25 shlokas
- 1
संजय उवाच
अथोत्तरेण पाण्डूनां सेनायां ध्वनिर् उत्थितः
रथनागाश्वपत्तीनां दण्डधारेण वध्यताम्
saṃjaya uvāca
athottareṇa pāṇḍūnāṃ senāyāṃ dhvanir utthitaḥ
rathanāgāśvapattīnāṃ daṇḍadhāreṇa vadhyatām
- 2
निवर्तयित्वा तु रथं केशवो ऽर्जुनम् अब्रवीत्
वाहयन्न् एव तुरगान्गरुडानिलरंहसः
nivartayitvā tu rathaṃ keśavo 'rjunam abravīt
vāhayann eva turagāngaruḍānilaraṃhasaḥ
- 3
मागधो ऽथाप्य् अतिक्रान्तो द्विरदेन प्रमाथिना
भगदत्ताद् अनवरः शिक्षया च बलेन च
māgadho 'thāpy atikrānto dviradena pramāthinā
bhagadattād anavaraḥ śikṣayā ca balena ca
- 4
एनं हत्वा निहन्तासि पुनः संशप्तकान् इति
वाक्यान्ते प्रापयत्पार्थं दण्डधारान्तिकं प्रति
enaṃ hatvā nihantāsi punaḥ saṃśaptakān iti
vākyānte prāpayatpārthaṃ daṇḍadhārāntikaṃ prati
- 5
स मागधानां प्रवरो ऽङ्कुशग्रहो ग्रहेष्व् असह्यो विकचो यथा ग्रहः
सपत्नसेनां प्रममाथ दारुणो महीं समग्रां विकचो यथा ग्रहः
sa māgadhānāṃ pravaro 'ṅkuśagraho graheṣv asahyo vikaco yathā grahaḥ
sapatnasenāṃ pramamātha dāruṇo mahīṃ samagrāṃ vikaco yathā grahaḥ
- 6
सुकल्पितं दानवनागसंनिभं महाभ्रसंह्रादम् अमित्रमर्दनम्
रथाश्वमातङ्गगणान्सहस्रशः समास्थितो हन्ति शरैर्द्विपान् अपि
sukalpitaṃ dānavanāgasaṃnibhaṃ mahābhrasaṃhrādam amitramardanam
rathāśvamātaṅgagaṇānsahasraśaḥ samāsthito hanti śarairdvipān api
- 7
रथान् अधिष्ठाय सवाजिसारथीन्रथांश्च पद्भिस्त्वरितो व्यपोथयत्
द्विपांश्च पद्भ्यां चरणैः करेण च द्विपास्थितो हन्ति स कालचक्रवत्
rathān adhiṣṭhāya savājisārathīnrathāṃśca padbhistvarito vyapothayat
dvipāṃśca padbhyāṃ caraṇaiḥ kareṇa ca dvipāsthito hanti sa kālacakravat
- 8
नरांश्च कार्ष्णायसवर्मभूषणान्निपात्य साश्वान् अपि पत्तिभिः सह
व्यपोथयद्दन्तिवरेण शुष्मिणा सशब्दवत्स्थूलनडान्यथा तथा
narāṃśca kārṣṇāyasavarmabhūṣaṇānnipātya sāśvān api pattibhiḥ saha
vyapothayaddantivareṇa śuṣmiṇā saśabdavatsthūlanaḍānyathā tathā
- 9
अथार्जुनो ज्यातलनेमिनिस्वने मृदङ्गभेरीबहुशङ्खनादिते
नराश्वमातङ्गसहस्रनादितै रथोत्तमेनाभ्यपतद्द्विपोत्तमम्
athārjuno jyātalaneminisvane mṛdaṅgabherībahuśaṅkhanādite
narāśvamātaṅgasahasranāditai rathottamenābhyapataddvipottamam
- 10
