73 shlokas
- 1
संजय उवाच
श्रुत्वा च रथनिर्घोषं सिंहनादं च संयुगे
अर्जुनः प्राह गोविन्दं शीघ्रं चोदय वाजिनः
saṃjaya uvāca
śrutvā ca rathanirghoṣaṃ siṃhanādaṃ ca saṃyuge
arjunaḥ prāha govindaṃ śīghraṃ codaya vājinaḥ
- 2
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा गोविन्दो ऽर्जुनम् अब्रवीत्
एष गच्छामि सुक्षिप्रं यत्र भीमो व्यवस्थितः
arjunasya vacaḥ śrutvā govindo 'rjunam abravīt
eṣa gacchāmi sukṣipraṃ yatra bhīmo vyavasthitaḥ
- 3
आयान्तम् अश्वैर्हिमशङ्खवर्णैः सुवर्णमुक्तामणिजालनद्धैः
जम्भं जिघांसुं प्रगृहीतवज्रं जयाय देवेन्द्रम् इवोग्रमन्युम्
āyāntam aśvairhimaśaṅkhavarṇaiḥ suvarṇamuktāmaṇijālanaddhaiḥ
jambhaṃ jighāṃsuṃ pragṛhītavajraṃ jayāya devendram ivogramanyum
- 4
रथाश्वमातङ्गपदातिसंघा बाणस्वनैर्नेमिखुरस्वनैश्च
संनादयन्तो वसुधां दिशश्च क्रुद्धा नृसिंहा जयम् अभ्युदीयुः
rathāśvamātaṅgapadātisaṃghā bāṇasvanairnemikhurasvanaiśca
saṃnādayanto vasudhāṃ diśaśca kruddhā nṛsiṃhā jayam abhyudīyuḥ
- 5
तेषां च पार्थस्य महत्तदासीद्देहासुपाप्मक्षपणं सुयुद्धम्
त्रैलोक्यहेतोर् असुरैर्यथासीद्देवस्य विष्णोर्जयतां वरस्य
teṣāṃ ca pārthasya mahattadāsīddehāsupāpmakṣapaṇaṃ suyuddham
trailokyahetor asurairyathāsīddevasya viṣṇorjayatāṃ varasya
- 6
तैर् अस्तम् उच्चावचम् आयुधौघम् एकः प्रचिछेद किरीटमाली
क्षुरार्धचन्द्रैर्निशितैश्च बाणैः शिरांसि तेषां बहुधा च बाहून्
tair astam uccāvacam āyudhaugham ekaḥ pracicheda kirīṭamālī
kṣurārdhacandrairniśitaiśca bāṇaiḥ śirāṃsi teṣāṃ bahudhā ca bāhūn
- 7
छत्राणि वालव्यजनानि केतून् अश्वान्रथान्पत्तिगणान्द्विपांश्च
ते पेतुर् उर्व्यां बहुधा विरूपा वातप्रभग्नानि यथा वनानि
chatrāṇi vālavyajanāni ketūn aśvānrathānpattigaṇāndvipāṃśca
te petur urvyāṃ bahudhā virūpā vātaprabhagnāni yathā vanāni
- 8
सुवर्णजालावतता महागजाः सवैजयन्तीध्वजयोधकल्पिताः
सुवर्णपुङ्खैर् इषुभिः समाचिताश्चकाशिरे प्रज्वलिता यथाचलाः
suvarṇajālāvatatā mahāgajāḥ savaijayantīdhvajayodhakalpitāḥ
suvarṇapuṅkhair iṣubhiḥ samācitāścakāśire prajvalitā yathācalāḥ
- 9
विदार्य नागांश्च रथांश्च वाजिनः शरोत्तमैर्वासववज्रसंनिभैः
द्रुतं ययौ कर्णजिघांसया तथा यथा मरुत्वान्बलभेदने पुरा
vidārya nāgāṃśca rathāṃśca vājinaḥ śarottamairvāsavavajrasaṃnibhaiḥ
drutaṃ yayau karṇajighāṃsayā tathā yathā marutvānbalabhedane purā
- 10
ततः स पुरुषव्याघ्रः सूतसैन्यम् अरिंदम
प्रविवेश महाबाहुर्मकरः सागरं यथा
tataḥ sa puruṣavyāghraḥ sūtasainyam ariṃdama
praviveśa mahābāhurmakaraḥ sāgaraṃ yathā
- 11
तं दृष्ट्वा तावका राजन्रथपत्तिसमन्विताः
गजाश्वसादिबहुलाः पाण्डवं समुपाद्रवन्
taṃ dṛṣṭvā tāvakā rājanrathapattisamanvitāḥ
gajāśvasādibahulāḥ pāṇḍavaṃ samupādravan
- 12
तत्राभिद्रवतां पार्थम् आरावः सुमहान् अभूत्
सागरस्येव मत्तस्य यथा स्यात्सलिलस्वनः
tatrābhidravatāṃ pārtham ārāvaḥ sumahān abhūt
sāgarasyeva mattasya yathā syātsalilasvanaḥ
- 13
ते तु तं पुरुषव्याघ्रं व्याघ्रा इव महारथाः
अभ्यद्रवन्त संग्रामे त्यक्त्वा प्राणकृतं भयम्
te tu taṃ puruṣavyāghraṃ vyāghrā iva mahārathāḥ
abhyadravanta saṃgrāme tyaktvā prāṇakṛtaṃ bhayam
- 14
तेषाम् आपततां तत्र शरवर्षाणि मुञ्चताम्
अर्जुनो व्यधमत्सैन्यं महावातो घनान् इव
