62 shlokas
- 1
संजय उवाच
दुःशासने तु निहते पुत्रास्तव महारथाः
महाक्रोधविषा वीराः समरेष्व् अपलायिनः
दश राजन्महावीर्यो भीमं प्राच्छादयञ्शरैः
saṃjaya uvāca
duḥśāsane tu nihate putrāstava mahārathāḥ
mahākrodhaviṣā vīrāḥ samareṣv apalāyinaḥ
daśa rājanmahāvīryo bhīmaṃ prācchādayañśaraiḥ
- 2
कवची निषङ्गी पाशी दण्डधारो धनुर्धरः
अलोलुपः शलः संधो वातवेगसुवर्चसौ
kavacī niṣaṅgī pāśī daṇḍadhāro dhanurdharaḥ
alolupaḥ śalaḥ saṃdho vātavegasuvarcasau
- 3
एते समेत्य सहिता भ्रातृव्यसनकर्शिताः
भीमसेनं महाबाहुं मार्गणैः समवारयन्
ete sametya sahitā bhrātṛvyasanakarśitāḥ
bhīmasenaṃ mahābāhuṃ mārgaṇaiḥ samavārayan
- 4
स वार्यमाणो विशिखैः समन्तात्तैर्महारथैः
भीमः क्रोधाभिरक्ताक्षः क्रुद्धः काल इवाबभौ
sa vāryamāṇo viśikhaiḥ samantāttairmahārathaiḥ
bhīmaḥ krodhābhiraktākṣaḥ kruddhaḥ kāla ivābabhau
- 5
तांस्तु भल्लैर्महावेगैर्दशभिर्दशभिः शितैः
रुक्माङ्गदो रुक्मपुङ्खैः पार्थो निन्ये यमक्षयम्
tāṃstu bhallairmahāvegairdaśabhirdaśabhiḥ śitaiḥ
rukmāṅgado rukmapuṅkhaiḥ pārtho ninye yamakṣayam
- 6
हतेषु तेषु वीरेषु प्रदुद्राव बलं तव
पश्यतः सूतपुत्रस्य पाण्डवस्य भयार्दितम्
hateṣu teṣu vīreṣu pradudrāva balaṃ tava
paśyataḥ sūtaputrasya pāṇḍavasya bhayārditam
- 7
ततः कर्णो महाराज प्रविवेश महारणम्
दृष्ट्वा भीमस्य विक्रान्तम् अन्तकस्य प्रजास्व् इव
tataḥ karṇo mahārāja praviveśa mahāraṇam
dṛṣṭvā bhīmasya vikrāntam antakasya prajāsv iva
- 8
तस्य त्व् आकारभावज्ञः शल्यः समितिशोभनः
उवाच वचनं कर्णं प्राप्तकालम् अरिंदम
मा व्यथां कुरु राधेय नैतत्त्वय्य् उपपद्यते
tasya tv ākārabhāvajñaḥ śalyaḥ samitiśobhanaḥ
uvāca vacanaṃ karṇaṃ prāptakālam ariṃdama
mā vyathāṃ kuru rādheya naitattvayy upapadyate
- 9
एते द्रवन्ति राजानो भीमसेनभयार्दिताः
दुर्योधनश्च संमूढो भ्रातृव्यसनदुःखितः
ete dravanti rājāno bhīmasenabhayārditāḥ
duryodhanaśca saṃmūḍho bhrātṛvyasanaduḥkhitaḥ
- 10
दुःशासनस्य रुधिरे पीयमाने महात्मना
व्यापन्नचेतसश्चैव शोकोपहतमन्यवः
duḥśāsanasya rudhire pīyamāne mahātmanā
vyāpannacetasaścaiva śokopahatamanyavaḥ
- 11
दुर्योधनम् उपासन्ते परिवार्य समन्ततः
कृपप्रभृतयः कर्ण हतशेषाश्च सोदराः
duryodhanam upāsante parivārya samantataḥ
kṛpaprabhṛtayaḥ karṇa hataśeṣāśca sodarāḥ
- 12
पाण्डवा लब्धलक्षाश्च धनंजयपुरोगमाः
त्वाम् एवाभिमुखाः शूरा युद्धाय समुपास्थिताः
pāṇḍavā labdhalakṣāśca dhanaṃjayapurogamāḥ