ततो ऽर्जुनं द्वादशभिः शरोत्तमैर्जनार्दनं षोडशभिः समार्दयत्
स दण्डधारस्तुरगांस्त्रिभिस्त्रिभिस्ततो ननाद प्रजहास चासकृत्
tato 'rjunaṃ dvādaśabhiḥ śarottamairjanārdanaṃ ṣoḍaśabhiḥ samārdayat
sa daṇḍadhārasturagāṃstribhistribhistato nanāda prajahāsa cāsakṛt
- 11
ततो ऽस्य पार्थः सगुणेषुकार्मुकं चकर्त भल्लैर्ध्वजम् अप्य् अलंकृतम्
पुनर्नियन्तॄन्सह पादगोप्तृभिस्ततस्तु चुक्रोध गिरिव्रजेश्वरः
tato 'sya pārthaḥ saguṇeṣukārmukaṃ cakarta bhallairdhvajam apy alaṃkṛtam
punarniyantṝnsaha pādagoptṛbhistatastu cukrodha girivrajeśvaraḥ
- 12
ततो ऽर्जुनं भिन्नकटेन दन्तिना घनाघनेनानिलतुल्यरंहसा
अतीव चुक्षोभयिषुर्जनार्दनं धनंजयं चाभिजघान तोमरैः
tato 'rjunaṃ bhinnakaṭena dantinā ghanāghanenānilatulyaraṃhasā
atīva cukṣobhayiṣurjanārdanaṃ dhanaṃjayaṃ cābhijaghāna tomaraiḥ
- 13
अथास्य बाहू द्विपहस्तसंनिभौ शिरश्च पूर्णेन्दुनिभाननं त्रिभिः
क्षुरैः प्रचिछेद सहैव पाण्डवस्ततो द्विपं बाणशतैः समार्दयत्
athāsya bāhū dvipahastasaṃnibhau śiraśca pūrṇendunibhānanaṃ tribhiḥ
kṣuraiḥ pracicheda sahaiva pāṇḍavastato dvipaṃ bāṇaśataiḥ samārdayat
- 14
स पार्थबाणैस्तपनीयभूषणैः समारुचत्काञ्चनवर्मभृद्द्विपः
तथा चकाशे निशि पर्वतो यथा दवाग्निना प्रज्वलितौषधिद्रुमः
sa pārthabāṇaistapanīyabhūṣaṇaiḥ samārucatkāñcanavarmabhṛddvipaḥ
tathā cakāśe niśi parvato yathā davāgninā prajvalitauṣadhidrumaḥ
- 15
स वेदनार्तो ऽम्बुदनिस्वनो नदंश्चलन्भ्रमन्प्रस्खलितो ऽऽतुरो द्रवन्
पपात रुग्णः सनियन्तृकस्तथा यथा गिरिर्वज्रनिपातचूर्णितः
sa vedanārto 'mbudanisvano nadaṃścalanbhramanpraskhalito ''turo dravan
papāta rugṇaḥ saniyantṛkastathā yathā girirvajranipātacūrṇitaḥ
- 16
हिमावदातेन सुवर्णमालिना हिमाद्रिकूटप्रतिमेन दन्तिना
हते रणे भ्रातरि दण्ड आव्रजज्जिघांसुर् इन्द्रावरजं धनंजयम्
himāvadātena suvarṇamālinā himādrikūṭapratimena dantinā
hate raṇe bhrātari daṇḍa āvrajajjighāṃsur indrāvarajaṃ dhanaṃjayam
- 17
स तोमरैर् अर्ककरप्रभैस्त्रिभिर्जनार्दनं पञ्चभिर् एव चार्जुनम्
समर्पयित्वा विननाद चार्दयंस्ततो ऽस्य बाहू विचकर्त पाण्डवः
sa tomarair arkakaraprabhaistribhirjanārdanaṃ pañcabhir eva cārjunam
samarpayitvā vinanāda cārdayaṃstato 'sya bāhū vicakarta pāṇḍavaḥ
- 18
