161 shlokas
- 1
दुर्योधन उवाच
भूय एव तु मद्रेश यत्ते वक्ष्यामि तच्छृणु
यथा पुरा वृत्तम् इदं युद्धे देवासुरे विभो
duryodhana uvāca
bhūya eva tu madreśa yatte vakṣyāmi tacchṛṇu
yathā purā vṛttam idaṃ yuddhe devāsure vibho
- 2
यद् उक्तवान्पितुर्मह्यं मार्कण्डेयो महान् ऋषिः
तद् अशेषेण ब्रुवतो मम राजर्षिसत्तम
त्वं निबोध न चाप्य् अत्र कर्तव्या ते विचारणा
yad uktavānpiturmahyaṃ mārkaṇḍeyo mahān ṛṣiḥ
tad aśeṣeṇa bruvato mama rājarṣisattama
tvaṃ nibodha na cāpy atra kartavyā te vicāraṇā
- 3
देवानाम् असुराणां च महान् आसीत्समागमः
बभूव प्रथमो राजन्संग्रामस्तारकामयः
निर्जिताश्च तदा दैत्या दैवतैर् इति नः श्रुतम्
devānām asurāṇāṃ ca mahān āsītsamāgamaḥ
babhūva prathamo rājansaṃgrāmastārakāmayaḥ
nirjitāśca tadā daityā daivatair iti naḥ śrutam
- 4
निर्जितेषु च दैत्येषु तारकस्य सुतास्त्रयः
ताराक्षः कमलाक्षश्च विद्युन्माली च पार्थिव
nirjiteṣu ca daityeṣu tārakasya sutāstrayaḥ
tārākṣaḥ kamalākṣaśca vidyunmālī ca pārthiva
- 5
तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताः
तपसा कर्शयामासुर्देहान्स्वाञ्शत्रुतापन
tapa ugraṃ samāsthāya niyame parame sthitāḥ
tapasā karśayāmāsurdehānsvāñśatrutāpana
- 6
दमेन तपसा चैव नियमेन च पार्थिव
तेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरान्
damena tapasā caiva niyamena ca pārthiva
teṣāṃ pitāmahaḥ prīto varadaḥ pradadau varān
- 7
अवध्यत्वं च ते राजन्सर्वभूतेषु सर्वदा
सहिता वरयामासुः सर्वलोकपितामहम्
avadhyatvaṃ ca te rājansarvabhūteṣu sarvadā
sahitā varayāmāsuḥ sarvalokapitāmaham
- 8
तान् अब्रवीत्तदा देवो लोकानां प्रभुर् ईश्वरः
नास्ति सर्वामरत्वं हि निवर्तध्वम् अतो ऽसुराः
वरम् अन्यं वृणीध्वं वै यादृशं सम्प्ररोचते
tān abravīttadā devo lokānāṃ prabhur īśvaraḥ
nāsti sarvāmaratvaṃ hi nivartadhvam ato 'surāḥ
varam anyaṃ vṛṇīdhvaṃ vai yādṛśaṃ samprarocate
- 9
ततस्ते सहिता राजन्सम्प्रधार्यासकृद्बहु
सर्वलोकेश्वरं वाक्यं प्रणम्यैनम् अथाब्रुवन्
tataste sahitā rājansampradhāryāsakṛdbahu
sarvalokeśvaraṃ vākyaṃ praṇamyainam athābruvan
- 10
अस्माकं त्वं वरं देव प्रयच्छेमं पितामह
वयं पुराणि त्रीण्य् एव समास्थाय महीम् इमाम्
विचरिष्याम लोके ऽस्मिंस्त्वत्प्रसादपुरस्कृताः
asmākaṃ tvaṃ varaṃ deva prayacchemaṃ pitāmaha