tvām evābhimukhāḥ śūrā yuddhāya samupāsthitāḥ
- 13
स त्वं पुरुषशार्दूल पौरुषे महति स्थितः
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य प्रत्युद्याहि धनंजयम्
sa tvaṃ puruṣaśārdūla pauruṣe mahati sthitaḥ
kṣatradharmaṃ puraskṛtya pratyudyāhi dhanaṃjayam
- 14
भारो हि धार्तराष्ट्रेण त्वयि सर्वः समर्पितः
तम् उद्वह महाबाहो यथाशक्ति यथाबलम्
जये स्याद्विपुला कीर्तिर्ध्रुवः स्वर्गः पराजये
bhāro hi dhārtarāṣṭreṇa tvayi sarvaḥ samarpitaḥ
tam udvaha mahābāho yathāśakti yathābalam
jaye syādvipulā kīrtirdhruvaḥ svargaḥ parājaye
- 15
वृषसेनश्च राधेय संक्रुद्धस्तनयस्तव
त्वयि मोहसमापन्ने पाण्डवान् अभिधावति
vṛṣasenaśca rādheya saṃkruddhastanayastava
tvayi mohasamāpanne pāṇḍavān abhidhāvati
- 16
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं शल्यस्यामिततेजसः
हृदि मानुष्यकं भावं चक्रे युद्धाय सुस्थिरम्
etacchrutvā tu vacanaṃ śalyasyāmitatejasaḥ
hṛdi mānuṣyakaṃ bhāvaṃ cakre yuddhāya susthiram
- 17
ततः क्रुद्धो वृषसेनो ऽभ्यधावद् आतस्थिवांसं स्वरथं हतारिम्
वृकोदरं कालम् इवात्तदण्डं गदाहस्तं पोथमानं त्वदीयान्
tataḥ kruddho vṛṣaseno 'bhyadhāvad ātasthivāṃsaṃ svarathaṃ hatārim
vṛkodaraṃ kālam ivāttadaṇḍaṃ gadāhastaṃ pothamānaṃ tvadīyān
- 18
तम् अभ्यधावन्नकुलः प्रवीरो रोषाद् अमित्रं प्रतुदन्पृषत्कैः
कर्णस्य पुत्रं समरे प्रहृष्टं जिष्णुर्जिघांसुर्मघवेव जम्भम्
tam abhyadhāvannakulaḥ pravīro roṣād amitraṃ pratudanpṛṣatkaiḥ
karṇasya putraṃ samare prahṛṣṭaṃ jiṣṇurjighāṃsurmaghaveva jambham
- 19
ततो ध्वजं स्फाटिकचित्रकम्बुं चिछेद वीरो नकुलः क्षुरेण
कर्णात्मजस्येष्वसनं च चित्रं भल्लेन जाम्बूनदपट्टनद्धम्
tato dhvajaṃ sphāṭikacitrakambuṃ cicheda vīro nakulaḥ kṣureṇa
karṇātmajasyeṣvasanaṃ ca citraṃ bhallena jāmbūnadapaṭṭanaddham
- 20
अथान्यद् आदाय धनुः सुशीघ्रं कर्णात्मजः पाण्डवम् अभ्यविध्यत्
दिव्यैर्महास्त्रैर्नकुलं महास्त्रो दुःशासनस्यापचितिं यियासुः
athānyad ādāya dhanuḥ suśīghraṃ karṇātmajaḥ pāṇḍavam abhyavidhyat
divyairmahāstrairnakulaṃ mahāstro duḥśāsanasyāpacitiṃ yiyāsuḥ
- 21
ततः क्रुद्धो नकुलस्तं महात्मा शरैर्महोल्काप्रतिमैर् अविध्यत्
दिव्यैर् अस्त्रैर् अभ्यविध्यच्च सो ऽपि कर्णस्य पुत्रो नकुलं कृतास्त्रः
tataḥ kruddho nakulastaṃ mahātmā śarairmaholkāpratimair avidhyat
divyair astrair abhyavidhyacca so 'pi karṇasya putro nakulaṃ kṛtāstraḥ
- 22