teṣām āpatatāṃ tatra śaravarṣāṇi muñcatām
arjuno vyadhamatsainyaṃ mahāvāto ghanān iva
- 15
ते ऽर्जुनं सहिता भूत्वा रथवंशैः प्रहारिणः
अभियाय महेष्वासा विव्यधुर्निशितैः शरैः
te 'rjunaṃ sahitā bhūtvā rathavaṃśaiḥ prahāriṇaḥ
abhiyāya maheṣvāsā vivyadhurniśitaiḥ śaraiḥ
- 16
ततो ऽर्जुनः सहस्राणि रथवारणवाजिनाम्
प्रेषयामास विशिखैर्यमस्य सदनं प्रति
tato 'rjunaḥ sahasrāṇi rathavāraṇavājinām
preṣayāmāsa viśikhairyamasya sadanaṃ prati
- 17
ते वध्यमानाः समरे पार्थचापच्युतैः शरैः
तत्र तत्र स्म लीयन्ते भये जाते महारथाः
te vadhyamānāḥ samare pārthacāpacyutaiḥ śaraiḥ
tatra tatra sma līyante bhaye jāte mahārathāḥ
- 18
तेषां चतुःशतान्वीरान्यतमानान्महारथान्
अर्जुनो निशितैर्बाणैर् अनयद्यमसादनम्
teṣāṃ catuḥśatānvīrānyatamānānmahārathān
arjuno niśitairbāṇair anayadyamasādanam
- 19
ते वध्यमानाः समरे नानालिङ्गैः शितैः शरैः
अर्जुनं समभित्यज्य दुद्रुवुर्वै दिशो भयात्
te vadhyamānāḥ samare nānāliṅgaiḥ śitaiḥ śaraiḥ
arjunaṃ samabhityajya dudruvurvai diśo bhayāt
- 20
तेषां शब्दो महान् आसीद्द्रवतां वाहिनीमुखे
महौघस्येव भद्रं ते गिरिम् आसाद्य दीर्यतः
teṣāṃ śabdo mahān āsīddravatāṃ vāhinīmukhe
mahaughasyeva bhadraṃ te girim āsādya dīryataḥ
- 21
तां तु सेनां भृशं विद्ध्वा द्रावयित्वार्जुनः शरैः
प्रायाद् अभिमुखः पार्थः सूतानीकानि मारिष
tāṃ tu senāṃ bhṛśaṃ viddhvā drāvayitvārjunaḥ śaraiḥ
prāyād abhimukhaḥ pārthaḥ sūtānīkāni māriṣa
- 22
तस्य शब्दो महान् आसीत्परान् अभिमुखस्य वै
गरुडस्येव पततः पन्नगार्थे यथा पुरा
tasya śabdo mahān āsītparān abhimukhasya vai
garuḍasyeva patataḥ pannagārthe yathā purā
- 23
तं तु शब्दम् अभिश्रुत्य भीमसेनो महाबलः
बभूव परमप्रीतः पार्थदर्शनलालसः
taṃ tu śabdam abhiśrutya bhīmaseno mahābalaḥ
babhūva paramaprītaḥ pārthadarśanalālasaḥ
- 24
श्रुत्वैव पार्थम् आयान्तं भीमसेनः प्रतापवान्
त्यक्त्वा प्राणान्महाराज सेनां तव ममर्द ह
śrutvaiva pārtham āyāntaṃ bhīmasenaḥ pratāpavān
tyaktvā prāṇānmahārāja senāṃ tava mamarda ha
- 25
स वायुवेगप्रतिमो वायुवेगसमो जवे
वायुवद्व्यचरद्भीमो वायुपुत्रः प्रतापवान्
sa vāyuvegapratimo vāyuvegasamo jave
vāyuvadvyacaradbhīmo vāyuputraḥ pratāpavān
- 26
तेनार्द्यमाना राजेन्द्र सेना तव विशां पते
व्यभ्राम्यत महाराज भिन्ना नौर् इव सागरे
tenārdyamānā rājendra senā tava viśāṃ pate
vyabhrāmyata mahārāja bhinnā naur iva sāgare
- 27
तां तु सेनां तदा भीमो दर्शयन्पाणिलाघवम्
शरैर् अवचकर्तोग्रैः प्रेषयिष्यन्यमक्षयम्
tāṃ tu senāṃ tadā bhīmo darśayanpāṇilāghavam
śarair avacakartograiḥ preṣayiṣyanyamakṣayam
- 28
तत्र भारत भीमस्य बलं दृष्ट्वातिमानुषम्
व्यत्रस्यन्त रणे योधाः कालस्येव युगक्षये
tatra bhārata bhīmasya balaṃ dṛṣṭvātimānuṣam
vyatrasyanta raṇe yodhāḥ kālasyeva yugakṣaye
- 29
तथार्दितान्भीमबलान्भीमसेनेन भारत
दृष्ट्वा दुर्योधनो राजा इदं वचनम् अब्रवीत्
tathārditānbhīmabalānbhīmasenena bhārata
dṛṣṭvā duryodhano rājā idaṃ vacanam abravīt
- 30
सैनिकान्स महेष्वासो योधांश्च भरतर्षभ
समादिशद्रणे सर्वान्हत भीमम् इति स्म ह
तस्मिन्हते हतं मन्ये सर्वसैन्यम् अशेषतः
sainikānsa maheṣvāso yodhāṃśca bharatarṣabha
samādiśadraṇe sarvānhata bhīmam iti sma ha
tasminhate hataṃ manye sarvasainyam aśeṣataḥ