vayaṃ purāṇi trīṇy eva samāsthāya mahīm imām
vicariṣyāma loke 'smiṃstvatprasādapuraskṛtāḥ
- 11
ततो वर्षसहस्रे तु समेष्यामः परस्परम्
एकीभावं गमिष्यन्ति पुराण्य् एतानि चानघ
tato varṣasahasre tu sameṣyāmaḥ parasparam
ekībhāvaṃ gamiṣyanti purāṇy etāni cānagha
- 12
समागतानि चैतानि यो हन्याद्भगवंस्तदा
एकेषुणा देववरः स नो मृत्युर्भविष्यति
एवम् अस्त्व् इति तान्देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद्दिवम्
samāgatāni caitāni yo hanyādbhagavaṃstadā
ekeṣuṇā devavaraḥ sa no mṛtyurbhaviṣyati
evam astv iti tāndevaḥ pratyuktvā prāviśaddivam
- 13
ते तु लब्धवराः प्रीताः सम्प्रधार्य परस्परम्
पुरत्रयविसृष्ट्यर्थं मयं वव्रुर्महासुरम्
विश्वकर्माणम् अजरं दैत्यदानवपूजितम्
te tu labdhavarāḥ prītāḥ sampradhārya parasparam
puratrayavisṛṣṭyarthaṃ mayaṃ vavrurmahāsuram
viśvakarmāṇam ajaraṃ daityadānavapūjitam
- 14
ततो मयः स्वतपसा चक्रे धीमान्पुराणि ह
त्रीणि काञ्चनम् एकं तु रौप्यं कार्ष्णायसं तथा
tato mayaḥ svatapasā cakre dhīmānpurāṇi ha
trīṇi kāñcanam ekaṃ tu raupyaṃ kārṣṇāyasaṃ tathā
- 15
काञ्चनं दिवि तत्रासीद् अन्तरिक्षे च राजतम्
आयसं चाभवद्भूमौ चक्रस्थं पृथिवीपते
kāñcanaṃ divi tatrāsīd antarikṣe ca rājatam
āyasaṃ cābhavadbhūmau cakrasthaṃ pṛthivīpate
- 16
एकैकं योजनशतं विस्तारायामसंमितम्
गृहाट्टाट्टालकयुतं बृहत्प्राकारतोरणम्
ekaikaṃ yojanaśataṃ vistārāyāmasaṃmitam
gṛhāṭṭāṭṭālakayutaṃ bṛhatprākāratoraṇam
- 17
गुणप्रसवसंबाधम् असंबाधम् अनामयम्
प्रासादैर्विविधैश्चैव द्वारैश्चाप्य् उपशोभितम्
guṇaprasavasaṃbādham asaṃbādham anāmayam
prāsādairvividhaiścaiva dvāraiścāpy upaśobhitam
- 18
पुरेषु चाभवन्राजन्राजानो वै पृथक्पृथक्
काञ्चनं तारकाक्षस्य चित्रम् आसीन्महात्मनः
राजतं कमलाक्षस्य विद्युन्मालिन आयसम्
pureṣu cābhavanrājanrājāno vai pṛthakpṛthak
kāñcanaṃ tārakākṣasya citram āsīnmahātmanaḥ
rājataṃ kamalākṣasya vidyunmālina āyasam
- 19
त्रयस्ते दैत्यराजानस्त्रींल्लोकान् आशु तेजसा
आक्रम्य तस्थुर्वर्षाणां पूगान्नाम प्रजापतिः
trayaste daityarājānastrīṃllokān āśu tejasā
ākramya tasthurvarṣāṇāṃ pūgānnāma prajāpatiḥ
- 20
तेषां दानवमुख्यानां प्रयुतान्य् अर्बुदानि च
कोट्यश्चाप्रतिवीराणां समाजग्मुस्ततस्ततः
महद् ऐश्वर्यम् इच्छन्तस्त्रिपुरं दुर्गम् आश्रिताः
