84 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
तथा व्यूढेष्व् अनीकेषु संसक्तेषु च संजय
संशप्तकान्कथं पार्थो गतः कर्णश्च पाण्डवान्
dhṛtarāṣṭra uvāca
tathā vyūḍheṣv anīkeṣu saṃsakteṣu ca saṃjaya
saṃśaptakānkathaṃ pārtho gataḥ karṇaśca pāṇḍavān
- 2
एतद्विस्तरतो युद्धं प्रब्रूहि कुशलो ह्य् असि
न हि तृप्यामि वीराणां शृण्वानो विक्रमान्रणे
etadvistarato yuddhaṃ prabrūhi kuśalo hy asi
na hi tṛpyāmi vīrāṇāṃ śṛṇvāno vikramānraṇe
- 3
संजय उवाच
तत्स्थाने समवस्थाप्य प्रत्यमित्रं महाबलम्
अव्यूहतार्जुनो व्यूहं पुत्रस्य तव दुर्नये
saṃjaya uvāca
tatsthāne samavasthāpya pratyamitraṃ mahābalam
avyūhatārjuno vyūhaṃ putrasya tava durnaye
- 4
तत्सादिनागकलिलं पदातिरथसंकुलम्
धृष्टद्युम्नमुखैर्व्यूढम् अशोभत महद्बलम्
tatsādināgakalilaṃ padātirathasaṃkulam
dhṛṣṭadyumnamukhairvyūḍham aśobhata mahadbalam
- 5
पारावतसवर्णाश्वश्चन्द्रादित्यसमद्युतिः
पार्षतः प्रबभौ धन्वी कालो विग्रहवान् इव
pārāvatasavarṇāśvaścandrādityasamadyutiḥ
pārṣataḥ prababhau dhanvī kālo vigrahavān iva
- 6
पार्षतं त्व् अभि संतस्थुर्द्रौपदेया युयुत्सवः
सानुगा भीमवपुषश्चन्द्रं तारागणा इव
pārṣataṃ tv abhi saṃtasthurdraupadeyā yuyutsavaḥ
sānugā bhīmavapuṣaścandraṃ tārāgaṇā iva
- 7
अथ व्यूढेष्व् अनीकेषु प्रेक्ष्य संशप्तकान्रणे
क्रुद्धो ऽर्जुनो ऽभिदुद्राव व्याक्षिपन्गाण्डिवं धनुः
atha vyūḍheṣv anīkeṣu prekṣya saṃśaptakānraṇe
kruddho 'rjuno 'bhidudrāva vyākṣipangāṇḍivaṃ dhanuḥ
- 8
अथ संशप्तकाः पार्थम् अभ्यधावन्वधैषिणः
विजये कृतसंकल्पा मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
atha saṃśaptakāḥ pārtham abhyadhāvanvadhaiṣiṇaḥ
vijaye kṛtasaṃkalpā mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam
- 9
तद् अश्वसंघबहुलं मत्तनागरथाकुलम्
पत्तिमच्छूरवीरौघैर्द्रुतम् अर्जुनम् आद्रवत्
tad aśvasaṃghabahulaṃ mattanāgarathākulam
pattimacchūravīraughairdrutam arjunam ādravat
- 10
स संप्रहारस्तुमुलस्तेषाम् आसीत्किरीटिना
तस्यैव नः श्रुतो यादृङ्निवातकवचैः सह
sa saṃprahārastumulasteṣām āsītkirīṭinā
tasyaiva naḥ śruto yādṛṅnivātakavacaiḥ saha
- 11
रथान् अश्वान्ध्वजान्नागान्पत्तीन्रथपतीन् अपि
इषून्धनूंषि खड्गांश्च चक्राणि च परश्वधान्
rathān aśvāndhvajānnāgānpattīnrathapatīn api
iṣūndhanūṃṣi khaḍgāṃśca cakrāṇi ca paraśvadhān
- 12
सायुधान् उद्यतान्बाहून् उद्यतान्य् आयुधानि च
चिछेद द्विषतां पार्थः शिरांसि च सहस्रशः
sāyudhān udyatānbāhūn udyatāny āyudhāni ca
cicheda dviṣatāṃ pārthaḥ śirāṃsi ca sahasraśaḥ
- 13
तस्मिन्सैन्ये महावर्ते पातालावर्तसंनिभे
निमग्नं तं रथं मत्वा नेदुः संशप्तका मुदा
tasminsainye mahāvarte pātālāvartasaṃnibhe
nimagnaṃ taṃ rathaṃ matvā neduḥ saṃśaptakā mudā
- 14
स पुरस्ताद् अरीन्हत्वा पश्चार्धेनोत्तरेण च
दक्षिणेन च बीभत्सुः क्रुद्धो रुद्रः पशून् इव
sa purastād arīnhatvā paścārdhenottareṇa ca
dakṣiṇena ca bībhatsuḥ kruddho rudraḥ paśūn iva
- 15
अथ पाञ्चालचेदीनां सृञ्जयानां च मारिष
त्वदीयैः सह संग्राम आसीत्परमदारुणः
atha pāñcālacedīnāṃ sṛñjayānāṃ ca māriṣa
tvadīyaiḥ saha saṃgrāma āsītparamadāruṇaḥ