क्षुरप्रकृत्तौ सुभृशं सतोमरौ च्युताङ्गदौ चन्दनरूषितौ भुजौ
गजात्पतन्तौ युगपद्विरेजतुर्यथाद्रिशृङ्गात्पतितौ महोरगौ
kṣuraprakṛttau subhṛśaṃ satomarau cyutāṅgadau candanarūṣitau bhujau
gajātpatantau yugapadvirejaturyathādriśṛṅgātpatitau mahoragau
- 19
अथार्धचन्द्रेण हृतं किरीटिना पपात दण्डस्य शिरः क्षितिं द्विपात्
तच्छोणिताभं निपतद्विरेजे दिवाकरो ऽस्ताद् इव पश्चिमां दिशम्
athārdhacandreṇa hṛtaṃ kirīṭinā papāta daṇḍasya śiraḥ kṣitiṃ dvipāt
tacchoṇitābhaṃ nipatadvireje divākaro 'stād iva paścimāṃ diśam
- 20
अथ द्विपं श्वेतनगाग्रसंनिभं दिवाकरांशुप्रतिमैः शरोत्तमैः
बिभेद पार्थः स पपात नानदन्हिमाद्रिकूटः कुलिशाहतो यथा
atha dvipaṃ śvetanagāgrasaṃnibhaṃ divākarāṃśupratimaiḥ śarottamaiḥ
bibheda pārthaḥ sa papāta nānadanhimādrikūṭaḥ kuliśāhato yathā
- 21
ततो ऽपरे तत्प्रतिमा गजोत्तमा जिगीषवः संयति सव्यसाचिनम्
तथा कृतास्तेन यथैव तौ द्विपौ ततः प्रभग्नं सुमहद्रिपोर्बलम्
tato 'pare tatpratimā gajottamā jigīṣavaḥ saṃyati savyasācinam
tathā kṛtāstena yathaiva tau dvipau tataḥ prabhagnaṃ sumahadriporbalam
- 22
गजा रथाश्वाः पुरुषाश्च संघशः परस्परघ्नाः परिपेतुर् आहवे
परस्परप्रस्खलिताः समाहता भृशं च तत्तत्कुलभाषिणो हताः
gajā rathāśvāḥ puruṣāśca saṃghaśaḥ parasparaghnāḥ paripetur āhave
parasparapraskhalitāḥ samāhatā bhṛśaṃ ca tattatkulabhāṣiṇo hatāḥ
- 23
अथार्जुनं स्वे परिवार्य सैनिकाः पुरंदरं देवगणा इवाब्रुवन्
अभैष्म यस्मान्मरणाद् इव प्रजाः स वीर दिष्ट्या निहतस्त्वया रिपुः
athārjunaṃ sve parivārya sainikāḥ puraṃdaraṃ devagaṇā ivābruvan
abhaiṣma yasmānmaraṇād iva prajāḥ sa vīra diṣṭyā nihatastvayā ripuḥ
- 24
न चेत्परित्रास्य इमाञ्जनान्भयाद्द्विषद्भिर् एवं बलिभिः प्रपीडितान्
तथाभविष्यद्द्विषतां प्रमोदनं यथा हतेष्व् एष्व् इह नो ऽरिषु त्वया
na cetparitrāsya imāñjanānbhayāddviṣadbhir evaṃ balibhiḥ prapīḍitān
tathābhaviṣyaddviṣatāṃ pramodanaṃ yathā hateṣv eṣv iha no 'riṣu tvayā
- 25
इतीव भूयश्च सुहृद्भिर् ईरिता निशम्य वाचः सुमनास्ततो ऽर्जुनः
यथानुरूपं प्रतिपूज्य तं जनं जगाम संशप्तकसंघहा पुनः
itīva bhūyaśca suhṛdbhir īritā niśamya vācaḥ sumanāstato 'rjunaḥ
yathānurūpaṃ pratipūjya taṃ janaṃ jagāma saṃśaptakasaṃghahā punaḥ