कर्णस्य पुत्रो नकुलस्य राजन्सर्वान् अश्वान् अक्षिणोद् उत्तमास्त्रैः
वनायुजान्सुकुमारस्य शुभ्रान् अलंकृताञ्जातरूपेण शीघ्रान्
karṇasya putro nakulasya rājansarvān aśvān akṣiṇod uttamāstraiḥ
vanāyujānsukumārasya śubhrān alaṃkṛtāñjātarūpeṇa śīghrān
- 23
ततो हताश्वाद् अवरुह्य यानाद् आदाय चर्म रुचिरं चाष्टचन्द्रम्
आकाशसंकाशम् असिं गृहीत्वा पोप्लूयमानः खगवच्चचार
tato hatāśvād avaruhya yānād ādāya carma ruciraṃ cāṣṭacandram
ākāśasaṃkāśam asiṃ gṛhītvā poplūyamānaḥ khagavaccacāra
- 24
ततो ऽन्तरिक्षे नृवराश्वनागांश्चिछेद मार्गान्विचरन्विचित्रान्
ते प्रापतन्न् असिना गां विशस्ता यथाश्वमेधे पशवः शमित्रा
tato 'ntarikṣe nṛvarāśvanāgāṃścicheda mārgānvicaranvicitrān
te prāpatann asinā gāṃ viśastā yathāśvamedhe paśavaḥ śamitrā
- 25
द्विसाहस्रा विदिता युद्धशौण्डा नानादेश्याः सुभृताः सत्यसंधाः
एकेन शीघ्रं नकुलेन कृत्ताः सारेप्सुनेवोत्तमचन्दनास्ते
dvisāhasrā viditā yuddhaśauṇḍā nānādeśyāḥ subhṛtāḥ satyasaṃdhāḥ
ekena śīghraṃ nakulena kṛttāḥ sārepsunevottamacandanāste
- 26
तम् आपतन्तं नकुलं सो ऽभिपत्य समन्ततः सायकैर् अभ्यविध्यत्
स तुद्यमानो नकुलः पृषत्कैर्विव्याध वीरं स चुकोप विद्धः
tam āpatantaṃ nakulaṃ so 'bhipatya samantataḥ sāyakair abhyavidhyat
sa tudyamāno nakulaḥ pṛṣatkairvivyādha vīraṃ sa cukopa viddhaḥ
- 27
तं कर्णपुत्रो विधमन्तम् एकं नराश्वमातङ्गरथप्रवेकान्
क्रीडन्तम् अष्टादशभिः पृषत्कैर्विव्याध वीरं स चुकोप विद्धः
taṃ karṇaputro vidhamantam ekaṃ narāśvamātaṅgarathapravekān
krīḍantam aṣṭādaśabhiḥ pṛṣatkairvivyādha vīraṃ sa cukopa viddhaḥ
- 28
ततो ऽभ्यधावत्समरे जिघांसुः कर्णात्मजं पाण्डुसुतो नृवीरः
तस्येषुभिर्व्यधमत्कर्णपुत्रो महारणे चर्म सहस्रतारम्
tato 'bhyadhāvatsamare jighāṃsuḥ karṇātmajaṃ pāṇḍusuto nṛvīraḥ
tasyeṣubhirvyadhamatkarṇaputro mahāraṇe carma sahasratāram
- 29
तस्यायसं निशितं तीक्ष्णधारम् असिं विकोशं गुरुभारसाहम्
द्विषच्छरीरापहरं सुघोरम् आधुन्वतः सर्पम् इवोग्ररूपम्
tasyāyasaṃ niśitaṃ tīkṣṇadhāram asiṃ vikośaṃ gurubhārasāham
dviṣaccharīrāpaharaṃ sughoram ādhunvataḥ sarpam ivograrūpam
- 30
क्षिप्रं शरैः षड्भिर् अमित्रसाहश्चकर्त खड्गं निशितैः सुधारैः
पुनश्च पीतैर्निशितैः पृषत्कैः स्तनान्तरे गाढम् अथाभ्यविध्यत्
kṣipraṃ śaraiḥ ṣaḍbhir amitrasāhaścakarta khaḍgaṃ niśitaiḥ sudhāraiḥ
punaśca pītairniśitaiḥ pṛṣatkaiḥ stanāntare gāḍham athābhyavidhyat