- 16
कृपश्च कृतवर्मा च शकुनिश्चापि सौबलः
हृष्टसेनाः सुसंरब्धा रथानीकैः प्रहारिणः
kṛpaśca kṛtavarmā ca śakuniścāpi saubalaḥ
hṛṣṭasenāḥ susaṃrabdhā rathānīkaiḥ prahāriṇaḥ
- 17
कोसलैः काशिमत्स्यैश्च कारूषैः केकयैर् अपि
शूरसेनैः शूरवीरैर्युयुधुर्युद्धदुर्मदाः
kosalaiḥ kāśimatsyaiśca kārūṣaiḥ kekayair api
śūrasenaiḥ śūravīrairyuyudhuryuddhadurmadāḥ
- 18
तेषाम् अन्तकरं युद्धं देहपाप्मप्रणाशनम्
शूद्रविट्क्षत्रवीराणां धर्म्यं स्वर्ग्यं यशस्करम्
teṣām antakaraṃ yuddhaṃ dehapāpmapraṇāśanam
śūdraviṭkṣatravīrāṇāṃ dharmyaṃ svargyaṃ yaśaskaram
- 19
दुर्योधनो ऽपि सहितो भ्रातृभिर्भरतर्षभ
गुप्तः कुरुप्रवीरैश्च मद्राणां च महारथैः
duryodhano 'pi sahito bhrātṛbhirbharatarṣabha
guptaḥ kurupravīraiśca madrāṇāṃ ca mahārathaiḥ
- 20
पाण्डवैः सहपाञ्चालैश्चेदिभिः सात्यकेन च
युध्यमानं रणे कर्णं कुरुवीरो ऽभ्यपालयत्
pāṇḍavaiḥ sahapāñcālaiścedibhiḥ sātyakena ca
yudhyamānaṃ raṇe karṇaṃ kuruvīro 'bhyapālayat
- 21
कर्णो ऽपि निशितैर्बाणैर्विनिहत्य महाचमूम्
प्रमृद्य च रथश्रेष्ठान्युधिष्ठिरम् अपीडयत्
karṇo 'pi niśitairbāṇairvinihatya mahācamūm
pramṛdya ca rathaśreṣṭhānyudhiṣṭhiram apīḍayat
- 22
विपत्रायुधदेहासून्कृत्वा शत्रून्सहस्रशः
युक्त्वा स्वर्गयशोभ्यां च स्वेभ्यो मुदम् उदावहत्
vipatrāyudhadehāsūnkṛtvā śatrūnsahasraśaḥ
yuktvā svargayaśobhyāṃ ca svebhyo mudam udāvahat
- 23
धृतराष्ट्र उवाच
यत्तत्प्रविश्य पार्थानां सेनां कुर्वञ्जनक्षयम्
कर्णो राजानम् अभ्यर्छत्तन्ममाचक्ष्व संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
yattatpraviśya pārthānāṃ senāṃ kurvañjanakṣayam
karṇo rājānam abhyarchattanmamācakṣva saṃjaya
- 24
के च प्रवीराः पार्थानां युधि कर्णम् अवारयन्
कांश्च प्रमथ्याधिरथिर्युधिष्ठिरम् अपीडयत्
ke ca pravīrāḥ pārthānāṃ yudhi karṇam avārayan
kāṃśca pramathyādhirathiryudhiṣṭhiram apīḍayat
- 25
संजय उवाच
धृष्टद्युम्नमुखान्पार्थान्दृष्ट्वा कर्णो व्यवस्थितान्
समभ्यधावत्त्वरितः पाञ्चालाञ्शत्रुकर्शनः
saṃjaya uvāca
dhṛṣṭadyumnamukhānpārthāndṛṣṭvā karṇo vyavasthitān
samabhyadhāvattvaritaḥ pāñcālāñśatrukarśanaḥ
- 26
तं तूर्णम् अभिधावन्तं पाञ्चाला जितकाशिनः
प्रत्युद्ययुर्महाराज हंसा इव महार्णवम्
taṃ tūrṇam abhidhāvantaṃ pāñcālā jitakāśinaḥ
pratyudyayurmahārāja haṃsā iva mahārṇavam
- 27
ततः शङ्खसहस्राणां निस्वनो हृदयंगमः
प्रादुरासीद् उभयतो भेरीशब्दश्च दारुणः
tataḥ śaṅkhasahasrāṇāṃ nisvano hṛdayaṃgamaḥ
prādurāsīd ubhayato bherīśabdaśca dāruṇaḥ
- 28
नानावादित्रनादश्च द्विपाश्वरथनिस्वनः
सिंहनादश्च वीराणाम् अभवद्दारुणस्तदा
nānāvāditranādaśca dvipāśvarathanisvanaḥ
siṃhanādaśca vīrāṇām abhavaddāruṇastadā
- 29
साद्रिद्रुमार्णवा भूमिः सवाताम्बुदम् अम्बरम्
सार्केन्दुग्रहनक्षत्रा द्यौश्च व्यक्तं व्यघूर्णत
sādridrumārṇavā bhūmiḥ savātāmbudam ambaram
sārkendugrahanakṣatrā dyauśca vyaktaṃ vyaghūrṇata
- 30
अति भूतानि तं शब्दं मेनिरे ऽति च विव्यथुः
यानि चाप्लवसत्त्वानि प्रायस्तानि मृतानि च
ati bhūtāni taṃ śabdaṃ menire 'ti ca vivyathuḥ
yāni cāplavasattvāni prāyastāni mṛtāni ca

