ
- 18
रथबन्धम् इमं घोरं पृथिव्यां नास्ति कश्चन
यः सहेत पुमांल्लोके मद् अन्यो यदुपुंगव
rathabandham imaṃ ghoraṃ pṛthivyāṃ nāsti kaścana
yaḥ saheta pumāṃlloke mad anyo yadupuṃgava
- 19
इत्य् एवम् उक्त्वा बीभत्सुर्देवदत्तम् अथाधमत्
पाञ्चजन्यं च कृष्णो ऽपि पूरयन्न् इव रोदसी
ity evam uktvā bībhatsurdevadattam athādhamat
pāñcajanyaṃ ca kṛṣṇo 'pi pūrayann iva rodasī
- 20
तं तु शङ्खस्वनं श्रुत्वा संशप्तकवरूथिनी
संचचाल महाराज वित्रस्ता चाभवद्भृशम्
taṃ tu śaṅkhasvanaṃ śrutvā saṃśaptakavarūthinī
saṃcacāla mahārāja vitrastā cābhavadbhṛśam
- 21
पदबन्धं ततश्चक्रे पाण्डवः परवीरहा
नागम् अस्त्रं महाराज संप्रोदीर्य मुहुर्मुहुः
padabandhaṃ tataścakre pāṇḍavaḥ paravīrahā
nāgam astraṃ mahārāja saṃprodīrya muhurmuhuḥ
- 22
यान् उद्दिश्य रणे पार्थः पदबन्धं चकार ह
ते बद्धाः पदबन्धेन पाण्डवेन महात्मना
निश्चेष्टा अभवन्राजन्न् अश्मसारमया इव
yān uddiśya raṇe pārthaḥ padabandhaṃ cakāra ha
te baddhāḥ padabandhena pāṇḍavena mahātmanā
niśceṣṭā abhavanrājann aśmasāramayā iva
- 23
निश्चेष्टांस्तु ततो योधान् अवधीत्पाण्डुनन्दनः
यथेन्द्रः समरे दैत्यांस्तारकस्य वधे पुरा
niśceṣṭāṃstu tato yodhān avadhītpāṇḍunandanaḥ
yathendraḥ samare daityāṃstārakasya vadhe purā
- 24
ते वध्यमानाः समरे मुमुचुस्तं रथोत्तमम्
आयुधानि च सर्वाणि विस्रष्टुम् उपचक्रमुः
te vadhyamānāḥ samare mumucustaṃ rathottamam
āyudhāni ca sarvāṇi visraṣṭum upacakramuḥ
- 25
ततः सुशर्मा राजेन्द्र गृहीतां वीक्ष्य वाहिनीम्
सौपर्णम् अस्त्रं त्वरितः प्रादुश्चक्रे महारथः
tataḥ suśarmā rājendra gṛhītāṃ vīkṣya vāhinīm
sauparṇam astraṃ tvaritaḥ prāduścakre mahārathaḥ
- 26
ततः सुपर्णाः संपेतुर्भक्षयन्तो भुजंगमान्
ते वै विदुद्रुवुर्नागा दृष्ट्वा तान्खचरान्नृप
tataḥ suparṇāḥ saṃpeturbhakṣayanto bhujaṃgamān
te vai vidudruvurnāgā dṛṣṭvā tānkhacarānnṛpa
- 27
बभौ बलं तद्विमुक्तं पदबन्धाद्विशां पते
मेघवृन्दाद्यथा मुक्तो भास्करस्तापयन्प्रजाः
babhau balaṃ tadvimuktaṃ padabandhādviśāṃ pate
meghavṛndādyathā mukto bhāskarastāpayanprajāḥ
- 28
विप्रमुक्तास्तु ते योधाः फल्गुनस्य रथं प्रति
ससृजुर्बाणसंघांश्च शस्त्रसंघांश्च मारिष
vipramuktāstu te yodhāḥ phalgunasya rathaṃ prati
sasṛjurbāṇasaṃghāṃśca śastrasaṃghāṃśca māriṣa
- 29
तां महास्त्रमयीं वृष्टिं संछिद्य शरवृष्टिभिः
व्यवातिष्ठत्ततो योधान्वासविः परवीरहा
tāṃ mahāstramayīṃ vṛṣṭiṃ saṃchidya śaravṛṣṭibhiḥ
vyavātiṣṭhattato yodhānvāsaviḥ paravīrahā
- 30
सुशर्मा तु ततो राजन्बाणेनानतपर्वणा
अर्जुनं हृदये विद्ध्वा विव्याधान्यैस्त्रिभिः शरैः
स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत्
suśarmā tu tato rājanbāṇenānataparvaṇā
arjunaṃ hṛdaye viddhvā vivyādhānyaistribhiḥ śaraiḥ
sa gāḍhaviddho vyathito rathopastha upāviśat