teṣāṃ dānavamukhyānāṃ prayutāny arbudāni ca
koṭyaścāprativīrāṇāṃ samājagmustatastataḥ
mahad aiśvaryam icchantastripuraṃ durgam āśritāḥ
- 21
सर्वेषां च पुनस्तेषां सर्वयोगवहो मयः
तम् आश्रित्य हि ते सर्वे अवर्तन्ताकुतोभयाः
sarveṣāṃ ca punasteṣāṃ sarvayogavaho mayaḥ
tam āśritya hi te sarve avartantākutobhayāḥ
- 22
यो हि यं मनसा कामं दध्यौ त्रिपुरसंश्रयः
तस्मै कामं मयस्तं तं विदधे मायया तदा
yo hi yaṃ manasā kāmaṃ dadhyau tripurasaṃśrayaḥ
tasmai kāmaṃ mayastaṃ taṃ vidadhe māyayā tadā
- 23
तारकाक्षसुतश्चासीद्धरिर्नाम महाबलः
तपस्तेपे परमकं येनातुष्यत्पितामहः
tārakākṣasutaścāsīddharirnāma mahābalaḥ
tapastepe paramakaṃ yenātuṣyatpitāmahaḥ
- 24
स तुष्टम् अवृणोद्देवं वापी भवतु नः पुरे
शस्त्रैर्विनिहता यत्र क्षिप्ताः स्युर्बलवत्तराः
sa tuṣṭam avṛṇoddevaṃ vāpī bhavatu naḥ pure
śastrairvinihatā yatra kṣiptāḥ syurbalavattarāḥ
- 25
स तु लब्ध्वा वरं वीरस्तारकाक्षसुतो हरिः
ससृजे तत्र वापीं तां मृतानां जीवनीं प्रभो
sa tu labdhvā varaṃ vīrastārakākṣasuto hariḥ
sasṛje tatra vāpīṃ tāṃ mṛtānāṃ jīvanīṃ prabho
- 26
येन रूपेण दैत्यस्तु येन वेषेण चैव ह
मृतस्तस्यां परिक्षिप्तस्तादृशेनैव जज्ञिवान्
yena rūpeṇa daityastu yena veṣeṇa caiva ha
mṛtastasyāṃ parikṣiptastādṛśenaiva jajñivān
- 27
तां प्राप्य त्रैपुरस्थास्तु सर्वांल्लोकान्बबाधिरे
महता तपसा सिद्धाः सुराणां भयवर्धनाः
न तेषाम् अभवद्राजन्क्षयो युद्धे कथंचन
tāṃ prāpya traipurasthāstu sarvāṃllokānbabādhire
mahatā tapasā siddhāḥ surāṇāṃ bhayavardhanāḥ
na teṣām abhavadrājankṣayo yuddhe kathaṃcana
- 28
ततस्ते लोभमोहाभ्याम् अभिभूता विचेतसः
निर्ह्रीकाः संस्थितिं सर्वे स्थापितां समलूलुपन्
tataste lobhamohābhyām abhibhūtā vicetasaḥ
nirhrīkāḥ saṃsthitiṃ sarve sthāpitāṃ samalūlupan
- 29
विद्राव्य सगणान्देवांस्तत्र तत्र तदा तदा
विचेरुः स्वेन कामेन वरदानेन दर्पिताः
vidrāvya sagaṇāndevāṃstatra tatra tadā tadā
viceruḥ svena kāmena varadānena darpitāḥ
- 30
देवारण्यानि सर्वाणि प्रियाणि च दिवौकसाम्
ऋषीणाम् आश्रमान्पुण्यान्यूपाञ्जनपदांस्तथा
व्यनाशयन्त मर्यादा दानवा दुष्टचारिणः
devāraṇyāni sarvāṇi priyāṇi ca divaukasām
ṛṣīṇām āśramānpuṇyānyūpāñjanapadāṃstathā
vyanāśayanta maryādā dānavā duṣṭacāriṇaḥ

